Koos Dijksterhuis

Er zit een dagpauwoog op zolder. Als we er de verwarming uitlaten, heeft de vlinder kans de winter te overleven. Het dier is dan in een soort van winterslaap. Gaat de verwarming aan, dan komt ze tot leven en moet ze brandstof tanken, nectar bijvoorbeeld. En dat is er niet.

Menig dierenvriend zal zo’n winterse vlinder buiten zetten, en menen dat die edelmoedige handeling het insect van de dood redt. Maar buiten redt de vlinder het niet. Als de door de vlinder gekozen verblijfsplaats ongewenst is, kunt u de vlinder in de schuur of andere droge maar onverwarmde ruimte zetten. Een vogelnestkast kan ook, maar dan loopt de dagpauwoog het risico op een inspecterende of overnachtende mees. Die het insect waarschijnlijk ontvleugelt en opeet. Als u een winterslapende dagpauwoog stoort, ritselt het insect met de vleugels. Als u het dier nog meer verstoort, spreidt het de vleugels en kijken de nep-ogen u aan. …

Lees Meer Lees Meer

Voor ons keukenraam staat een loofboom. Ik ben vergeten wat voor boom, het is een exotische kweekboom. Exotische kweekbomen zijn uit ecologisch oogpunt zelden heel waardevol. Toch zie ik door het keukenraam vaak vogels in deze boom. Die vinden er kennelijk toch iets van hun gading.

Regelmatige bezoekers zijn merel, roodborstje, pimpelmees en koolmees. Gisteren zag ik ook de laatste van dat kwartet. Maar er bewogen nog drie andere vogels. Eén zat op de grond rond de stam: een winterkoninkje. De ander schoof van kniehoogte langs de stam naar de kruin: een boomkruiper. De derde zat geen seconde stil, hij sprong van twijg naar twijg, fladderde even en roetsjte weer een halve meter verder. Het was een heel klein vogeltje in tjiftjaf-achtig tenue. Maar over zijn kruin lag een gele streep: een goudhaantje! …

Lees Meer Lees Meer

Ik heb stokrozen gezaaid. Dat is niet de eerste maal. Tientallen malen heb ik stokrozen gezaaid die alle malen niet verschenen. Ik zaaide ze op te vochtige, te druk begroeide, te lommerrijke plekken. Pas toen er een stokroos opkwam tussen de stenen op mijn terras, op een zonnig en warm plekje, een stokroos opkwam, waar ik niet gezaaid maar blijkbaar gemorst had, besefte ik dat stokrozen maar weinig eisen en ook niet meer dan dat willen. In ogenschijnlijk karige omstandigheden winnen zij de wedstrijd met meer eisende soorten. Ze kunnen tegen warmte en (enige) droogte en hebben tussen de stenen het rijk alleen. Onder de stenen droogt de grond ook niet zo snel uit. En de stenen scheiden kalk af, wat een stokroos een opsteker vindt. …

Lees Meer Lees Meer

Vandaag is de naamdag van Sint Nicolaas. Dat heeft de bisschop van Myra te danken aan zijn goede daden, en aan zijn dood op 6 december. De goedheiligman overleed volgens Wikipedia op die datum ‘tussen 335 en 337’. Dat zou dan toch 6 december 336 moeten geweest zijn. We kunnen het de Sint pas over 49 weken vragen, bij zijn jaarlijkse intocht in Nederland. Afgelopen nacht is hij vertrokken, al dan niet met een kater van de bisschopswijn.

Voor zover bekend had Sint Nicolaas geen knechten (m/v/z/w). Voor zover bekend had hij ook geen minnaars (v/m). Als geestelijke was hij ongetrouwd en werd hij geacht zich verre te houden van liefkozingen. Tegenwoordig zou je als bisschop verdenkingen op je laden als je kinderen op schoot nam, maar daar maakte men 1700 jaar geleden geen punt van. …

Lees Meer Lees Meer

Bij ons toekomstige huis staat een enorme beuk. Oude vrienden zowel als nieuwe buren vinden het een mooie boom, maar vragen ons of steevast of we hem laten staan. Hij heeft namelijk geen beschermde status, hangt met zijn reusachtige takken over het dak en zou met zijn wortels het huis kunnen optillen. Hij zou het huis kunnen vermorzelen, van boven en beneden.

Wij dachten niet aan zulke rampspoed. Wij dachten: wat een prachtige boom! Het is een rode beuk en de beukennootjes zijn in trek bij dieren. We zagen een boomklever en een eekhoorn beukennootjes slachten. Op zolder troffen we muizennestjes aan, omringd door lege beukennootjes.

We vinden het verbazingwekkend dat die reuzenbeuk niet beschermd is. Daar moesten we misschien eens werk van maken, al heeft ie van ons weinig te vrezen. Het enige wat we van plan zijn is een ietsepietsie snoeien. En blad harken. Jarenlang dwarrelde dat blad in november neer en aan één kant hoopte het zich op, zodat de grond daar nu een meter hoger is. …

Lees Meer Lees Meer

In de herfst gaan veel krabben dood. Op het strand liggen ze langs de waterlijn. Er lijken altijd veel dode krabben aan te spoelen, maar dat is niet waar. Een krab groeit uit zijn pantser en moet van tijd tot tijd vervellen. Dat wordt de oude, krappe schaal afgelegd. Lege rugschalen betekenen vaker een krab in de groei dan een krab in z’n graf. Bij schelpdieren zit de schelp aan het weekdier vast. Het dier komt met een piepklein schelpje uit het ei en boetseert er zelf rand na rand bij. Vervellen is niet nodig.

Schaal- en schelpdieren worden vaak in één adem genoemd. Toch zijn ze even verwant aan elkaar als een regenworm aan een mens. Daarom is het wonderlijk dat zoveel mensen voor beide totaal verschillende diergroepen allergisch menen te zijn. …

Lees Meer Lees Meer

Eergisteren kondigde ik het einde van het paddenstoelenseizoen aan. Deze honingzwam bevestigt dat einde. De zwam heeft althans zijn beste dagen ingeruild voor een aftakelende oude dag. De levenscyclus van paddenstoelen gaat trouwens snel; langer dan een week blijven ze niet mooi en soms kwijnen ze na drie dagen al weg.

Uitdroging, bevriezing en vraat zijn drie fnuikende omstandigheden voor paddenstoelen. Althans voor de zichtbare delen: de hoed en de steel. Onder de grond woekert de zwam onbekommerd voort. Of liever: in rottend hout. Honingzwammen leven op dood en stervend hout. Groeit er een honingzwam uit een boom, dan is die boom reddeloos verloren. …

Lees Meer Lees Meer

Nu er enige nachtvorst is, krijgen veel soorten paddenstoelen het moeilijk. Dat het ook veel regent, is dan weer een opsteker voor deze wezens. Schimmels zijn dieren noch planten. Ze vormen het aparte rijk der fungi (bekend van de gelijknamige pizza die de duizenden soorten drastisch terugbrengt tot de champignon). Er zijn veel eencellige schimmels, er zijn ook tweecellige en er zijn een heleboel meercellige. Voor de overzichtelijkheid beperk ik me tot de stam der steeltjeszwammen, waar de genoemde champignon bij hoort. Ook het prototype van de paddenstoel is een steeltjeszwam: de vliegenzwam. …

Lees Meer Lees Meer

Aan de Oost-Indische kers zie ik dat er nachtvorst is geweest. Plotseling hangen de ronde bladeren en oranje of rode bloemen er slap en uitgeblust bij. Hopelijk vriezen de zaden niet stuk. Ik verzamel er elke nazomer wel een stuk of wat, maar dankzij de klimaatverandering overleven er ook altijd wel zaden in de buitengrond. Het jaar daarom schieten ze op en om zich heen. Enorm, hoe snel die planten kunnen groeien, als ze eenmaal op dreef zijn.

Ik vind Oost-Indische kers een prettige muur- en bodembedekker. De bloemen zijn nog eetbaar ook; ze smaken enigszins scherp, naar radijs. De bladeren zijn ook eetbaar, rauw door de sla, en de zaden die ik help overwinteren zou ik ook in een conserverend badje kunnen inleggen, bij wijze van kappertjes. Maar ik ben niet bijster gek op kappertjes. …

Lees Meer Lees Meer

Staatsbosbeheer heeft in vijf vennen in het Mastbos bij Breda met fuiken vrijwel alle zonnebaarzen weggevangen: meer dan 100.000 vissen zijn gedood.

Zonnebaarzen zijn uit Noord-Amerika naar Nederland gehaald voor de handel in vissen voor tuinvijvers. Inmiddels is die handel verboden, maar is het kalf reeds verdronken. Vijvervishouders gooien hun overtollige vissen liever in een kanaal of meertje dan dat ze ze opeten. En zo belanden uitheemse vissen in de natuur. Ook (exotische) vijverplanten worden in de natuur gedumpt, met visseneitjes en al. Die exoten hebben hier geen vijanden en vermenigvuldigen zich lustig. Zo ook zonnebaarzen, die onderwijl een slachting aanrichten onder jonge amfibieën en ongewervelden. …

Lees Meer Lees Meer