Vroeger broedden tapuiten in Nederland. Ze zijn grotendeels verdwenen, al moddert hier en daar een groepje broedvogels voort. Ze zijn al jaren aan het uitsterven. In april en september zijn ze er wel, dan trekken ze door Nederland. In de duinen, op de hei, langs akkers… Tijdens de vlucht zijn ze gemakkelijk herkenbaar aan hun spierwitte stuit.
Tapuiten broeden in verlaten konijnenholen. Konijnen zijn eerst door myxomatose, later door de ziekte VHS in aantal gedecimeerd. …
Een vroegere vriend van me had zwart gekampeerd in Frankrijk. Laat in de nacht ging hij plassen, liep terug naar de tent en zag een vent staan. Hij schrok zich lam, bleef versteend staan en durfde zich niet te verroeren. De man bewoog evenmin. Langzaam werd het licht en veranderde de man in een bereklauw. Vriend bleef versteend, maar dan van kou.
Eens was ik op bezoek bij mensen met een bereklauw in hun voortuin. Ze vonden het wel een interessant verschijnsel, zo’n snelgroeiende reus. Het was geen gewone bereklauw, maar een reuzenbereklauw. De gewone kan ook groot worden, maar niet zo enorm als zijn exotische neef. De gewone komt sinds mensenheugenis voor in Europa, de reuzenbereklauw is in de negentiende eeuw als tuinplant uit Zuidoost-Azië gehaald. …
In de winter dribbelen drieteenstrandlopers op de stranden van Europa en Afrika. In de zomer broeden ze in Noordoost-Groenland. Daar moeten ze in de korte poolzomer een partner vinden, eieren uitbroeden en kuikens begeleiden. Als ze twee maanden oud zijn, vliegen die kuikens al de wereld over.
Als ze dan nog leven. Want eieren en kuikens zijn kwetsbaar. Vooral voor poolvossen, die soms wel negentig procent van de door ons ontdekte nesten opaten. Door ons ontdekte nesten? Ja, drie zomers toog ik met de Groninger bioloog Jeroen Reneerkens naar Groenland om drieteenstrandlopers te ringen en bestuderen. Ik schreef er een boek over, dat is uitverkocht. Mijn drieteenstrandloperbemoeienis zit er dus op, maar Jeroen gaat door, ik denk de rest van zijn leven. Nu zit hij op Groenland, samen met de Wageningse student Stefan Sand. …
We wandelen op een zandpad. Op het zand van het pad en op het zand van de maïsakker achter de sloot groeien kleine witte bloempjes. Spurrie is het. Geen schijnspurrie, maar gewone spurrie. Dat plantje werd vroeger geteeld als veevoer, dus het misstaat niet tussen de snijmaïs. In Nederland is vrijwel alle maïs snijmaïs. Het wordt niet geteeld voor de kolf die u in het Mexicaanse restaurant eet, snijmaïs gaat als plant in zijn geheel in het veevoer. …
Hier en daar staat vast nog een polletje hei in de Provincie Groningen. Maar voor een heus heideveld moet je naar het Westerkwartier, voorbij Marum en Kornhorn, waar je al bijna in Friesland bent. Ooit strekte het hoogveen zich uit Noordwest-Drente en Zuidoost-Friesland zich tot ver in Groningen uit. Op de kaart zie je nog lange smalle percelen, waar van de dijk of weg af steeds verder het veen werd afgegraven. Turf. Er bleef bijna niets over, op de Jilt Dijksheide na. In twee kilometer loop je eromheen. Toch ziet het er al uit als eindeloze vlakte. In de verte een bosrand. …
Zoon speelt buiten met vriendje. Ineens opgewonden geroep: ‘papa!’ Ze vonden een merelkuiken. ‘Het ligt met zijn kopje op de grond’, zegt zoon. Of ik kan komen. Ik weet immers altijd raad? Oh dear, een kopje op de grond lijkt me geen aanbeveling. Die merel heeft natuurlijk z’n nekje gebroken en ligt met half open snavel te hijgen, tot iemand hem de kop verbrijzelt. Drie keer raden wie dat mag doen.
Buiten wachten vriendje en zoon me op. Ze leiden me de bosjes in. Er zit een blakend merelkuiken, hij houdt zich roerloos. ‘Niets aan de hand’, zeg ik opgelucht, ‘als we hem met rust laten komt het goed.’ …
Vingerhoedskruid bloeit nu al wekenlang vol overgave. In bossen en tuinen steken de digitalissen boven de struiken en andere planten uit. Ze laten zich niet zo goed overplanten, ze komen vanzelf en komen dan ook met vele. Hun roze of lila bloemen zijn niet egaal, ze zijn versierd met donkere vlekjes, roze of paars. Het is onder planten heel gewoon zich met hun bloemen verleidelijk te maken. Mensen en andere dieren versieren zich ook om die reden, maar verleiden er soortgenoten mee. Planten niet, planten kunnen geen soortgenoten verleiden. Planten zetten hun bloemen in om insecten mee te lokken. Insecten als intermediair. Bijen, hommels en andere insecten worden de kelk in gelokt, waar stuifmeel op hun lijf gestempeld wordt. …
Vogels, zwijnen, reeën worden geteld, maar planten tellen spreekt minder vanzelf. Terwijl natuurbeheerders graag willen weten of ze vooruitgaan of achteruit. Daarbij kan een plotselinge aantalsverandering iets heel anders betekenen dan een geleidelijke. Als na hoge zeewaterstanden de oostelijke duinvalleien op Schier zeewater te verstouwen krijgen, kunnen het volgende seizoen allerlei soorten compleet ontbreken. Wanneer het in de vroege lente veel regent en sommige valleien blank staan, zijn weer andere soorten afwezig. Niet omdat ze doodgaan van zoet water, maar omdat ze verstikken of verrotten. Op Schiermonnikoog telt Wim Penning de bloemen. Dankzij hem is bekend dat bijvoorbeeld parnassia het ene jaar met duizenden groeit, en het volgende met tientallen. …
De Allersmaborg is een geliefde fietsbestemming uit Groningen. Het stenen landhuis ligt aan het Reitdiep, in een kronkel van de bochtige rivier, aan het einde van het Allersmaweggetje. De borg is verstopt in een essenbosje. Het is het enige bosje in het weidse Grunneger laand. De wind ritselt door de kruinen, waarin nestelende reigers en roeken krijsen en krassen. Over donkere paadjes lopen we om het huis heen. Dat is alleen op afspraak te bezoeken. In het bosje ligt een oude, verwilderde boomgaard waar de appels volgens een voorlichtingsbord schutter-reinetten heten. Het gras onder de appelbomen staat kniehoog. Valerianen en smeerwortels bloeien er bovenuit: lila en paars. We zitten even op een bankje. Een specht tjikt, een boomklever roept. Daar vliegt ie, hij snort vlak langs ons en ploft in een appelboom, waar hij aan de stam kleeft. De specht vliegt langs en daar, een tweede boomklever! …