Hoewel we als mensen deel van de natuur zijn en zonder natuur niet kunnen leven, is natuurkennis geen vak op school en heeft die kennis evenmin veel status. Dat was in mijn schooltijd ook al zo. Mijn leeftijdgenoten leerden automerken gemakkelijker dan plantennamen. Natuurkennis deed ik op in de Algemeen Christelijke Jeugdbond voor Natuurstudie en Natuurbescherming. …
In september vliegen de lepelaars naar het zuiden. Ze hebben gebroed en jongen grootgebracht; het seizoen zit erop, de klus is geklaard. Voor ze vertrekken, hoeven ze zich een tijdje alleen bezig te houden met eten en slapen. Al kunnen de volgroeide jongen hinderlijk bedelen.
De meeste lepelaars broeden op de Waddeneilanden. Daar hebben ze geen roofdieren te duchten en kunnen ze op de grond broeden. Alleen verwilderde katten zijn er, maar als lepelaars in de buurt van mantelmeeuwen broeden, hebben ze van die katten geen last. Springvloed met storm is wel een gevaar; dan spoelen de eieren weg. …
De winter is een zware tijd voor de meeste vlinders. Sommige verstoppen zich in holtes, andere trekken weg, de meeste gaan dood nadat ze hun genen hebben doorgegeven. Levende wezens staan eerder in dienst van hun genen dan andersom, zoals Richard Dawkins 45 jaar geleden in The Selfish Gene helder uitlegde. Veel vlinders hebben eitjes gelegd, waaruit rupsen kropen, die zich te barsten gevreten hebben, opdat ze in de winter op hun reserves kunnen interen. …
Sinds een maand of twee klinkt er achter ons huis na zonsondergang gerommel. Soms rommelt een van de buurtkatten er, maar meestal is het de egel. De egel inspecteert het terras en vervolgt haar weg via het met allerlei planten begroeide schelpenpaadje dat als achterom fungeert. Haar nacht kan beginnen.
Het was een paar jaar geleden sinds ik een egel op bezoek kreeg. Destijds had zo’n koddig dier zijn of haar rust- en winterschuilplek onder een met bladeren gelardeerde takkenbos die ik tussen de tuin en het aangrenzende miniplantsoentje had gelegd. We dachten nu dat de egel weer uit dat plantsoentje de tuin in hobbelde, maar dat bleek anders te liggen. …
Aan het eind van zomer kleuren vrij veel pissebedden prachtig blauw of paars. Dat komt doordat ze een virus bij zich dragen. Het virus werkt als een soort prisma dat invallend zo verstrooit, dat het blauwpaars lijkt, zoals de vleugels van de beroemde tropische morfo-vlinders.
Dat verstrooien en verkleuren van licht wordt iriseren of iridiseren genoemd. Het pissebeddenvirus heet dan ook het iridovirus. Pissebedden besmetten elkaar ermee. In mijn tuin verdringen pissebedden zich met tientallen onder dood hout of rondslingerende bloempotten. Ze houden bepaald geen anderhalve meter afstand en het iridovirus grijpt om zich heen. Het is een van de belangrijkste doodsoorzaken onder pissebedden. …
’s Zomers duiken ze op in lezerspost, vooral in de nazomer, als ze zich voortplanten en hun verlangen de voorzichtigheid verdringt. Ze kunnen een angstaanjagende houding aannemen: de kop met twee parate kaken vooruit, de kont omhoog, de staart iets naar voren, als een schorpioen. Voor die drie centimeter lange lefgozers heb ik honderdachtig centimeter lange mensen zien terugdeinzen. …
We maken een ronde door het Lauwersmeer en merken dat de vogeltrek in volle gang is. September biedt kansen op zeldzame kostgangers en op grote aantallen passanten op hoge poten. Die steltlopers broeden elders en overwinteren deels bij ons en deels in zuidelijker oorden. We komen weliswaar bijzonderheden tegen als franjepoten en reuzensterns, maar het aantal noordelijke steltlopers valt een beetje tegen, op kieviten en goudplevieren na. …
Laatst schreef ik een natuurdagboek over aardappelgallen die uit eiken vallen. Nu schrijf ik over aardappelbovisten die onder eiken groeien. Dat zijn op aardappels lijkende zwammen. Ze groeien tevens onder berken en willen als het niet anders kan ook wel een deal sluiten met andere bomen. …
Afgelopen week maakte ik dagelijks een wandeling van anderhalf uur door natuurmonument Kardinge. Vier keer vond ik een dode spitsmuis, één keer een dode bosmuis. Alle lijkjes waren vers. Ik had ze ter conservering kunnen inspuiten met formaldehyde. Daarvan heb ik nog een halve liter staan. Als jongen spoot ik er dode zangvogels mee in. Na veertig jaar is de formaldehyde vast nog goed, want spul dat dode beesten houdbaar maakt, moet zelf nog houdbaarder zijn. Maar wat moet ik met opgezette muizen? …
De laatste weken krijg ik van lezers foto’s opgestuurd van een groot, geel met zwart insect, met de vraag wat voor wesp het is. Soms koestert men angstige vermoedens richting hoornaar. Maar op de foto’s staat steevast een stadsreus. Dat is een grote zweefvlieg die op een wesp lijkt. …