“We hadden het landschap moeten beschermen!” Geert Mak, de schrijver die ooit uit Jorwerd verdween en weer opdook in Bartlehiem, is boos. “Nergens ter wereld bestaat een weidelandschap zoals in Friesland. Maar we beschermen het niet. Zonder de minste aandacht voor inpassing in het landschap zetten we er gebouwen neer. Alsof je een flat van tien etages in de grachtengordel bouwt!”

Met enkele natuuronderzoekers, veehouders, journalisten en schrijvers hobbelde ik in een oude bus door Friesland. Het reisje was georganiseerd door Jantien de Boer, auteur van het onlangs verschenen boekje Landschapspijn. Zij liet ons uitgestrekte, monotone weilanden zien, rond enorme boerderijen die eruitzagen als industrieterreinen. …

Lees Meer Lees Meer

Als kind kreeg ik op palmzondag tijdens de kindernevendienst in de kerk een houten kruis, dat ik moest versieren met crêpepapier en doppinda’s – wellicht het restje wintervoorraad voor tuinvogels. Ook kreeg ik twee mandarijnen om aan de zijstokken te spietsen en een haan van brood voor bovenop. Behalve de pinda’s diende ik dertig rozijnen aan slingers te rijgen. Ik prikte steeds in de vingertoppen van mijn twee linkerhanden.

Die haan van brood zag er heerlijk uit en ik kon de verleiding bijna niet weerstaan er vast een hapje van te proeven, maar dat mocht niet, ook al markeerde Palmzondag het einde van de vastentijd. Van vasten wist ik niets; als gereformeerden deden wij daar niet aan, dat lieten wij over aan de roomsen. Al hadden wij het beste geloof, dat van de roomsen leek mij leuker. De roomse kinderen in de buurt mochten op zondag een ijsje kopen en naar het zwembad, hoefden geen psalmen uit hun hoofd te leren en gingen minder vaak naar de kerk. Die kerk van hen zag er bovendien gezelliger uit: met beelden, kaarsen en glas in lood. …

Lees Meer Lees Meer

Afgelopen weekend was voor mij het weekend van de eerstelingen. Eerstelingen zijn de eerste vogels of bloemen van het jaar. De eerste boerenzwaluw zag ik al een week eerder. Hij bracht weliswaar geen zomer, maar wel lente. Het weekend erna kwamen de zwaluwen massaal binnen.

Het gebeurt vaker dat ik één vroeg individu tegenkom, en dat ze even later massaal losbarsten. Bloemen breken collectief uit hun knoppen, trekvogels komen in groepen aan. Een dag na de eerste rietzanger hoorde en zag ik er tientallen. …

Lees Meer Lees Meer

Wat is de lente een heerlijk seizoen. Dat is geen nieuws, maar het is elk jaar toch weer een verrassing. Alle seizoenen hebben hun charme, maar als de lentezon schijnt door de bloesems en jonge blaadjes en de vogels zingen…

Bossen, bosranden en parken krijgen een groen waas, een witte sluier en een rossige gloed. De blaadjes van meidoorns frissen de wereld op, tot in de binnensteden dringt het lentegroen van uitbottende kastanjes en zaaddonerende iepen door. De laatste kleuren de grachten van Amsterdam groen. Wat prille bladerkronen lijken, zijn takken vol iepenzaad. De iepen bloeiden kort en laten weldra hun zaden dwarrelen, als een groene sneeuwbui. …

Lees Meer Lees Meer

Na mijn stukje van gisteren over ouderwetse vogelweiden en moderne, vogelvrije weiden kwamen er instemmende en afkeurende reacties. De afkeurende reacties komen er enerzijds op neer dat het onzin is – de moderne weilanden zouden nog vol weidevogels zitten. Anderzijds zou ik boeren de schuld geven van een onvermijdelijk probleem waar we allemaal aan bijdragen.

Een uitgebreid onderzocht, wetenschappelijk beschreven en voor iedereen zicht- en hoorbaar probleem als het verdwijnen van bloemen, insecten en vogels uit het moderne boerenland ontkennen, dat is als in de regen lopen en roepen dat de zon schijnt. …

Lees Meer Lees Meer

Trouwlezer Henk Strietman met wie ik op de boot naar Spitsbergen zat, laat me de Eempolders zien. We lopen vier uur door de weilanden langs de linkeroever van de Eem. Hier baltsten in mijn kindertijd de kemphanen. Nu niet meer, maar voordat ook de grutto’s verdwenen, kreeg Natuurmonumenten het land in beheer en werd er niet langer ontwaterd, geëgaliseerd en bekunstmest. …

Lees Meer Lees Meer

Met een groepje veehouders, biologen, journalisten en schrijvers toer ik over landwegen door Friesland. Het valt niet mee om een weidevogel te vinden, maar te midden van de gigantische raaigraslanden van de hoogproductieve agrifirms vinden we landschapstroost op de boerderij van Murk Nijdam.

Murk heeft slechts dertig koeien en die delen hun weilanden met 105 paar grutto’s. Voorts broeden er tureluurs, scholeksters, kieviten, kluten, veldleeuweriken, gele kwikstaarten, graspiepers, visdiefjes, slob-, krak-, berg- en kuifeenden en soms zelfs kemphanen en zomertalingen. Met zijn kleine bedrijf verdient de veehouder meer dan genoeg. Hij betaalt er zelfs een medewerker van. …

Lees Meer Lees Meer

Op een grasdijk langs het Hondhalstermeer in Oost-Groningen zoekt een forse hommel een hol. In maart en april zoeken hommels die de winter overleefden overal holen, om een nieuw gezin te stichten. In tuinen en langs muren zoeken eerst aard- en later ook tuinhommels een hol van hun gading, maar dit is een andere soort.

Het is een zwarte hommel met een rode kont. Een steenhommel dus. Steenhommels vestigen zich doorgaans onder stenen en in muren. Toch zoekt deze toekomstige hommelkoningin heur hommelhol in de met gras begroeide grond. Het is zware zeeklei, dat wel, en iedereen die wel eens in zeeklei heeft gespit weet dat klei in de zon verandert in iets stenigs. …

Lees Meer Lees Meer

Duinpannen kunnen net als open plekken in het bos warm worden. Als de temperatuur een graad of 10 is, en de zeewind op Schiermonnikoog naar truien en jassen doet grijpen, maakt het broeikaseffect het daar alleszins aangenaam. Een open duinpan ín een bos blijkt een heerlijke plek om even te blijven hangen. Uit de wind en in de zon is het ronduit warm. In t-shirt lig ik te lezen.

Insecten houden zeker zoveel van het warme microklimaat als ik. Er fladderen verschillende vlinders voorbij, waaronder de eerste kleine vuurvlinder die ik dit jaar zie. Aardhommels zoemen over en ook akkerhommels melden zich. …

Lees Meer Lees Meer

De lente barst los. Ook het hoge noorden geeft zich eraan over. In Groningen bloeien planten later dan in het zuiden en op Schiermonnikoog staan de narcissen nog in bloei, die in Eindhoven al uitgebloeid zijn.

Narcissen zijn tuinplanten, hoewel er wilde narcissen bestaan. Op Schiermonnikoog gedragen verwilderde narcissen zich als wilde. Her en der in de duinen zijn ze te vinden. Zouden mensen ze geplant hebben? Of zouden mensen hun tuinafval met verdwaalde bollen en al in de duinen gedumpt hebben? Zouden dieren de planten verspreid hebben of zou er zaad zijn overgewaaid? …

Lees Meer Lees Meer