Koos Dijksterhuis

Tijdens de warme slotweken van oktober vlogen er meerdere vale gierzwaluwen door Nederland, vooral langs de kust. Dat zijn zuidelijke neven van onze gierzwaluwen. Beide soorten overwinteren in Afrika. De vale giertjes vliegen soms de verkeerde kant op.

Op internet zag ik dat er dagenlang zo’n vogel in de buurt van ons huisje op Schiermonnikoog gezien werd. Op 31 oktober had ik een bezoek aan het eiland gepland. Het was de laatste subtropische herfstdag. Ik reis niet stad en land af voor het zien van door anderen ontdekte zeldzaamheden, maar als ik toch in de buurt kom, probeer ik graag een glimp van het wonder te aanschouwen. …

Lees Meer Lees Meer

Ze doen me altijd denken aan de zwavelstokjes van het meisje, maar het zijn zwavelkopjes, geen -stokjes. Zwavelstokjes zijn de voorlopers van lucifers. Zwavelkopjes zijn paddenstoelen die van dood hout leven. Soms nemen ze ook genoegen met nog levend hout, maar dat gaat door hun hongerige mycelium dan alsnog dood.

Zwavelkopjes smaken bitter en ruiken volgens de Soortenbank ‘zwammig’. Paddenstoelen die zwammig ruiken, waar vind je ze nog? …

Lees Meer Lees Meer

Er is bijna geen natuurgebied meer zonder grote grazers (die midden in de natuur hun stikstof deponeren), en de bijbehorende wildrasters en veeroosters. Een veeraster is geen zwart-witfoto van een bonte koe, maar een afrastering. Een veerooster is geen barbecue-attribuut, maar een raamwerk op een gat, waarover fietsers een wildraster kunnen passeren. …

Lees Meer Lees Meer

Het Herbarium Frisicum bestaat 40 jaar en opent vanwege dit feestelijke feit de deuren. In een vroegere school in Wolvega bestiert botanicus en hovenier Karst Meijer dit volgens hem grootste particuliere herbarium van Europa. Misschien is het wel het grootste van het heelal.

Een herbarium is een verzameling gedroogde planten. Toen mijn ouders waren overleden kwam er een plakboek uit de jaren ’30 tevoorschijn. Het zat vol droge, wilde planten en het zou leuk zijn geweest te kijken of er inmiddels verdwenen soorten tussen zaten. Er stonden geen namen, vindplaatsen of -data bij, dus voor Meijer was het nutteloos, en niet alleen voor hem: uit het plakboek regende het oude dode snippers plant en jonge levende zilvervisjes. …

Lees Meer Lees Meer

In de tuin trekt een kleine vogel mijn aandacht: een goudhaantje, ja, zelfs een vuurgoudhaantje. Vuurgoudhaantjes zijn de op een na kleinste vogels van Europa, alleen goudhaantjes zijn nóg kleiner. Vuurgoudhaantjes wegen een gram of vijf, zes en zijn slechts negen centimeter lang.

Beide soorten broeden in naaldbossen, vuurgoudhaantjes ook in gemengde bossen. De laatste schijnen vooral de bovenkanten van takken en bladeren af te schuimen op insecten en spinnen, goudhaantjes meer de onderkanten. Vuurgoudhaantjes kunnen iets grotere prooien aan dan goudhaantjes. Goudhaantjes zijn veel talrijker in Nederland dan vuurgoudhaantjes. Als Scandinavië vroeg met sneeuw en ijs te maken krijgt, kunnen goudhaantjes massaal zuidwaarts trekken. Vuurgoudhaantjes hebben geen last van Scandinavische winters; die broeden zuidelijker. …

Lees Meer Lees Meer

In mijn tuin komen vaak paddenstoelen op. Geschubde inktzwammen zijn altijd van de partij, telkens op andere plekken. Dat komt doordat zwammen grotendeels ondergronds leven en op verrassende plekken hun hoed op kunnen zetten. De inktzwam doet dat vaak tussen de stoepstenen.

De bijzonderste zwammen die ik heb verwelkomd waren morieljes. Die groeien in de lente. De meeste paddenstoelen verschijnen in de herfst. Zeker in deze herfst, die de schade na een gortdroge zomer rap inhaalt met een paddenstoelenrijkdom van wat heb ik jou daar. …

Lees Meer Lees Meer

Van de week zag ik een huismus een nestkast inspecteren. Dat doen holenbroeders wel meer. Soms slapen ze ’s winters in een nestkast, maar vaak inspecteren ze de kast alleen maar. Of ze daarbij ook overwegen of de kast over een half jaar een geschikte broedplek is? Het zal wel zo uitpakken: in maart weet de mus waar nestholten zijn.

Spreeuwen, ook holenbroeders, doen hetzelfde. Mevrouw Van Oorschot uit Bosch en Duin schreef me een brief waarin ze onder meer vraagt hoe het kan dat er onlangs spreeuwen op haar voedertafel afkwamen, terwijl die zich sinds mei niet meer hadden vertoond. Ik denk dat ze in de buurt gebroed hebben. De jonge spreeuwen zijn begin mei uitgevlogen en hebben de buurt verlaten, op zoek naar grasvelden met emelten, hun hoofdmaaltijd. …

Lees Meer Lees Meer

Buizerds en sperwers zijn roofvogels die het hele jaar in Nederland te zien zijn, maar in de herfst een stuk meer. De Scandinavische vogels verlaten het hoge noorden en overwinteren in West-Europa of trekken verder. Bij zonnig weer cirkelen buizerds naar grote hoogte om zich vervolgens naar het zuidwesten te laten zeilen. Ze maken bij dat cirkelen handig gebruik van stijgende, warme lucht. Sperwers doen dat ook, maar zijn minder afhankelijk van zulke thermiek. Ze zijn kleiner en lichter en hebben kortere vleugels. Ze kunnen beter lange einden vliegen op eigen vleugelkracht dan die grote, zware buizerds. …

Lees Meer Lees Meer

De grote gele sneeuwstormen laten tot november op zich laten wachten, en tot in december zijn er bomen die zich hullen in hun herfstkleurige loof. Maar de blaadjes zijn toch echt begonnen zich van hun bomen los te maken. Of beter: de bomen maken zich los van hun blad. De dageraad duurt nog geen half etmaal en de zon staat laag, dus die blaadjes hebben weinig nut. Er wordt geen bladgroen meer gemaakt, het groen verdwijnt uit de bladeren, hun rode, oranje en vooral gele pigmenten blijven. …

Lees Meer Lees Meer

Vorige week maakte het Natuurdagboek twee keer plaats voor de duurzame honderd. Natuur moest wijken voor milieu. Een lezer mailde me erover. Hij meldde dat hij het Natuurdagboek altijd uitknipt en inplakt. Het bericht was zaterdag verstuurd, maar las ik zondagmorgen. Op zondagochtenden zet ik, als ik beneden kom, altijd als eerste het koffiezetapparaat of de radio aan. Ik ben een man van gewoonten. …

Lees Meer Lees Meer