Koos Dijksterhuis

Dat de agro-industriële landerijen doodse woestijnen zouden zijn, is niet waar. Er kunnen veel dieren leven, maar vaak van slechts enkele soorten. Eén soort kever met miljoenen, in plaats van tien met duizenden. Eén soort zweefvlieg, twee soorten hommels – allemansvrienden die alles best vinden, in plaats van twintig. Eén gewas met enkele (on)kruiden, zoals kweekgras of akkermelde.

Langs slootkanten en op bermen zijn de verschillende orchideeënsoorten en zeggen verdwenen, met een baaierd aan andere planten, maar enkele gedijen juist uitstekend op de voedselrijke grond. Gevoed door mest en ammoniak en misschien wel uitlaatgassen rijzen brandnetels en akkerdistels op, of een witte wal van fluitenkruid. Prachtig ziet het eruit, zo’n hele berm of slootkant vol fluitenkruid. Het ruikt er kruidig, er zitten vliegen en kevertjes op. En je kunt er fluitjes van maken. …

Lees Meer Lees Meer

In de bloementop-5 die kans maakt op de status van nationale bloem staat de ‘wilde kievitsbloem’. Met zijn bijna doorschijnende, paars gevlekte of soms roomwitte bloemen is de kievitsbloem inderdaad een schoonheid. Maar het voorvoegsel ‘wilde’ staat er niet voor niets.

Bij de andere vier plantaardige bofkonten staat dat er niet bij, ook niet bij in tuinen algemene bloemen als pinksterbloem en madeliefje. Dat komt doordat kievitsbloemen zo gewaardeerd worden, dat ze veel gekweekt zijn en op de bloemenmarkt te koop zijn, vaak kievitseitjes genoemd. Als je hun bollen in de herfst plant, fleuren kievitsbloemen de lentetuin op. Ik heb ze ook in de tuin gehad, maar ze verdwenen vanzelf weer. …

Lees Meer Lees Meer

Toen ik als jongen op een verjaardag was, werd daar een raadspel gedaan. Een vraag was: noem zoveel mogelijk planten wier naam begint met een dier. Nadat paardenbloem, leeuwenbek, muizenoor, biggenkruid, tijgerlelie, havikskruid, kikkerbeet, krabbenscheer, adelaarsvaren en al die orchideeën waren geweest, opperde ik het madeliefje.

Hoewel ik soms vliegen op madeliefjes zie zitten, waarschijnlijk om van het stuifmeel te snoepen, denk ik niet dat de bloem naar vliegenlarven is genoemd. Een made is ook een hooiland (meadow). Op gemaaid gras komen madeliefjes sneller tot bloei dan wie ook. Ooit maaide ik het gras om de madeliefjes heen, om ze te sparen. Het effect was averechts, de bloempjes die zo vriendelijk vanuit het groen naar me knipoogden, hielden het voor gezien. …

Lees Meer Lees Meer

De paardenbloem is één van de vijf kandidaten voor de titel nationale bloem. Dat de paardenbloem de shortlist van die bloemenverkiezing heeft gehaald, is vast te danken aan het onstuitbare lobbywerk van Karst Meijer, plantenkenner in het algemeen en paardenbloemenkenner in het bijzonder. Ik heb al vaker over hem geschreven, dus u weet misschien alles al over de man en zijn bloem.

Toen Nederland nog niet als een spons volgezogen zat met drijfmest, ingestopt onder een deken van stikstof, stonden de weiden vol bloemen, waaronder orchideeën, pinksterbloemen, boterbloemen en paardenbloemen. Volgens Meijer waren er honderden, misschien wel duizend soorten paardenbloemen. Ze zijn man en vrouw in één en kunnen zich geslachtelijk zowel als ongeslachtelijk voortplanten. Als paardenbloemen op de ene plek niet meer kruisen met die op de andere plek, kan soortvorming snel gaan. …

Lees Meer Lees Meer

In navolging van de verkiezing van het mooiste nationaal park, de verkiezing van nationale vogel en de verkiezing van de vogel des vaderlands is er nu de verkiezing van de nationale bloem. Wat een vogel of bloem eraan heeft om tot nationaal symbool verkozen te worden, is onbekend. Maar ik gun ieder z’n verzetje; een verkiezing is een wedstrijd en veel mensen vinden wedstrijden leuk, al valt de opkomst bij sommige verkiezingen vaak tegen.

De bloemenshortlist bevat vijf soorten: pinksterbloem, paardenbloem, madeliefje, kievitsbloem en fluitenkruid. Stemmen kan tot vrijdag 2 juni, de uitslag wordt zondagochtend bekend gemaakt op radio-1 in Vroege Vogels. …

Lees Meer Lees Meer

In onze bossen broeden bonte vliegenvangers. De mannetjes van deze zangvogels zingen, om soortgenoten te laten weten dat ze een territorium hebben. Dat is aantrekkelijk voor de vrouwtjes, mochten die overvliegen. De meeste vrouwtjes zijn in mei uit Afrika gearriveerd, terwijl de mannetjes er in april al waren. Die konden alvast een hol bemachtigen, zodat ze paraat stonden toen de vrouwtjes kwamen.

Meestal zit er ongeveer een week tussen de aankomst van de mannetjes en vrouwtjes. Soms echter arriveren ze bijna gelijk, soms juist langer na elkaar, soms ook heel gespreid. Om de invloed van de omstandigheden in Afrika op het moment van aankomst in het broedgebied te achterhalen, reisde de Groninger bioloog Janne Ouwehand de vogels in de winters van 2019 en 2020 achterna naar Ivoorkust in West-Afrika. …

Lees Meer Lees Meer

Met vriendin en vrienden was ik in Duitsland. Drie dagen in Havelland, drie in Wendland. Het zijn twee topgebieden voor akkervogels, en aangezien ik een boek schrijf over de veldleeuwerik (begin maar vast te sparen voor een gesigneerd exemplaar!) kwam me dat goed uit.

Havelland ligt in voormalig Oost-Europa, Wendland in voormalig West-. Havelland heeft veel vlakten: grasvlakten en akkers. De akkers zijn groot, de communisten van weleer leden aan grootheidswaan, maar deden minder aan bewerking en bemesting. De granen staan er minder hoog en minder dicht dan in het voormalige vrije westen. Dat grootschalige maar dun gezaaide gras en gewas, met ruimte voor bloemen en insecten, is ideaal voor veldleeuweriken. …

Lees Meer Lees Meer

Onlangs kroop er een grote rups over de stoep van Trouwlezer Matt Megens. Megens schatte de lengte op ongeveer negen centimeter en had nog nooit zo’n grote rups gezien. Op een meegestuurde foto prijkte een wilgenhoutrups.

Wilgenhoutrupsen kunnen tien centimeter lang worden en zijn ook vrij breed. Hun glimmende lijf is zwart met oranjerood, rood of paars, met een crèmekleurige of licht oranje onderkant. Ze hebben een forse kop met grote zwarte ogen. Ze zijn een van de grootste rupsen, misschien wel de allergrootste rups van ons land. Aaibaar zijn ze beslist niet met dat formaat, die woeste kop, de waarschuwingskleuren en die harde glans. Als je ze lastig valt scheiden ze een zuur uit dat naar azijn stinkt. Het verdient geen aanbeveling die geur op je vingers te krijgen, maar al helemaal niet in je mond of ogen, wat hongerige belagers kan doen afschrikken. Dat zuur is ook een handig hulpmiddel bij het verteren van hout. …

Lees Meer Lees Meer

Gistermorgen vroeg hoorde ik op bed liggende een alarmerend geklapper van vleugels. Ik vloog overeind, rukte het gordijn open en stak mijn hoofd door het immer geopende raam naar buiten. Ik was te laat. Een kat sprong mijn tuin uit met in de bek een stuiptrekkende merel. Onthutst ervoer ik die teleurstelling over iets waar niets meer aan te doen valt.

Het slachtoffer was een vrouwtjesmerel. Haar mannetje bleef nog een uur paniekerig roepen. Nadat de zanglijsters, de roodborstjes en de zwartkopjes al waren opgeruimd, zijn nu de merels aan de beurt. Het broedsel dat mijn merelpaar te voeden had, is nog jong. De kuikens verhongeren nu, tenzij het mannetje ze in zijn eentje voedt en warm houdt, wat me onwaarschijnlijk lijkt. …

Lees Meer Lees Meer

Bevrijdingsdagen moeten gevierd worden, maar waarom gaat dat gepaard met herrie? Ik lag tot half twee ’s nachts mee te dreunen. Op acht kilometer afstand van het bruisende middelpunt drongen de beats en het geschreeuw door de gesloten ramen en door mijn oordoppen. Ik geloof dat Kraantje Pappie boven zijn eigen muziek uit probeerde te schreeuwen, wat hem overigens niet verstaanbaarder maakte.

Een week eerder was de verjaardag van de koning aanleiding tot lawaai, maar toen werd er gebrald en gehost op de Grote Markt. Ditmaal was het Stadspark de sjaak. In dat park broeden vinken, mezen, merels, lijsters, roodborstjes, heggenmussen, winterkoninkjes, zwartkopjes en nog veel meer vogels. Vogels schrikken zich op oudejaarsnacht al dood van de lawaai-explosie, en spitsen midden in het broedseizoen ook vast hun oren. Hoeveel nesten zouden er verlaten zijn, hoeveel vogels schrokken zich een hartstilstand? …

Lees Meer Lees Meer