Natuurdagboek 2023
Barmsijzen in het land!

Barmsijzen in het land!

Barmsijs. Foto Ronald van Houten
Barmsijs. Foto Ronald van Houten

Ze werden afgelopen maanden overal in ons land gezien: barmsijzen. En ze zijn er nog. Dat hadden en hebben we te danken aan winterkou in Scandinavië, Finland en Rusland. Als de barmsijzen daar door hun voorraad zaden heen zijn, of die zaden door sneeuw en ijs niet meer kunnen bereiken, wijken ze uit naar het zuiden. Klimaatvluchtelingen in omgekeerde richting.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Kolibrievlinders zien meer dan gedacht

Kolibrievlinders zien meer dan gedacht

Kolibrivlinder. Foto Koos Dijksterhuis
Kolibrivlinder. Foto Koos Dijksterhuis

Kolibrievlinders kijken waar ze hun snuit in steken. Dat lijkt misschien voor de hand te liggen, maar dat ligt het niet. Van insecten werd altijd vermoed dat hun zenuwstelsel niet in staat was tot oog-grijp-coördinatie. Dat is namelijk een ingewikkeld gedoe: het oog moet de objecten in drie dimensies lokaliseren en dat doorgeven aan de hand of ander grijporgaan. Bij kolibrievlinders is dat de proboscis, de holle roltong die ze uitsteken om nectar uit bloemen te zuigen.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Vuurwerk een mensenrecht?

Vuurwerk een mensenrecht?

Vuurwerkafval. Foto Koos Dijksterhuis
Vuurwerkafval. Foto Koos Dijksterhuis

Onze roergangers zien niets in een vuurwerkverbod. Dat wordt weer een klereherrie, miljoenen opgejaagde vogels, wanhopige huisdieren, verdoofde oren en onverdoofd weggeblazen vingers. Veel vuur, en alle kleuren rook.

Voor de natuur dreigt een niet zo zalig uiteinde. Het volk heeft gekozen. Het laat zich niet langer de vrijheid afpakken de boel te vervuilen met benzine, diesel, kerosine. Met drijfmest, kunstmest, onkruidverdelgers, insecticiden, schimmeldoders. Met vliegreisjes, terrasverwarmers, formule 1-races, oudejaars- en paasvuren, en als klap op de vuurpijl met geknal en gegil. De boze geest moet uit de fles.

Dat wilde zowel als huisdieren zich doodschrikken nemen de roergangers voor lief. De PVV zegt dierenliefde hoog te houden, maar gaf al toe aan de BBB-eis niet te zemelen over dierenleed waaraan boeren verdienen. Aan het PVV-kamerlid met dierenrechten in zijn portefeuille zou ik mijn wandelende tak trouwens nog geen seconde toevertrouwen.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Wolven en wisenten

Wolven en wisenten

Wisenten. Foto Arjen BoermanFREE Nature
Wisenten. Foto Arjen BoermanFREE Nature

Ik vond een brief die ik als kind aan mijn opa en oma schreef. Het ging over een wisent in de dierentuin. Ik leurde in de nazomer weleens met geraapte appeltjes bij de dierentuin van Amersfoort, en mocht dan soms de olifanten voeren. Op schoolreisjes was ik in Artis geweest en in Ouwehands.

Op die schoolreisjes wilde iedereen naar de speeltuin. Van de dieren vond men alleen apen bezienswaardig. Ik doolde dan langs mistroostige gieren, onzichtbare maar goed te ruiken wolven en een poel met pinguïns. Er hingen blauwe reigers rond. Ineens zag ik de wisent. Die maakte een verpletterende indruk. Hij zag er zo woest uit met zijn hippiekapsel. Later struinde ik door het Poolse oerbos van Białowieża, waar wisenten leefden, maar ik zag alleen hun vlaaien.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Noem de kerstster geen poinsettia

Noem de kerstster geen poinsettia

Kerstster

In december vertroetelde mijn moeder poinsettia’s tussen de kamerplanten op haar vensterbanken. Ik associeer die planten dan ook met Kerst en ik ben daarin niet uniek, want de Nederlandse naam voor poinsettia is kerstster. Het is die groene plant met bovenin rode bladeren.

De kerstster wordt per abuis vaak kerstroos genoemd. Ook dat is een winterbloeier. Behalve in uiterlijk verschillen de soorten op een belangrijk punt: aan de kerstroos kun je nauwelijks ruiken zonder te niezen. De plant wordt ook wel nieskruid genoemd.

Aan een kerstster kun je niesvrij snuffelen. Maar veel valt er niet te ruiken. De rode bladen zijn geen deel van de bloemen, maar zogenoemde schutbladen. Schutbladen zijn meestal klein en staan rond of vlak onder de bloemen. Dat is hier ook zo, maar dan zijn de schutbladen juist groot en de bloemen klein. Die bloempjes zijn geel.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Bomen in de winter

Bomen in de winter

Elzenproppen en -katjes. Foto Koos Dijksterhuis
Elzenproppen en -katjes. Foto Koos Dijksterhuis

Ooit dacht biologieleraar Dirk Slagter, natuurliefhebber in het algemeen en liefhebber van bomen in het bijzonder, dat er aan bomen in de winter weinig viel te zien. Nadat hij meewerkte aan een tabel om boomknoppen mee te determineren, ging die veronderstelling naar de knoppen.

Iedere boom, heester, struik en houtige plant staat weleens in knop en wie de knoppen kent, weet van welke soort ze zijn. De knoppen van Robinia pseudoacacia bijvoorbeeld zijn diep in de bast verstopt. Wel lijken sommige soorten knoppen sterk op elkaar. Maar er zijn nog veel meer kenmerken om winterse bomen mee te onderscheiden. Het visgraatmotief van een iep is zelfs alleen in de winter zichtbaar.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Kort dag

Kort dag

Zonlicht december. Foto Koos Dijksterhuis
Zonlicht december. Foto Koos Dijksterhuis

Vandaag is de kortste dag, afgelopen en komende nacht zijn de langste van dit jaar. Voor wie nu moppert dat elke dag 24 uur duurt, heb ik de geruststellende mededeling: u heeft gelijk. Als ik het gemakshalve over daglengte heb, bedoel ik de periode tussen zonsopkomst en zonsondergang.

Vanaf nu lengen de dagen, een prettig idee. De zon heeft zijn verste punt bereikt en wordt vanaf de Steenbokskeerkring teruggekaatst. Ik kan me goed indenken dat onze in dierenvellen gehulde voorouders die zonnewende vierden. Het lukte de kerkvaders niet dat heidense lichtfeest uit te bannen. ‘De kerstboom pakken ze ons niet af!’ Het lijkt het hedendaagse vuurwerk wel. Toen hebben ‘ze’ er maar een christelijk feest van gemaakt.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Voordelen van een goudgele rietkraag

Voordelen van een goudgele rietkraag

Riet in de sloot. Foto Koos Dijksterhuis
Riet in de sloot. Foto Koos Dijksterhuis

Sloten kunnen de eentonigheid van het groene of grauwe land doorbreken, vooral als ze gezegend zijn met een rietkraag. Veel sloten zijn echter overbodig geworden. Ontwateren gaat met ingegraven drainagepijpen even goed. En een boer die zijn sloten dempt krijgt er land bij, waar hij drijfmest kan inspuiten.

Sloten die niet gedempt worden, worden wel ‘geschoond’, een eufemisme voor het wegschrapen van riet en oeverbegroeiing. Riet zou anders de doorstroming belemmeren. Boeren in Noord-Groningen hebben met riet geëxperimenteerd en die belemmering blijkt reuze mee te vallen. Als het proces van verlanding verdergaat, dan gaat dat natuurlijk wel ten koste van de doorstroming. Maar als je een sloot elke drie jaar leeg schraapt, zit je goed. Dat kun je het beste gefaseerd doen, zodat er altijd riet staat.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Het winterse rood van de bosaardbei

Het winterse rood van de bosaardbei

Bosaardbei. Foto Koos Dijksterhuis
Bosaardbei. Foto Koos Dijksterhuis

Zijn bosaardbeien in de zomer rood, ook ’s winters kunnen ze dat zijn. ’s Zomers zijn de vruchten rood, ’s winters sommige bloemen. Het lijkt wel of de witte kroonblaadjes van aardbeibloemen in de winter een herfstkleur krijgen. Zo zijn ze vier keer kleurig: in de lente als witte bloem met een geel hart, in de zomer als (schijn)vrucht, in de herfst tijdens een tweede bloei en in de winter als herfstbloem.

Bosaardbeien zijn de wilde voorouders van kweekaardbeien. Hun vruchten worden lang zo groot niet, maar smaken uitstekend. Het heten schijnvruchten omdat ze behalve uit het vruchtbeginsel uit de bloembodem zijn gevormd. De eigenlijke vruchtjes zijn de pitjes op de aardbei.

Hun zoete smaak onderscheidt bosaardbeien van de erop lijkende schijnaardbeien. Die zijn smakeloos. In een eerder stadium hebben schijnaardbeien bovendien gele in plaats van witte kroonbladeren.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Wat eten, drinken en ademen wormen?

Wat eten, drinken en ademen wormen?

Regenworm. Foto Koos Dijksterhuis
Regenworm. Foto Koos Dijksterhuis

Ik heb tegels gelicht: stoeptegels van dertig bij dertig. Sommige bleken anderhalf keer zo dik te zijn. Ik kan maar één reden verzinnen waarom iemand een tuinpad zou bestraten met tegels waarvan sommige dikker zijn: die lagen er nog en moesten op. Voor degene die ze eruit wipt, in casu ondergetekende, betekent het extra werk.

Enfin. De tegels waren zo strak gelegd dat er maar weinig groen tussen zat. Ook kwam ik weinig wriemelend, laat staan kruipend gedierte tegen. Alleen af en toe een regenworm. De regenwormen gedroegen zich lethargisch. Ze leken wel dood, maar dat waren ze niet. Ik onderbrak mijn werkzaamheden telkens om ze op te tillen en in veiligheid te brengen, en soms deden ze een halfslachtige poging in de diepten der aarde aan mijn vingers te ontkomen.

Lees Meer Lees Meer

DELEN