Natuurdagboek Trouw - Koos Dijksterhuis Koos Dijksterhuis

Het liefdesleven van strandlopers

2 april 2014 Koos Dijksterhuis

Drieteenstrandloper met kuiken. Foto Jeroen Reneerkens

Qua liefdesleven zijn drieteenstrandlopers veelzijdig. Hèt broedsysteem bestaat niet. Dat publiceren biologen Jeroen Reneerkens, Pieter van Veelen en collega’s vandaag in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift The Auk: Ornithological Advances.

Reneerkens hoopte op Groenland de gangbare ideeën over het broedsysteem van drieteenstrandlopers te bewijzen. In vogelboeken staat dat het mannetje in zijn eentje de eerste vier eitjes uitbroedt, waarna het vrouwtje opnieuw met hem paart en haar tweede leg zelf uitbroedt, eveneens alleen. Reneerkens zag op de toendra wel éénoudergezinnen, maar of het vrouwtje een tweede leg had? En of die eventuele tweede leg van dezelfde vader was? Op de meeste nesten broedden beide ouders om en om. …

Lees Meer Lees Meer

Wildernis is menselijk

1 april 2014 Koos Dijksterhuis

Hooiland in beekdal, door mensen gemaakt natuurlandschap. Foto Koos Dijksterhuis

Vaak wordt beweerd dat er in Nederland geen echte natuur meer is. Daarachter schuilt het idee dat natuur een wildernis is, volkomen losstaand van de mens. Dan is er op de hele wereld geen natuur meer. Tot Antarctica is de zee vervuild met plastic, de lucht met rookdeeltjes, wordt vis uitgeroeid, doen onderzoekers metingen en kijken toeristen naar pinguins en albatrossen, zolang die er nog zijn.

In Nederland zijn al duizenden jaren mensen actief. Mensen waren jagers-verzamelaars, net als beren. Ze wisten Nederland ongetwijfeld te waarderen, toen het een koude, maar grazige vlakte was met reuzenherten, oerossen en paarden. Elfduizend jaar geleden werd het warmer, raakte Nederland bebost en werden graseters schaarser. Mensen vestigden zich in nederzettingen. De landbouw begon, al bleef dat nog heel lang een extensieve landbouw. Mensen bleven vanuit hun hoeves en dorpen jagen en verzamelen. …

Lees Meer Lees Meer

Roestige tapijtschelp

31 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Grijze tapijtschelp. Foto Koos Dijksterhuis

Op het strand kun je tapijtschelpen vinden. Ze waren jarenlang behoorlijk zeldzaam, maar maken een bescheiden come-back. Sinds een paar jaar spoelen er regelmatig doubletten aan, dubbele schelpen, soms doosjes genoemd. Dat bewijst dat er niet ver van Nederland tapijtschelpen leven. Het zijn tweekleppigen, de kleppen zitten aan elkaar vast met een slotje. Als het schelpdier sterft en vergaat, blij dat slotje nog een tijd intact. …

Lees Meer Lees Meer

Postzegels verzamelen

29 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Toen ik grieperig was, heb ik mijn postzegelverzameling uit de dagen van weleer bijgewerkt. Behalve een verzameling Nederland heb ik albums vol buitenlandse zegels en een een paar thematische verzamelingen: postzegels met vogels, met inheemse zoogdieren, met zeezoogdieren, met vruchten. Twee jaar geleden had ik de verzameling al afgestoft. Dat bleek een rustgevende bezigheid in een chaotische tijd.

Met postzegels begon ik op mijn achtste. Van alle binnengekomen stukken werden de postzegels afgescheurd en verdeeld met mijn vader en broer. Mijn zussen deden niet mee, postzegels sparen was voor jongens. Mijn aandeel weekte ik af in warm water en droogde ik op een handdoek, omgekeerd, zodat de soms nog wat kleverige plakzijde zich niet hechtte. En dan mochten ze in de albums. Honderden, duizenden kleine kunstwerkjes, in series van dezelfde plaatjes met andere kleuren en waarden. Ponden en pence, marken en pfennigs, lei en bani, dirhams en pesos, de hele wereld kwam voorbij. Fuji, Brunei en zoveel andere landen waren gesneden koek. Maar hoe dichterbij, des te geliefder de zegels: Frankrjk, Engeland, België. Nederland stond voorop. …

Lees Meer Lees Meer

Wilde dieren kijken

28 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Natuurporno, wordt er door tv-critici geschimpt over David Attenboroughs BBC-serie Africa. Niet omdat er parende olifanten in voorkomen, maar omdat sir David de kijker bestookt met hoogtepunt na hoogtepunt. In het echt zie je immers veel minder in de natuur?

Attenboroughs natuurfilms bestaan zoals vrijwel alle televisieprogramma’s uit sensationele kost, maar porno? Er zit geweld in, hartverscheurend verdriet en seks, dat wel. Daarom trekt de serie in Nederland ook 1,9 miljoen kijkers en in Engeland 6,5 miljoen.

Maar Attenborough verwerkt in zijn films ook de laatste wetenschappelijke ontdekkingen over de natuur. Hij filmt met de meest geavanceerde apparatuur en hulpmiddelen en vertoont waanzinnig mooie beelden. Hij maakt de beste natuurfilms ter wereld en dat al jaren. En met of ondanks zijn alom bewonderde kwaliteit trekt hij een massapubliek. Hij maakt geen National-Geographic-tv met titels als ‘woeste vechtersbazen in de natuur’, hij maakt een mix van spanning en ontroering, waar je nog wat van opsteekt ook. De BBC-postbus stroomde na deel 1 van Africa over van de verontwaardigde en aangedane reacties. Een olifantenmoeder had haar schattige jong voor haar ogen zien sterven. En 6,5 miljoen Britten huilden mee. …

Lees Meer Lees Meer

De smienten zijn er nog

27 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Als het in maart lente-achtig is en zonnig, is het moeilijk te beseffen dat het nog winter is. De vogels maken er ook een potje van – tjiftjaffen en zwartkoppen zijn al uit Zuid-Europa, fitissen komen uit Afrika terug. De bij ons overwinterende vogels daarentegen maken nog geen aanstalten om broedwaarts te reizen. Onze winterse ganzen, miljoenen zijn het er onderhand, blijven tot in mei hangen. Eerder hebben ze ook maar weinig op de toendra te zoeken. De kans is groot dat daar te veel sneeuw is en te weinig te eten, om aan eieren te kunnen beginnen. Smienten blijven ook hier tot in mei. Nou ja, sommige smienten dan, andere gaan in april. …

Lees Meer Lees Meer

Hutten bouwen, vuurtje stoken

26 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Als vader zie ik mijn kinderen liever buiten dan kromgebogen over een beeldscherm. Ik speelde vroeger buiten, klom in bomen, maakte hutten en liet honden uit in de bossen bij Amersfoort. Die lol gun ik mijn kinderen ook en ik denk dat het beter voor ze is. Daarbij: alle natuurbeschermers zijn begonnen met hutten bouwen, struinen en bomen klimmen.

Instemmend lees ik de column van Johan ten Hove, die de krant zo nauwkeurig leest en kritisch tegen het licht houdt. Hij schrijft fijne stukjes. Nu, maandag, noemt hij de graanvelden, weilanden, sloten en houtwallen waar hij als kind viste, hutten bouwde, nestjes uithaalde en vuurtjes stookte. Dat deed hij met zijn grote broer die alles kon. Die broer is pas overleden, maar toen ’was niemand te dik en niemand ging er dood’. …

Lees Meer Lees Meer

Holwortel, bosanemonen, krakeend en een lachende specht

25 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Een collega-schrijfster uit deze krant laat me landgoed Amelisweerd zien. Zij heeft jaren in Lunetten gewoond en kent de omgeving goed. Ik heb als student een werkstuk gemaakt over de besluitvorming rond Amelisweerd, maar ik was er nooit geweest.

Een zonnige dag in maart is ideaal voor zo’n landgoed. De eiken en beuken zijn nog kaal, het licht speelt door de takken, de bodem is verlicht, er komen aronskelken op, er bloeien speenkruid, dwerghyacinth, maagdenpalm, narcissen, crocussen, sneeuwklokjes en holwortels, die fraaie, lila stinzenplanten met hun holle wortels. En… de eerste bosanemonen. Bosanemonen staan met minstens tien andere bloemen in mijn persoonlijke bloementop-3. …

Lees Meer Lees Meer

Zoekende hommels

24 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Aardhommel in krokus. Foto Jeanette Essink

Aardhommels schuimen bodem en bomen af, en de muren van huizen en schuren. Zit er een gaatje? Even naar binnen, misschien is er wel ruimte voor een nest. Een aardhommelnest kan dieper dan een meter in de grond verstopt zitten.

Aardhommels zijn minder gevoelig voor kou dan veel andere insecten. Ze zijn groter en ze hebben een vacht. Ze weten raad met de vroegste lentebloemen. Een krokus bijvoorbeeld, zoals op de foto. Zit de nectar te diep in de bloem en kan een hommel er met haar roltong niet bij, dan bijt ze een gaatje in de bloem, waardoor ze lebbert. …

Lees Meer Lees Meer

Genezen in het Groen

23 maart 2014 Koos Dijksterhuis

Ziekenhuis Meander met architect Hans van Beek. Foto Koos Dijksterhuis

‘Een gebouw met lange vingers, waar het aangrenzende landschap in doordringt’, zegt architect Hans van Beek van bureau Pro. Van Beek ontwierp het nieuwe Meander-ziekenhuis aan de Maatweg in Hoogland, Amersfoort. In de laatste week van december wordt het ziekenhuis geopend. Het ziekenhuis vervangt twee oude ziekenhuizen: de Lichtenberg en het Sint-Elizabeth. Het heeft 550 bedden en diverse behandelpoliklinieken.

Het gebouw is ontworpen als een lange centrale gang, de Laan genoemd, met aan weerszijden zijvleugels die als vingers uitsteken. Aan de ene kant zijn dat de poliklinieken, aan de andere kant de verpleegafdelingen. Die sluiten met hun gangen aan op de inhammen, zodat je vanuit de diepste krochten in het grote gebouw in de verte altijd de buitenwereld en het daglicht kunt zien. De verpleeggangen kijken uit over de prachtige Eempolders, een Nationaal Landschap en weidevogelgebied langs rivier de Eem, tussen Amersfoort en het randmeer. …

Lees Meer Lees Meer