Koos Dijksterhuis

In mijn tuin zie ik vier soorten blauwe waterjuffers, de vier talrijkste juffersoorten des lands. Mijn tuin grenst aan water, vandaar. Waterjuffers leven als larve een of twee jaar onder water. Het zijn libellen, kleine libellen om precies te zijn. Die onderscheiden zich van grote libellen niet alleen met hun geringe formaat. In tegenstelling tot hun grote achterneven spreiden ze, als ze stil zitten, hun vleugels niet, maar klappen ze die boven zich op.

Azuurwaterjuffer, variabele waterjuffer, watersnuffel en lantaarntje zijn alle vier blauw (met zwart). Er zijn nog meer blauwe, maar die vier kunnen een liefhebber van juffers al tot waanzin drijven. …

Lees Meer Lees Meer

Er zat een viervlek in mijn tuin. Die deelt dat jachtveldje met een oeverlibel. Straks nemen bruine glazenmaker en paardenbijter hun plaatsen in. Het zijn vier soorten van de stuk of tien grote libellen die ik al eens in de tuin heb gezien.

Het is in die tuin nochtans geen best jaar voor insecten. Weinig vlinders, weinig bijen, weinig zweefvliegen, weinig libellen. Ik prijs me gelukkig met een nest boomhommels in een nestkast. En met ‘mijn’ viervlek.

Een viervlek is een gedrongen, brede libel. (Geen libelle; een libelle is een damesblad. Dat lijkt haarkloverij, maar ik ben ooit bijna naar de libelledagen gegaan omdat ik dacht dat het libellendagen waren, een significant verschil!) Libellen hebben op elke vleugel een vlekje dat in Grieks-achtige vaktaal het pterostigma wordt genoemd. Met vier vleugels kom je dan aan vier vleugelvlekken. De viervlek echter heeft er acht. Dierennamen zijn vaak raadselachtig. …

Lees Meer Lees Meer

Een aanwinst in ’s lands avifauna is de steltkluut. Al in 1931 broedde er een paartje, maar pas in de jaren negentig gebeurde dat regelmatig. Soms meerdere paartjes. En nu denk ik dat er wel honderd paar broeden. Vorig jaar waren dat er tachtig. Ik heb de afgelopen weken jagende en broedende steltkluten gezien op vier plekken bij Groningen, altijd in ondiepe, moerassige wateren.

Steltkluten zijn witte vogels met zwarte vleugels die, in vlucht, recht en puntig zijn. Ze hebben rechte snavels, lang niet zo lang als de kromme snavels van kluten. Een ander opvallend verschil met kluten zijn de poten. Kluten zijn steltlopers, maar steltkluten spannen de kroon. Ze hebben echt idioot hoge poten. En die vallen extra op door hun vurige, rozerode kleur. In vlucht steken die poten een stuk voorbij de staart uit. …

Lees Meer Lees Meer

De ene vogelziekte wisselt de andere af. Het geel, usutu en botulisme… ze worden overtroffen door vogelgriep, hoogstwaarschijnlijk ontsnapt uit de pluimvee-houderij in China. Noem het de tiende plaag.

Het geel treft vooral zaadetende vogels als duiven en groenlingen. Usutu is de schrik van merels. Botulisme ken ik vooral van watervogels. Die gaan nu dood aan vogelgriep.

Ik zag afgelopen herfst hier in de buurt de knobbelzwaanfamilies niet meer. Ik vond wel dode zwanen. Op het strand van Schiermonnikoog vond ik dode brandganzen, dode Jan-van-genten en zelfs een dode grote jager. En natuurlijk dode grote sterns. Uit diverse tellingen blijkt dat tussen de 16 en 60 procent van de grote sterns in 2022 is doodgegaan. Hopelijk zijn de overlevenden minder vatbaar, want het virus is niet weg, o nee, inmiddels regent het dode kokmeeuwen. Ik zie ze liggen in ieder moerasgebied waar ze broeden, ook al worden ze frequent door de beheerders opgeruimd. Het opruimen van dode vogels scheelt een stuk in het besmettingsgevaar van de overlevenden. …

Lees Meer Lees Meer

Alleen al om zijn naam verdient het schaakbordlieveheersbeestje een natuurdagboek. Zoals bijna alle soorten lieveheersbeestjes is het schaakbordlieveheersbeestje een notoire bladluizen-eter. Dus als u er een wilt zien, verdient het aanbeveling een tuin te hebben met ruimte voor planten die bladluizen huisvesten.

Schaakbordlieveheersbeestjes zijn niet rood maar geel met zwarte stippen. Nu zijn er meer lieveheersbeestjes in die kleur, zoals citroenlieveheersbeestjes en sommige veelkleurige Aziatische lieveheersbeestjes, die zich in veel kleuren kunnen hullen. Schaakbordlieveheersbeestjes echter zijn de enige die geen ronde stippen hebben, maar vierkante of rechthoekige. Vandaar het schaakbord. De zwarte stippen van het ene schaakbordlieveheersbeestje zijn groter dan die van het andere, en soms lijkt zo’n kever wel helemaal zwart, zoals ook veelkleurige Aziatische lieveheersbeestjes bijna zwart kunnen zijn. …

Lees Meer Lees Meer

Nu bevers zich door Nederland verspreiden, worden ze weer bestreden. Het lijkt of wij alleen bedreigde dieren willen. Zodra ze het na het sparen van kosten noch moeite weer goed doen, hervatten we de bestrijding.

Voor weinig dieren zijn zoveel kosten noch moeiten gespaard als voor bevers. Bevers zijn in Polen gevangen, naar Nederland vervoerd en in de Biesbosch losgelaten. Ze gingen dood maar er werden nieuwe gehaald. Diverse plekken langs de grote rivieren vielen in de prijzen, en vervolgens kwamen kleine rivieren aan de beurt, zoals de Hunze. De dieren bleven leven en plantten zich voort. …

Lees Meer Lees Meer

Op een natuurdagboek dat ik in september over fruitvliegjes schreef, kreeg ik een reactie van Joost van Vollenhoven, die een product van zijn bedrijf Superninja.eco aanbeval en me cadeau wilde doen. Hij vroeg niet of ik erover wilde schrijven. Maar vooruit…

Fruitvliegjes zijn geliefd als proefdier, voor genetisch onderzoek, omdat ze zich zo snel vermenigvuldigen. En ze zijn gemakkelijk te houden. Van ze afkomen is lastiger.

Superninja stuurde een klein vierkant flesje van gerecycled plastic, gevuld met een hoogstwaarschijnlijk zoetzure oplossing die de vliegjes onweerstaanbaar vinden. Ze storten zich inderdaad hun dood tegemoet als lemmingen (die dat niet echt doen, dat is een mythe). …

Lees Meer Lees Meer

In het mini-plantsoen naast mijn tuin, een groenstrook tussen de huizen door, staat een meidoorn te bloeien. Die is aan de gemeentelijke kapdrift ontsnapt. Je kunt als Groninger subsidie krijgen voor bomen planten, maar in het openbaar groenbeheer wordt met een ander bijltje gehakt.

De meidoorn bloeit onbewust van het bestaan van bijlen. Een bloeiende meidoorn is een feest voor oog en neus. Straks komen de rode bessen, maar nu zijn er witte bloemen en lentegroene blaadjes. De boom is een hangplek voor insecten. Eén van de bewoners is een bijna twee centimeter lange, langwerpige wants, en laat dat nou een meidoornkielwants zijn! Net als de groene stinkwants kan deze wants zich tegen gevaar weren met een riekende vloeistof. Op je hand is dat niet zo’n ramp, maar toen ik eens een framboos plukte en in mijn mond stak, bleek er een stinkwants op te zitten. Ik begreep meteen als geen ander waarom merels zo’n beestje niet blieven. …

Lees Meer Lees Meer

Om de paar jaar is er een actie van veehouders en vogelbeschermers om de grutto te redden. Ooit gaf ik zulke acties het voordeel van de twijfel. Baatte het niet dan schaadde het niet. Nu weet ik dat niet-baten wel schaadt, want ondanks aanvals- en reddingsplannen kachelt de grutto gestaag door richting afgrond.

Zelfs het verkiezen van de grutto tot nationale vogel des vaderlands heeft niets geholpen. Voor verkiezingen en aanvalsplannen worden campagnes gevoerd en artist-impressies gemaakt, waarna alles weer als vanouds verdergaat: megawinst uit exportlandbouw, ten koste van milieu, landschap en natuur. …

Lees Meer Lees Meer

Met ons tienen liepen we drie uur door een enigszins druilerig bos bij Spier. Die druilerigheid had twee voordelen: er waren geen andere mensen en de twinkelende druppels en het felgroene, vochtige mos zorgden voor een sprookjesachtige sfeer.

Die sfeer werd nog sprookjesachtiger door de roffels van spechten. Dat waren grote bonte spechten: zwart, wit en rood, met de omvang van een spreeuw. Mooi, maar we kwamen voor zwarte spechten. Naar aanleiding van een publicatie door spechtenonderzoeker Willem van Manen in De Levende Natuur leidde ik lezers rond in een voor zwarte spechten kansrijk bos. Als auteur van het boek De zwarte specht ben ik veel met Van Manen op stap geweest om zwarte spechten te bestuuderen. …

Lees Meer Lees Meer