Koos Dijksterhuis

Van 1985 tot 2024 toog bioloog Jaap de Vlas enkele tot tientallen keren per jaar de kwelders op om daar het ongewervelde bodemleven te beschrijven. Met een deel van zijn bevindingen vulde hij het laatste nummer (35/1) van Twirre, natuur in Fryslân, het blad van de Fryske Feriening foar Fjildbiology (https://fjildbiology.nl/twirre/). Ik ben sinds jaar en dag lid en zo’n Twirre met veertig jaar kwelderonderzoek is daar al reden genoeg voor.

Kwelders zijn een van mijn lievelingslandschappen. De weidsheid, de wind, de geluiden van wulpen en veldleeuweriken, de zilte zeelucht, de geur van zeealsem, de rust… Nou ja, rust als de afwezigheid van mensen dan. Mensen zijn overal, maar op de kwelder worden de witte sneakers modderig, dus daar loopt bijna niemand. …

Lees Meer Lees Meer

Het is klittentijd. En dan bedoel ik niet de klitten van de grote klis. Nee, ik bedoel de zich aan mij en vooral onze hond hechtende vruchtjes van kleefkruid. De hele plant doet eer aan die naam, en kleeft aan je kleren of je vacht. Zo weet kleefkruid zich razendsnel te verspreiden.

Na iedere wandeling met de hond aai ik haar en verwijder ik de klitjes. Het zijn er soms wel vijftig, want hond blijft niet altijd op het pad. En ze heeft vrij lang haar. Of ze de klitjes voelt en er last van heeft? Zeker in haar oren en oksels lijken ze mij vervelend, maar ik zie haar er niet op bijten of krabben. Wel laat ze me gewillig eindeloos frunniken om ze eruit te krijgen. Dat doe ik voorzichtig, en als erkende vrijkous lijkt de hond het heerlijk te vinden. …

Lees Meer Lees Meer

Onlangs verscheen Het Mierenvolk van Armin Schieb (Noordbooek, €24,90). Ik was nieuwsgierig, want mierenvolken zijn fascinerend, al was het maar omdat ze op mensenvolken lijken. Een enkele mier stelt weinig voor, maar met hun duizenden zijn ze in staat een stad te bouwen.

Als kind maakte ik hutten in het bos. Ik hield me daarbij verre van hopen of straten van rode bosmieren, wat die konden pijnlijk bijten. Wel legde ik eens onder een opgetilde steen of plank een nest van zwarte wegmieren bloot. Geboeid keek ik hoe de werksters de eitjes in veiligheid brachten. In colonnes marcheerden ze naar diepere krochten, elke mier met een ei. …

Lees Meer Lees Meer

Rupsen, vlinders en kikkers zijn soms zwart met fel geel of rood, kleuren die wijzen op oneetbaarheid. Mensen weten dat van wespen: geelzwart gestreept? Afblijven! Mimicry heet dat: nabootsing van dieren en planten, om andere dieren te foppen.

Dat werkt goed. Iedere nazomer krijg ik van lezers foto’s gestuurd, met de vraag of ze een hoornaar zagen. Op de foto prijkt meestal een stadsreus, een zweefvlieg. Afgelopen weekend zag ik er in onze tuin aan de bloem van een vlinderstruik lurken. Ik nam een foto maar benaderde het dier voorzichtiger dan ik andere insecten zou benaderen. Terwijl het met die grote bruine ogen duidelijk een vlieg was. …

Lees Meer Lees Meer

In de Italiaanse Alpen zoeken wij verkoeling bij een klaterende bergbeek. Zolang we in de schaduw zitten en ons af en toe even in het ijskoude water dompelen, is de hitte te dragen. We zijn te laag om het beekwater te drinken, je weet nooit wie er stroomopwaarts zit te poepen, te rotten of gif te spuiten.

Dat laatste hoeven we niet te vrezen, blijkt als we drie centimeter lange, gevaarlijk ogende insecten aantreffen. Ze kleven roerloos tegen de rotsen. Het zijn de huidjes van steenvliegen, die ze na hun laatste vervelling vlak boven het water achterlieten. Na jaren onderwater te hebben geleefd, vonden deze steenvliegen het tijd worden voor een voltooid leven: uitvliegen en paren.

Er vliegen inderdaad volwassen steenvliegen rond, ze lijken een beetje op juffers met twee staartdraden. Ze zijn ook meer verwant aan juffers dan aan vliegen. Nog meer verwant zijn ze aan eendagsvliegen en kokerjuffers. Dit zijn steenvliegen van de soort Dinocras cephalotes, die in het Nederlands woeste beekreus wordt genoemd. …

Lees Meer Lees Meer

Vier boomsprinkhanen trof ik aan in de waterbak op de hondenspeelplaats. Allemaal verdronken. Eerder vond ik drie keer een verdronken boomsprinkhaan. Toen zette ik een stok scheef in de bak. Het is een twintig centimeter diepe bak met loodrechte wanden. Daar springt een sprinkhaan zomaar in, maar niet uit.

De loopplank deed wonderen – niet één verzopen beest trof ik meer aan. Helaas wordt ie vaak verwijderd. Mensen denken vermoedelijk: een stok in de drinkbak, dat hoort niet, weg ermee. Prompt verdrinkt er weer een boomsprinkhaan. Na het weekend was ik er vier dagen niet geweest en dreven er vier dode boomsprinkhanen. Eén lijkje klampte zich vast aan een ander. …

Lees Meer Lees Meer

Eerder schreef ik hier dat sommige bomen hun blad laten vallen wegens de droogte. Veel bomen doen dat ook niet, en de meeste bomen overleven de droogte wel. Op den duur zullen er wel bomen aan doodgaan – tegenwoordig komen er bijna geen niet-hete en niet-droge zomers meer voor. En als ze voorkomen, zijn het meteen kletsnatte zomers waarin het water tot de lippen staat.

Maar als in een bos bomen doodgaan, en er is geen overbevolking van grote grazers, dan ontkiemen er weer nieuwe bomen. En als dat soorten zijn die beter tegen droogte kunnen, zullen ze overleven. Geleidelijk aan verandert zo’n bos dan.

Al jaren willen terreinbeheerders de op houtoogst gerichte monocultures van fijnsparren weg hebben ten gunste van loofbomen. Daar valt wat voor te zeggen, want sparrenplantages zijn niet zo soortenrijk. Ik verwachtte dus dat terreinbeheerders blij zouden zijn met sparrensterfte. Maar nee. …

Lees Meer Lees Meer

Met de hond sjok ik door de snikhete straat richting bos. Een dame te paard stapt ons tegemoet. Ik vertel de hond dat ze rustig moet blijven. Dat doet ze keurig. Keuriger dan ik zelf. De ruiter houdt namelijk halt en zegt vanuit de hoogte dat ik de gele bloemen in onze tuin moet afknippen.

Ik kan me niet heugen haar eerder te hebben zien, maar zij weet kennelijk waar ik woon en hoe ik tuinier. ‘U bedoelt jakobskruiskruid?’ vraag ik, ‘dat is een van de belangrijkste planten voor insecten.’ Ze lijkt me niet te horen en doceert dat jakobskruiskruid niet alleen dodelijk is voor paarden maar ook voor bijen. ‘Kletskoek’, zeg ik, en ik voel de adrenaline dringen. ‘Het is een invasieve exoot’, jokt ze. ‘Welnee’, zeg ik, ‘verdiept u zich eerst eens in het onderwerp.’

Ik krijg genoeg van die hetze tegen jakobskruiskruid. Het is ongezonde kost voor zoogdieren, maar die lusten het niet en grazen er omheen. Gedroogd en verstopt in hooi kunnen paarden het binnenkrijgen. Dat risico is klein: er zijn bijna geen bloemrijke hooilanden meer in Nederland, en waar die planten staan, laten ze zich (weet ik uit ervaring) gemakkelijk door een maaimachine omzeilen. Ze voor het maaien uittrekken of afknippen kan ook. …

Lees Meer Lees Meer

‘Pok, pok, pok!’ Op het pad onder de eiken hagelt het eikels. Ook beukennootjes en hazelnoten zie ik al een tijdje vallen. Misschien vergis ik me, maar het lijkt me minstens een maand eerder dan anders. Het is in ieder geval eerder dan ik verwachtte. Weliswaar denk ik elke nazomer: nu al? Maar eind juli is toch echt een stuk vroeger dan begin september.

Sommige van die loofbomen kleuren al geel. Herfst! Het zal wel door de droogte komen. Bomen verdampen via hun blad en moeten nu zuinig zijn op water. Dus laten ze hun blaadjes vergelen en vallen.

Deden wij mensen maar zuinig met water. Ondanks adviezen en verboden zie ik burgers in de brandende zon hun gazonnetjes en aangrenzende paden urenlang besproeien. Ik zag zelfs iemand met de tuinslang z’n auto wassen en een ander met een hogedrukspuit z’n gft-bak reinigen. Sommige mensen lijken de dood door dorst te verkiezen boven een blaadje in hun vullesbak. …

Lees Meer Lees Meer

Hoewel het Natuurdagboek de komende vier weken een zomerpauze neemt, ben ik zelf juist net terug van vakantie. We waren tien dagen in de Italiaanse Alpen, in een niet-toeristisch deel. We verbleven in een hoogbejaard pand op een berghelling. Voor de deur was een natuurstenen terras met zicht op met loofbos bedekte bergen. Links en rechts lagen bloemenweiden. Daar ving een witte kwikstaart prooien: insecten die hij of zij naar een holletje onder de dakpannen bracht.

Tweehonderd meter door de weiden of driehonderd over een pad bracht ons bij een klaterende bergbeek met poelen kraakhelder water. Dat water was ijskoud, wat prettig was om de slopende tropenhitte te compenseren. Wij zaten in de schaduw aan die beek en keken naar de grote gele kwikstaarten die stroomaf- en weer -opwaarts vlogen. Soms passeerde er een waterspreeuw. …

Lees Meer Lees Meer