Trouwlezer Henk Strietman met wie ik op de boot naar Spitsbergen zat, laat me de Eempolders zien. We lopen vier uur door de weilanden langs de linkeroever van de Eem. Hier baltsten in mijn kindertijd de kemphanen. Nu niet meer, maar voordat ook de grutto’s verdwenen, kreeg Natuurmonumenten het land in beheer en werd er niet langer ontwaterd, geëgaliseerd en bekunstmest. …
Met een groepje veehouders, biologen, journalisten en schrijvers toer ik over landwegen door Friesland. Het valt niet mee om een weidevogel te vinden, maar te midden van de gigantische raaigraslanden van de hoogproductieve agrifirms vinden we landschapstroost op de boerderij van Murk Nijdam.
Murk heeft slechts dertig koeien en die delen hun weilanden met 105 paar grutto’s. Voorts broeden er tureluurs, scholeksters, kieviten, kluten, veldleeuweriken, gele kwikstaarten, graspiepers, visdiefjes, slob-, krak-, berg- en kuifeenden en soms zelfs kemphanen en zomertalingen. Met zijn kleine bedrijf verdient de veehouder meer dan genoeg. Hij betaalt er zelfs een medewerker van. …
Op een grasdijk langs het Hondhalstermeer in Oost-Groningen zoekt een forse hommel een hol. In maart en april zoeken hommels die de winter overleefden overal holen, om een nieuw gezin te stichten. In tuinen en langs muren zoeken eerst aard- en later ook tuinhommels een hol van hun gading, maar dit is een andere soort.
Het is een zwarte hommel met een rode kont. Een steenhommel dus. Steenhommels vestigen zich doorgaans onder stenen en in muren. Toch zoekt deze toekomstige hommelkoningin heur hommelhol in de met gras begroeide grond. Het is zware zeeklei, dat wel, en iedereen die wel eens in zeeklei heeft gespit weet dat klei in de zon verandert in iets stenigs. …
Duinpannen kunnen net als open plekken in het bos warm worden. Als de temperatuur een graad of 10 is, en de zeewind op Schiermonnikoog naar truien en jassen doet grijpen, maakt het broeikaseffect het daar alleszins aangenaam. Een open duinpan ín een bos blijkt een heerlijke plek om even te blijven hangen. Uit de wind en in de zon is het ronduit warm. In t-shirt lig ik te lezen.
Insecten houden zeker zoveel van het warme microklimaat als ik. Er fladderen verschillende vlinders voorbij, waaronder de eerste kleine vuurvlinder die ik dit jaar zie. Aardhommels zoemen over en ook akkerhommels melden zich. …
De lente barst los. Ook het hoge noorden geeft zich eraan over. In Groningen bloeien planten later dan in het zuiden en op Schiermonnikoog staan de narcissen nog in bloei, die in Eindhoven al uitgebloeid zijn.
Narcissen zijn tuinplanten, hoewel er wilde narcissen bestaan. Op Schiermonnikoog gedragen verwilderde narcissen zich als wilde. Her en der in de duinen zijn ze te vinden. Zouden mensen ze geplant hebben? Of zouden mensen hun tuinafval met verdwaalde bollen en al in de duinen gedumpt hebben? Zouden dieren de planten verspreid hebben of zou er zaad zijn overgewaaid? …
Als ik op Schiermonnikoog door de duinen loop, las ik een lunchpauze in op een open plek tussen loofbos, gemengd bos en oud dennenbos. Het is een goede plek voor zangvogels.
Vinken, groenlingen, kool- en pimpelmezen, tjiftjaffen, zwartkopjes, heggemussen, merels, roodborstjes en winterkoningen zorgen voor een feestelijk gezang. Een opgewonden, gevarieerd gekwetter verraadt een vergaderplaats van een groep putters. Daar vliegen ze knutterend weg, hun lichte vleugelstrepen zijn zichtbaar, maar dat die eigeel zijn is niet te zien. Ook het vuurrood op hun gezicht blijft onzichtbaar. Hetzelfde geldt voor de rode blos op de voorhoofden van twee barmsijzen die overvliegen. Hun trillers verraden welke vogels ze zijn. …
Een insectje van drie millimeter lang. In eerste instantie lijkt ie een beetje fruitvliegachtig. Maar het is een wantsje, een netwantsje om precies te zijn. Netwantsen hebben weinig te maken met bedwantsen; hun familienaam danken ze aan hun visnetmotief. Sommige van hen, zoals deze Stephanitis takeyai, hebben niet alleen visnetvleugels maar dragen zelfs een helm van die snit. Uitvergroot doen ze mij denken aan soldaten in futuristische uniforms, bijvoorbeeld van de vijandige troepen in Starwars. …
Op trek naar het noorden zijn ze gemakkelijk te vinden en te zien, ondanks hun schutkleur. Vaak slaat een watersnip krassend op de vlucht als je in de buurt komt. Soms blijken er dan langs rietkragen en andere ondiepe oevers bij nadere inspectie tientallen watersnippen te dutten. Bruingestreepte waadvogels met een lange snavel.
Voordat de landbouw een industrie werd, waren watersnippen talrijke broedvogels in Nederland. Ze broedden op hooilanden op veengrond, met modderpoelen in de buurt om eens lekker met die snavel in te roeren. Zulke hooilanden zijn er nu alleen nog in natuurreservaten. …
Ten noorden van Assen lopen geliefde en ik het Balloërveld op, een heide bij Ballo. Meteen hoor ik een geluid dat in mijn hoofd een alarmbelletje doet afgaan. Wat is dat ook alweer? Het doet me denken aan een geluid uit mijn Pakistaanse tijd.
Ik werkte in Pakistan onder andere in een onderzoek naar grondwater. Mijn Pakistaanse collega’s en ik boorden meters lange, poreuze buizen de grond in. Door zo’n buis maten we de grondwaterstand. We lieten een omgekeerd eierdopje van staal zakken aan een meetlint. Op het moment dat het eierdopje het water raakte, hoorden wij ‘plop’ en wisten wij hoe diep het water zat. Een dergelijk plop-geluid hoor ik nu weer. …
Wandelend door Drenthe zie ik twee keer een zangvogel die ik ieder jaar in maart voor het eerst zie. De vogel heeft wel iets van een roodborst, is ongeveer even groot en heeft net zulke kraaloogjes. Maar de rode borst ontbreekt en de vogel zingt niet. Een roodborst (m/v) zou vroeg of laat wel even zingen. De vogel hipt uit een struik naar een hek en als ik nader, fladdert hij voor ons uit naar een volgende zitplek. Vogels bewaren graag afstand tot mensen. …