Natuurdagboek

Kemphaan wordt weggemest

Kemphaan wordt weggemest

Kemphaan. Foto Koos Dijksterhuis
Kemphaan. Foto Koos Dijksterhuis

Dat we de ooit algemene kemphanen met hun balts-arena’s en al uit ons land hebben weggemest is oud nieuws. Dat de vele kemphanen die Nederland in de trektijd passeerden het hier ook voor gezien houden, is ook al twintig jaar bekend. Nieuw is dat die afname doorgaat; de bodem is nog niet in zicht.

In de jaren tachtig zag ik in het Lauwersmeer tegen de avond groepen van duizenden kemphanen. Die verzamelden zich om samen te slapen. Op zulke slaapplaatsen zijn kemphanen in de afgelopen vijftien jaar vijf keer in heel Nederland geteld. In Friesland, waar het leeuwendeel van de kemphanen op doorreis bivakkeert, worden de vogels vaker geteld.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Natuur als linkse hobby

Natuur als linkse hobby

Wilde eend. Foto Koos Dijksterhuis
Wilde eend. Foto Koos Dijksterhuis

Uit de brieven van Rosa Luxemburg, vier jaar geleden uitgegeven door Van Oorschot en in Trouw gerecenseerd door Co Welgraven, bleek haar liefde voor de natuur, vogels in het bijzonder.

Luxemburg zat tijdens de Eerste Wereldoorlog twee jaar in de gevangenis, omdat ze communist was en zich tegen de oorlog uitsprak. Door het tralievenster zag en voerde ze merels en koolmezen, luisterde ze naar een roodborstje en zag ze zelfs een draaihals, een wonderlijk soort spechtje.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Een kauw met witte veren

Een kauw met witte veren

Kauw met witte veren. Foto Koos Dijksterhuis
Kauw met witte veren. Foto Koos Dijksterhuis

Trouwlezeres Erica van Oosterhout vraagt waarom kraaien, kauwen en merels soms witte veren tussen de zwarte hebben. Iemand vertelde haar dat die vogels als kuiken opgevoed zouden zijn met kattenbrokken. Die verklaring lijkt haar sterk.

Ook mij lijkt me dat sterk. Er zijn volgens mij nooit kraaien-, kauwen- en merelkuikens in gevangenschap uitsluitend met kattenbrokken gevoerd, terwijl hun broertjes en zusjes in het nest bleven en van hun ouders een natuurlijk dieet kregen.

Als kattenbrokken tot witte veren leiden, zouden er waarschijnlijk nauwelijks zwarte katten zijn. Vogelveren en zoogdierharen worden zwart dankzij het pigment eumelanine. De kattenbrokken-verklaring vindt misschien zijn oorsprong in het feit dat die zwarte stadsvogels met witte veren een ongezond voedingspatroon hebben. Als kraaien, kauwen of merels zich uitsluitend of overwegend voeden met brood en patat, zijn ze niet fit genoeg om hun hele pak met het kostbare pigment zwart te houden. Op de site van Vogelbescherming Nederland worden zulke witte veren daarom ‘patatveren’ genoemd. Naarmate die ondervoede vogels ouder worden, krijgen ze er meer van.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Vier hennen aan de leg

Vier hennen aan de leg

Coco met ei Foto Koos Dijksterhuis
Coco met ei. Foto Koos Dijksterhuis

Als ’s morgens de kippen uit het nachthok mogen, sjezen ze klapwiekend rond. Even de vleugels en de benen strekken. Vervolgens gaan de vier hennen twee aan twee optorenend tegenover elkaar staan. Met die krachtmeting wordt de pikorde in de Bende van Vier getest.

We hebben twee roodbruine en twee grijs-wit gestreepte kippen. De roodbruine leggen eieren, en beide grijs-witte hebben onlangs ook een ei gelegd. De ene grijs-witte, Cleo is de kleinste, de andere juist de grootste: Claire, bijgenaamd Plof(kip).

Tot voor kort was (kleine) Cleo de alfakip. Ze pikte de andere drie en wachtte ’s avonds tot iedereen op stok zat, voordat ze zelf ging. Ze was er als eerste bij wanneer er iets te eten viel. Die rol heeft roodbruine Casy overgenomen. Cleo sluit nu de rij. Als je iets lekkers strooit, snellen Casy, Coco en Claire toe en is het een kwestie van seconden tot het op is. Ook als je met de traktatie wacht tot Cleo er is, staat die erbij alsof ze denkt: het lijkt wel of er iets eetbaars is. Was.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Vuurwerk een mensenrecht?

Vuurwerk een mensenrecht?

Vuurwerkafval. Foto Koos Dijksterhuis
Vuurwerkafval. Foto Koos Dijksterhuis

Onze roergangers zien niets in een vuurwerkverbod. Dat wordt weer een klereherrie, miljoenen opgejaagde vogels, wanhopige huisdieren, verdoofde oren en onverdoofd weggeblazen vingers. Veel vuur, en alle kleuren rook.

Voor de natuur dreigt een niet zo zalig uiteinde. Het volk heeft gekozen. Het laat zich niet langer de vrijheid afpakken de boel te vervuilen met benzine, diesel, kerosine. Met drijfmest, kunstmest, onkruidverdelgers, insecticiden, schimmeldoders. Met vliegreisjes, terrasverwarmers, formule 1-races, oudejaars- en paasvuren, en als klap op de vuurpijl met geknal en gegil. De boze geest moet uit de fles.

Dat wilde zowel als huisdieren zich doodschrikken nemen de roergangers voor lief. De PVV zegt dierenliefde hoog te houden, maar gaf al toe aan de BBB-eis niet te zemelen over dierenleed waaraan boeren verdienen. Aan het PVV-kamerlid met dierenrechten in zijn portefeuille zou ik mijn wandelende tak trouwens nog geen seconde toevertrouwen.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Wolven en wisenten

Wolven en wisenten

Wisenten. Foto Arjen BoermanFREE Nature
Wisenten. Foto Arjen BoermanFREE Nature

Ik vond een brief die ik als kind aan mijn opa en oma schreef. Het ging over een wisent in de dierentuin. Ik leurde in de nazomer weleens met geraapte appeltjes bij de dierentuin van Amersfoort, en mocht dan soms de olifanten voeren. Op schoolreisjes was ik in Artis geweest en in Ouwehands.

Op die schoolreisjes wilde iedereen naar de speeltuin. Van de dieren vond men alleen apen bezienswaardig. Ik doolde dan langs mistroostige gieren, onzichtbare maar goed te ruiken wolven en een poel met pinguïns. Er hingen blauwe reigers rond. Ineens zag ik de wisent. Die maakte een verpletterende indruk. Hij zag er zo woest uit met zijn hippiekapsel. Later struinde ik door het Poolse oerbos van Białowieża, waar wisenten leefden, maar ik zag alleen hun vlaaien.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Noem de kerstster geen poinsettia

Noem de kerstster geen poinsettia

Kerstster

In december vertroetelde mijn moeder poinsettia’s tussen de kamerplanten op haar vensterbanken. Ik associeer die planten dan ook met Kerst en ik ben daarin niet uniek, want de Nederlandse naam voor poinsettia is kerstster. Het is die groene plant met bovenin rode bladeren.

De kerstster wordt per abuis vaak kerstroos genoemd. Ook dat is een winterbloeier. Behalve in uiterlijk verschillen de soorten op een belangrijk punt: aan de kerstroos kun je nauwelijks ruiken zonder te niezen. De plant wordt ook wel nieskruid genoemd.

Aan een kerstster kun je niesvrij snuffelen. Maar veel valt er niet te ruiken. De rode bladen zijn geen deel van de bloemen, maar zogenoemde schutbladen. Schutbladen zijn meestal klein en staan rond of vlak onder de bloemen. Dat is hier ook zo, maar dan zijn de schutbladen juist groot en de bloemen klein. Die bloempjes zijn geel.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Het klinkt wellicht een beetje cru: een zalig uiteinde wens ik u

Het klinkt wellicht een beetje cru: een zalig uiteinde wens ik u

Onzalig

We geven toe aan wie de ruimte claimen
Ruim baan dus voor de land- en wegenbouw
Natuur, klimaat, milieu gaan in de rouw
Want wij ontkennen liever de problemen

We dansen lachend op de Krakatau
We blijven het er ongeremd van nemen
Verankerd in vertrouwde leefsystemen
Al raken hele groepen in het nauw

We stemmen de natuurbescherming weg
Het is natuurlijk zonder meer schandalig
En voor de leefomgeving domme pech

We zijn nou eenmaal vreselijk inhalig
De wolf, de bever, knotwilg, houtwal, heg
Hun eind is na, hun uiteinde onzalig

 

 

DELEN
Bomen in de winter

Bomen in de winter

Elzenproppen en -katjes. Foto Koos Dijksterhuis
Elzenproppen en -katjes. Foto Koos Dijksterhuis

Ooit dacht biologieleraar Dirk Slagter, natuurliefhebber in het algemeen en liefhebber van bomen in het bijzonder, dat er aan bomen in de winter weinig viel te zien. Nadat hij meewerkte aan een tabel om boomknoppen mee te determineren, ging die veronderstelling naar de knoppen.

Iedere boom, heester, struik en houtige plant staat weleens in knop en wie de knoppen kent, weet van welke soort ze zijn. De knoppen van Robinia pseudoacacia bijvoorbeeld zijn diep in de bast verstopt. Wel lijken sommige soorten knoppen sterk op elkaar. Maar er zijn nog veel meer kenmerken om winterse bomen mee te onderscheiden. Het visgraatmotief van een iep is zelfs alleen in de winter zichtbaar.

Lees Meer Lees Meer

DELEN
Kort dag

Kort dag

Zonlicht december. Foto Koos Dijksterhuis
Zonlicht december. Foto Koos Dijksterhuis

Vandaag is de kortste dag, afgelopen en komende nacht zijn de langste van dit jaar. Voor wie nu moppert dat elke dag 24 uur duurt, heb ik de geruststellende mededeling: u heeft gelijk. Als ik het gemakshalve over daglengte heb, bedoel ik de periode tussen zonsopkomst en zonsondergang.

Vanaf nu lengen de dagen, een prettig idee. De zon heeft zijn verste punt bereikt en wordt vanaf de Steenbokskeerkring teruggekaatst. Ik kan me goed indenken dat onze in dierenvellen gehulde voorouders die zonnewende vierden. Het lukte de kerkvaders niet dat heidense lichtfeest uit te bannen. ‘De kerstboom pakken ze ons niet af!’ Het lijkt het hedendaagse vuurwerk wel. Toen hebben ‘ze’ er maar een christelijk feest van gemaakt.

Lees Meer Lees Meer

DELEN