Het is nog maar net juli en de herfsttrek is al begonnen. Elk jaar rond de langste dag, als ik een noordelijke broedvogel die in het zuiden overwintert zie, denk ik: nu al?
Het witgatje is er zo een, en daarvan zag ik er vorige week reeds een. Een witgatje lijkt op oeverloper en bosruiter, maar is contrastrijker, en als ie wegvliegt, knalt zijn witte derrière eruit. Het wegvliegen gaat meestal gepaard met een kort, drietonig riedeltje. …
Eén zwaluw maakt geen zomer. We hebben intussen een warme zomerweek gehad. Ik heb veel over de warmte horen klagen, hoewel ik voorafgaand aan die week maandenlang hoorde klagen over kou en regen. Klimaatverandering betekent weersextremen. Die vallen die in Nederland nog mee; in India en Mexico werd het 50+.
Wij hadden een nat en koel voorjaar. Toch scheerden de zwaluwen rond. De ene die geen zomer maakt, is waarschijnlijk een boerenzwaluw, onze algemeenste zwaluw. Er broeden naar schatting zo’n 300 duizend paar boerenzwaluwen in Nederland, en voor de intensivering en chemicalisering van het platteland waren dat er nog meer, al weet niemand hoeveel, want zulke algemene soorten werden voor lief genomen en niet geteld. …
In onze tuin liggen stapels bejaarde, van rivierklei gebakken klinkers. Er liggen ook stapels stokoude dakpannen, bros geworden door de tand des tijds. De dakpannen lagen in de weg, de straatstenen raakten we kwijt aan een pad.
Onder de eerste dakpan die ik optilde, zat een salamander. Onder de tweede zaten er twee. Ik heb de pannen teruggelegd. Ze liggen niet meer in, maar naast de weg.
Onder de klinkers zaten ook salamanders. Steeds als ik stenen wegpakte, kropen de salamanders onder een volgende steen. Ze hadden gezelschap van bruine kikkers, loopkevers, duizendpoten, pissebedden, regenwormen, naakt- en huisjesslakken. …
Sinds kort hebben we een hond, zodat onze menagerie nu bestaat uit kat, hond en vier kippen. Als ik niet ingrijp komen daar baby-ezels en -geitjes bij. Ik grijp dus in, want er zijn grenzen. Al die baby’s zijn schattig, maar… wel, ze worden groot.
Sinds mijn twee kinderen volwassen en min of meer het huis uit zijn, wil ik geen huisdieren meer. Als kind wel; ik wilde niets liever dan een hond. Op vakantieadressen bracht ik meteen alle honden in kaart en sloot ik vriendschap met ze. Ook met pony’s en katten, maar honden waren favoriet. Ik mocht geen hond omdat, zo luidde het argument tegen mijn jaarlijkse verlanglijstjes voor verjaardag en Sint, mijn vader allergisch was. Er stonden bij verjaardagen wel bekers vol sigaretten op tafel. …
Er wordt vaak gezegd dat het slecht gaat met ‘de insecten’. Het gaat met veel soorten insecten slecht, maar ‘de insecten’ vind ik een onnauwkeurige omschrijving. Van de ruim tweemiljoen bekende diersoorten is ongeveer de helft insect. En met sommige gaat het prima. Met bedwantsen bijvoorbeeld, buxusmotten, eikenprocessierupsen en Aziatische hoornaars.
De honingbij wordt massaal gehouden, maar met de honderden wilde bijen gaat het minder. De aardhommel redt zich wel, maar met tientallen andere hommels gaat het niet best. Dagvlinders, nachtvlinders, libellen, kevers… Het bloemloze platteland met in insecticiden gedrenkte gewassen is onleefbaar voor de meeste soorten. …
Wij mensen slapen liggend. Staand slapen is geen doen. Op vier poten zou het misschien nog gaan, maar dat zijn we verleerd. Als we zittend in slaap vallen, zakken we weg en schrikken we wakker.
Andere zoogdieren slapen ook. Roofdieren slapen soms zelfs twintig uur op een dag. Vogels slapen zittend, drijvend of vliegend. Vissen slapen hangend in het water, soms leunend op de bodem.
Ik zie weleens een solitaire bij slapen. In een bloem bijvoorbeeld. Daar is het algauw een paar graden warmer dan erbuiten. Honingbijen slapen in de korf. Ze knikkebollen, vallen soms om, liggen stil en bemoeien zich dan niet met nectar of stuifmeel halen, met raten maken of met het verwarmen van de korf door te klapwieken. Soms slapen ze met een andere bij in hun armpjes, of houden ze elkaars pootjes vast. …
Laatst zei een collega-schrijver dat hij mij benijdde omdat ik een specialisme had. Wie een tekst over natuur nodig heeft, zal eerder bij mij aankloppen dan bij een generalist.
Wie de natuur een specialisme noemt, bedoelt waarschijnlijk de levende natuur. Dat scheelt al heel wat eh.. ruimte. Waarschijnlijk wordt er bovendien niets menselijks mee bedoeld. Maar dan nog.
Ik kwam laatst op een middag een snuitkever tegen. Het dier zat op het raam Het was een middelgrote, gedrongen kever, die enigszins gebogen door het leven leek te gaan. Zijn of haar lijf was schilferig, of, om het aantrekkelijker te omschrijven: bedekt met kleine schubben. …
In brede sloten zie ik eilandjes van grote waternavel. Dan moet ik altijd denken aan dat raadsel. Een waterplant verdubbelt zich dagelijks. Na acht dagen zit de vijver halfvol. Na hoeveel dagen zit de vijver vol?
Verwar de grote niet met de gewone waternavel. Dat is een inheemse plant van vochtige, schrale graslanden. Het is een bescheiden plantje, dat over grond kruipt, verscholen bloeit en zijn blaadjes opheft als ronde dienblaadjes met een navel. …
Natuurtuinier Jeanette Essink vertelde tussen neus en lippen (en allerlei opmerkelijke waarnemingen) door dat ze foto’s had van een oosterse schone. Of ik interesse had? Euh… Ik heb een paar jaar in Pakistan gewoond, waar de vrouwelijke schoonheden verstopt bleven achter poerda’s en onder boerka’s. Losbandiger dames droegen niqabs, en ik heb meegemaakt dat daarin als niemand anders het kon zien een lapje werd opengetrokken, waardoor een oceaandiep oog lonkte. Indische-oceaandiep, uiteraard. …
Vanavond begint de zomer, want vandaag is het de langste dag van het jaar. Dag in de betekenis van daglicht. De zon staat vandaag zestien uur en drie kwartier boven de horizon. Gemiddeld. In Groningen zitten we rond de zeventien uur, Maastricht moet zich met zestien en een half uur tevreden stellen.
Hoe noordelijker, des te langer het daglicht duurt. De aarde draait zowel om de zon als rond haar eigen as. De aardas staat scheef ten opzichte van het vlak waarin ze haar baan rond de zon aflegt. De noordpool is daardoor in de zomer meer op de zon gericht en in de winter van de zon af. Daarom is er op de noordpool ’s zomers 24 uur per dag licht. Hoe zuidelijker, des te minder lichttijd. Op de poolcirkel gaat de zon alleen vandaag niet onder. Vanaf nu zal de 24-urige pooldag opschuiven naar het noorden, tot rond 21 september de poolnacht valt. …