Koos Dijksterhuis

Mijn kinderen kunnen 24 uur per dag kiezen uit een hele rij tv-zenders met kinderprogramma’s. In mijn kindertijd had je alleen op woensdagmiddag Kijkdoos. We hadden ook nog geen computer, tablet, smartphone, playstation of nintendo, je vraagt je af hoe we onze kindertijd doorkwamen. Woensdagmiddag was een hoogtepunt. Kijkdoos. Een marskramer naderde en had verhalen in zijn mars. Ik herinner me alleen de poppenserie, of zelfs maar één pop uit die reeks: Gompie. Gompie was een weinig snuggere maar lieve lobbes van een walrus. Als hij verbaasd was of op z’n neus keek, zei hij: ‘gompie!’ Hij kwam een keer over de vloer bij de baron, die bonbons serveerde, waar Gompie gek op was. Toen hij zich niet meer kon inhouden, vroeg Gompie beleefd: ‘mag ik nog een baron, meneer de bonbon?’ …

Lees Meer Lees Meer

We varen door het zeeijs naar Spitsbergen. Zou ik een ijsbeer zien? Vier keer was ik op Groenland en één keer op Spitsbergen en nooit zag ik een ijsbeer. Ik zag andere dieren, de mooiste bloemen en de woest aantrekkelijkste landschappen. Ik zag ijsbeersporen in de sneeuw: voetstappen zo groot als pannekoeken en glijsporen die over de sneeuw kronkelden. Een dier dat zich van de helling laat glijden moet een goedgemutste levensgenieter zijn. Maar ijsberen zijn nieuwsgierig en niet bang. Een ontmoeting met zo’n goedgemutste, nieuwsgierige levensgenieter kan fataal zijn. Op de achterpoten drie meter hoog, op vier poten vijftig kilometer per uur. …

Lees Meer Lees Meer

IJsschotsen en kleine ijsbergjes schuiven langs stuur- en vooral bakboord. Net als vorig jaar vaar ik mee op de Plancius naar Spitsbergen. Volgens plan vaart het schip van Jan Mayen noordwaarts, om pas later oostwaarts af te buigen naar Spitsbergen. De reden daarvan is dat het pakijs lonkt. Onder pakijs groeien algen, daarvan leeft plankton en daarvan leeft vis en enfin, voor walvissen, zeehonden en ijsberen moet je naar het ijs. En het pakijs ligt in een brede strook langs Groenland, in het noordwesten.

Vorig jaar was er minder ijs dan ooit. Het ijs lag onbereikbaar verweg. We lieten het links liggen en voeren noordoostwaarts. We kwamen op Zuid-Spitsbergen aan en hadden er een dag extra. …

Lees Meer Lees Meer

Op het pooleiland Jan Mayen, in het hoge noorden van de Atlantische Oceaan, broeden meeuwen, noordse sterns, kortbekzeekoeten en kleine alken. Die vangen visjes en kreeftjes, waarvan het rond het eiland wemelt. Daar dwarrelen voedingsstoffen uit de diepste krochten van de omringende zee omhoog. Plankton tiert er welig en daarvan leeft van alles. Ook walvissen leven van plankton en daarom kijken we bij nadering van Jan Mayen hoopvol uit over de verrassend kalme zee. We staan al vroeg aan dek, maar sommigen waren al om vier uur aan dek, want je weet maar nooit. Zij hadden geluk, ze zagen meerdere dwergvinvissen. …

Lees Meer Lees Meer

Aan dek van de Plancius kijken we naar zeevogels. De Plancius is het schip van Oceanwide dat ons van Zeeland naar Spitsbergen vaart. Op zee laten we de zeekoeten achter ons. Die zijn nu aan ei en dus aan land gebonden. Op de Shetland-eilanden waar we aan land gingen, verdringen zeekoeten zich op rotsrichels boven zee. Hun enige ei is puntig en rolt daardoor eerder om zijn as dan over de rand. Zeekoeten broeden in kolonies en leggen binnen korte tijd allemaal een ei. Daardoor zijn hun kuikens ongeveer tegelijk klaar voor de sprong in het diepe. Door massaal te gaan, lopen ze minder gevaar van meeuwen. Als het zover is, roepen de oudervogels hun kuiken naar beneden. Het zeilt de zee in, al dan niet stuiterend over de rotsen. Daarna peddelt het kuiken met vaderzeekoet de zee op. …

Lees Meer Lees Meer

Het waait nauwelijks op Jan Mayen en de vulkaan Beerenberg gluurt soms even tussen de wolken door. Jan Mayen is een afgelegen eilandje in de noordelijke Atlantische Oceaan. Het hoort niet bij het Europese continent, maar ook niet bij het Amerikaanse. Het wordt van Groenland, Spitsbergen, Noorwegen en IJsland gescheiden door honderden kilometers zee. Diepe zee. Jan Mayen is een mini-continentje van 373 vierkante kilometer. Tijdens de vulkaanuitbarstingen van 1970, 1973 en 1985 kwam er een beetje land bij. Gestolde lava. …

Lees Meer Lees Meer

Het door mensen onbewoonde Shetland-eilandje Mousa in Noord-Schotland huisvest duizenden stormvogeltjes. Die broeden onder de kiezelstranden, tussen de stenen van de stapelmuurtjes, in de oude stenen toren.

Onderweg naar Spitsbergen gaan we voor anker bij dit eilandje en er aan land. We zien geen stormvogeltjes, het is nog dag en overdag zijn stormvogeltjes op zee. Hun kuikens slapen in hun holletjes. Later op de avond worden ze wakker en gonst het eiland van hun gekir, gepruttel en gekwaak. Hun ouders komen bijna! Die hebben de hele dag de zee afgeschuimd en brengen een krop vol plankton mee. Voer! …

Lees Meer Lees Meer

Vriendin en ik varen met ruim vijftig Trouwlezers van Zeeland naar Jan Mayen en Spitsbergen, via Aberdeen en twee Shetland-eilanden. Vorig jaar maakten we dezelfde reis, toen zonder vijftig Trouwlezers. Er zijn meer verschillen, zo’n reis is altijd anders. Vorig jaar zagen we, toen we door de sluis bij Hansweert waren, grote sterns boven de Westerschelde. Grote sterns zijn één van de mooiste vogels die ik ken. Snel, slank en sierlijk dansen ze door de lucht en duiken ze spiering op uit zee. Nu zijn ze er niet. Grotere sterns dan visdiefjes zien we niet. …

Lees Meer Lees Meer

Er brandt een lampje op het dashboard van de auto. Zo’n signaallampje dat iets vreselijks aankondigt. Of brandde het altijd al? Merkwaardig dat ik dat niet weet. We rijden door de marge van een uithoek in ’s lands periferie. Een uur voorbij Groningen, in de uit de klei getrokken tarwevlakten van de Carel-Coenraadpolder, langs de Dollard. Wat een eindeloze leegte. De polderwegen zijn lang en recht maar zo smal dat je een tegenligger via de slootkant moet passeren. Maar er zijn geen tegenliggers. Metgezellin bladert in het handboek: ‘motorprobleem’, leest ze, ‘ga naar de garage.’ …

Lees Meer Lees Meer

Laatst schreef ik over zweefvliegen die lijken op wespen. Blaaskopvliegen lijken nog sterker op wespen. Misschien deinzen hommels en bijen wel terug als zo’n blaaskop haar eitjes dumpt. De blaaskopvliegenlarven eten namelijk die van bijen of hommels of echte wespen. Echte wespen verdragen een blaaskopvlieg misschien beter als die op hen lijkt.

Of de vliegen ook de geur van hun gastouders imiteren, weet ik niet. Dat is minder belangrijk, want de blaaskopvliegenvrouw hoeft niet een nest binnen te dringen. Ze klampt zich in de lucht vast aan een vliegende wesp, bij of hommel. Met een soort tangetje wrikt ze de buik van de ongelukkige uitverkorene open. Daar dumpt ze haar eitje in. Dat eitje heeft een kleine uitstulping die als weerhaak fungeert, zodat ie er tijdens de vlucht niet uitvalt. Wespen, bijen en hommels dragen de eitjes zelf naar hun nest. Sommige soorten blaaskopvliegen parasiteren op sprinkhanen, waar ze niet op lijken. Misschien kunnen ze evolutiegewijs niet op zulke verschillende insecten gaan lijken. …

Lees Meer Lees Meer