Koos Dijksterhuis

Charles Darwin is bekend van zijn evolutietheorie, die geen theorie meer is, maar waarvan dagelijks door iedereen voorbeelden waargenomen kunnen worden. Al is er van alles aan zijn ‘theorie’ verbeterd en geschaafd, Darwin is nog altijd actueel. Je zou hem een meme kunnen noemen.

Zijn standaardwerken De oorsprong der soorten en vooral De reis van de Beagle zijn nog altijd alleszins leesbaar. Zijn dagboeken zijn ook leuk. Darwin komt eruit naar voren als een jongen die liever in de natuur naar kevers zocht dan in een collegebank zat. Behalve kevers hadden zeepokken, eendenmosselen, orchideeën en vleesetende plantjes zijn speciale belangstelling. En regenwormen, vooral regenwormen. Veertig jaar lang bestudeerde hij regenwormen. …

Lees Meer Lees Meer

‘Met ijzersulfaat kleurt het vlees roze en met guajak groen’, lees ik in (op?) Wikipedia over de bloedrode russula. Ben ik verdorie net mijn ijzersulfaat en guajak vergeten! Zul je altijd zien. IJzersulfaat is een soort vitriool, een verbinding van ijzer met zwavelzuur. Het is turquoise-achtig groen. Ik heb het niet in huis. Wat zou guajak zijn? Er is geen lemma van in Wikipedia. Zoekend via Google krijg ik talloze verwijzingen naar een harde houtsoort uit Zuid-Amerika, die als guaiac gespeld wordt, wat wel een Wiki-lemma heeft. …

Lees Meer Lees Meer

Vandaag beginnen de Bodemdierendagen. Twee weken lang vragen het Instituut voor Ecologie en de Wageningen Universiteit aandacht voor het bodemleven. Wat er in de grond leeft aan gedierte tart ieder voorstellingsvermogen. Bodemdiertjes houden de bodem gezond, zodat er ook bovengronds van alles kan leven.

Tijdens de Bodemdierdagen gaan kinderen en andere belangstellenden met een zoekkaart (bodemdierendagen.nl/) op zoek naar tien groepen bodemdiertjes. Dat zijn regenwormen, pissebedden, naaktslakken, huisjesslakken, spinnen en hooiwagens, kevers, mieren, miljoenpoten, duizendpoten en, als enige zoogdier en vreemde eend in de bijt, de mol.

Voor een kind dat een aardmuis ziet scharrelen lijkt het me teleurstellend dat ie niet op de lijst aangevinkt kan worden. Muizen halen zelfs de aanbevelingslijst niet van dieren die wat meer bekendheid verdienen. Op die lijsten prijken wel springstaarten en aaltjes. …

Lees Meer Lees Meer

Toen we ons boerderijtjeshuis betrokken, ging de grote tuin schuil onder een drie meter hoge wildernis van bramen. We houden van wildernissen, maar willen ook bloemenweiden en enfin, als je bramen hun gang laat gaan, is er geen houden meer aan. Toen we de bramen te lijf gingen, kwamen er boompjes, een bank, een compostbak en een schuur tevoorschijn. We snoeiden de bramen niet met machines, maar met onze handen die vaak onder de dorens zaten. Vooral die kleine dorentjes zijn gemeen. Ze steken dwars door een tuinhandschoen heen. Braam vormt een effectieve afrastering – geen prikkeldraad nodig.

Ondertussen plukten we bramen en kwamen we de bewoners van de braamstruiken tegen, waaronder veel wantsen en spinnen. Een tijgerspin hing in haar web. Die lieten we ongemoeid, met een stuk braamstruik. Hier en daar mocht een braam blijven. Hetzelfde beleid pasten we toe op pitrus en nog een paar woekeraars die het dankzij de jarenlange vervuiling met nitraten en fosfaten uitstekend doen. …

Lees Meer Lees Meer

Nu klimaatverandering zorgt voor een almaar langer groeiseizoen, blijven veel bloemen bloeien tot in november. Eén van de bloemen die ik in de lente tegenkwam en nu nog steeds tegenkom is stinkende gouwe. Dat bloeit met gele bloemen op een warrige bos blaadjes en stengels.

Meestal zie ik begin april de eerste stinkende gouwe bloeien, vaak in de naad van tegels en een muur, op een beschutte plek in de zon. Dit jaar stond de eerste tegen ons kippenhok. Hij bloeide maanden, tot hij het genoeg geweest vond. In de lange hete droge zomer verdorde de plant. Maar er kwamen regenbuien. En terwijl de stinkende gouwe uitbloeide, bloeide hij alweer op! Nu staat er een nieuwe, frisgroene warboel met gele bloemen. …

Lees Meer Lees Meer

De nazomer is vogelrijk. De nieuwe generatie is erbij gekomen. De aanwas is na een jaar weer tenietgedaan, de winter zal wel weer huishouden onder mezen, roodborstjes, winterkoninkjes en goudhaantjes. Maar nu zijn ze er nog.

Overal kun je jonge (zang)vogels zien. Onbeholpen merels, pluizige meesjes en verfomfaaide roodborstjes. Een roodborst is niet rood, maar oranje als een mandarijn. Dat geldt voor vrouwtjes zowel als mannetjes, behalve hun eerste zomer. De jonkies hebben dan nog geen oranje borst, maar zijn donker- met lichtbruin gespikkeld.

Jonge roodborstjes verschijnen vaak op foto’s op determinatiesites. Die vogels zijn talrijk en tam en laten zich gemakkelijk kieken. En zonder oranje worden ze niet herkend. De nieuwe generatie roodborstjes ruit inmiddels van bruin naar oranje en zo’n vogel in de rui ziet er rommelig uit en dunner dan we gewend zijn van die koddige vogels met hun bollende buikjes. …

Lees Meer Lees Meer

Tijdens een wandeling zie ik nog diverse soorten vlinders. Klein(e) koolwitjes, atalanta’s, bonte zandoogjes en distelvlinders het meest, verder twee landkaartjes, een hooibeestje, een bruin zandoogje, een Icarusblauwtje en een paar kleine vuurvlinders. De laatste vijf vind ik nog leuker om te zien dan die andere.

Icarusblauwtjes waren nog maar een paar jaar geleden zeer algemeen in de nazomer. Dat is drastisch veranderd. Eén zo’n hemelsblauw vlindertje is wel heel karig voor een wandeling van twee uur langs bermen waar nog van alles bloeit, waaronder rolklaver dat de waardplant en een geliefde nectarbron is van Icarusblauwtjes.

Dat herinnert me eraan dat ik ook niet één dagpauwoog en al evenmin een kleine vos zag, soorten waar voorheen in september geen gebrek was. De oorzaken van die achteruitgang zijn waarschijnlijk insecticiden en stikstofneerslag. …

Lees Meer Lees Meer

Langs het kanaal waar ik soms wandel bloeien heelblaadjes. Veel gele composieten bloeien tot in de herfst door: behalve heelblaadjes kun je gele ganzenbloem, gele kamille, biggenkruid, leeuwentand en havikskruid zien bloeien. En paardenbloemen natuurlijk, die in de nazomer vaak nog even een bescheiden bloei-piekje doormaken. Laatvliegende bijen stellen de samengestelde bloemen zeer op prijs.

Heelblaadjes is één van de weinige plantennamen die alleen in meervoudsvorm bestaan. Bevertjes is er ook zo een, een prachtige grassoort met bloei-aartjes die beven in de wind. …

Lees Meer Lees Meer

Een weekend op Schiermonnikoog, in september, als de duizenden badgasten vertrokken zijn, heerlijk. Maar wacht, in september beginnen de scholen en universiteiten. De boot zit vol pubers en postpubers. Sommigen zeulen geluidsmachines mee, de hedendaagse variant van de ghettoblaster.

Op het eiland is een trouwerij, een yogaweekend en een judoweekend. Yogaërs en judoërs zijn geen lawaaiige lieden. Ik kom ze tegen op het strand en in de duinen. Je mag op Schiermonnikoog buiten het broedseizoen bijna overal in. Op de kwelder houden slenken de meeste wandelaars wel tegen, behalve avonturiers. De ene groep wadlopers na de andere arriveert. …

Lees Meer Lees Meer

Ruim twee jaar geleden betrokken wij ons boerderijtjeshuis. Op een omheind stuk tuin van ongeveer vijf bij twintig meter lieten we onze vier kippen los. Het gebied was bedekt door een jarenlang niet gemaaide, dikke groene grasmat.

Binnen de kortste keren was het een maanlandschap. Gras werd weggeschraapt met acht klauwen van kippenpoten. Planten werden opgegeten en ook jonge boompjes trof dat lot.

Ze zeggen weleens dat mensen de enige soort zijn die hun eigen leefgebied vernietigen, maar kippen kunnen er ook wat van. Op internet zochten wij naar planten die vredig samen kunnen leven met kippen. Er zijn er tenslotte die het redden te midden van naaktslakken, dus dan moet het met kippen ook wel lukken. …

Lees Meer Lees Meer