Koos Dijksterhuis

Eerder schreef ik hier dat sommige bomen hun blad laten vallen wegens de droogte. Veel bomen doen dat ook niet, en de meeste bomen overleven de droogte wel. Op den duur zullen er wel bomen aan doodgaan – tegenwoordig komen er bijna geen niet-hete en niet-droge zomers meer voor. En als ze voorkomen, zijn het meteen kletsnatte zomers waarin het water tot de lippen staat.

Maar als in een bos bomen doodgaan, en er is geen overbevolking van grote grazers, dan ontkiemen er weer nieuwe bomen. En als dat soorten zijn die beter tegen droogte kunnen, zullen ze overleven. Geleidelijk aan verandert zo’n bos dan.

Al jaren willen terreinbeheerders de op houtoogst gerichte monocultures van fijnsparren weg hebben ten gunste van loofbomen. Daar valt wat voor te zeggen, want sparrenplantages zijn niet zo soortenrijk. Ik verwachtte dus dat terreinbeheerders blij zouden zijn met sparrensterfte. Maar nee. …

Lees Meer Lees Meer

Met de hond sjok ik door de snikhete straat richting bos. Een dame te paard stapt ons tegemoet. Ik vertel de hond dat ze rustig moet blijven. Dat doet ze keurig. Keuriger dan ik zelf. De ruiter houdt namelijk halt en zegt vanuit de hoogte dat ik de gele bloemen in onze tuin moet afknippen.

Ik kan me niet heugen haar eerder te hebben zien, maar zij weet kennelijk waar ik woon en hoe ik tuinier. ‘U bedoelt jakobskruiskruid?’ vraag ik, ‘dat is een van de belangrijkste planten voor insecten.’ Ze lijkt me niet te horen en doceert dat jakobskruiskruid niet alleen dodelijk is voor paarden maar ook voor bijen. ‘Kletskoek’, zeg ik, en ik voel de adrenaline dringen. ‘Het is een invasieve exoot’, jokt ze. ‘Welnee’, zeg ik, ‘verdiept u zich eerst eens in het onderwerp.’

Ik krijg genoeg van die hetze tegen jakobskruiskruid. Het is ongezonde kost voor zoogdieren, maar die lusten het niet en grazen er omheen. Gedroogd en verstopt in hooi kunnen paarden het binnenkrijgen. Dat risico is klein: er zijn bijna geen bloemrijke hooilanden meer in Nederland, en waar die planten staan, laten ze zich (weet ik uit ervaring) gemakkelijk door een maaimachine omzeilen. Ze voor het maaien uittrekken of afknippen kan ook. …

Lees Meer Lees Meer

‘Pok, pok, pok!’ Op het pad onder de eiken hagelt het eikels. Ook beukennootjes en hazelnoten zie ik al een tijdje vallen. Misschien vergis ik me, maar het lijkt me minstens een maand eerder dan anders. Het is in ieder geval eerder dan ik verwachtte. Weliswaar denk ik elke nazomer: nu al? Maar eind juli is toch echt een stuk vroeger dan begin september.

Sommige van die loofbomen kleuren al geel. Herfst! Het zal wel door de droogte komen. Bomen verdampen via hun blad en moeten nu zuinig zijn op water. Dus laten ze hun blaadjes vergelen en vallen.

Deden wij mensen maar zuinig met water. Ondanks adviezen en verboden zie ik burgers in de brandende zon hun gazonnetjes en aangrenzende paden urenlang besproeien. Ik zag zelfs iemand met de tuinslang z’n auto wassen en een ander met een hogedrukspuit z’n gft-bak reinigen. Sommige mensen lijken de dood door dorst te verkiezen boven een blaadje in hun vullesbak. …

Lees Meer Lees Meer

Hoewel het Natuurdagboek de komende vier weken een zomerpauze neemt, ben ik zelf juist net terug van vakantie. We waren tien dagen in de Italiaanse Alpen, in een niet-toeristisch deel. We verbleven in een hoogbejaard pand op een berghelling. Voor de deur was een natuurstenen terras met zicht op met loofbos bedekte bergen. Links en rechts lagen bloemenweiden. Daar ving een witte kwikstaart prooien: insecten die hij of zij naar een holletje onder de dakpannen bracht.

Tweehonderd meter door de weiden of driehonderd over een pad bracht ons bij een klaterende bergbeek met poelen kraakhelder water. Dat water was ijskoud, wat prettig was om de slopende tropenhitte te compenseren. Wij zaten in de schaduw aan die beek en keken naar de grote gele kwikstaarten die stroomaf- en weer -opwaarts vlogen. Soms passeerde er een waterspreeuw. …

Lees Meer Lees Meer

Bijna kniehoog staat het kamgras. De pol kwam tevoorschijn op een stukje grasveld waar we vaak lopen – de doorgang tussen twee hogere vegetaties. Vorig jaar stond er een pol op een zandhoop, waar we het gezaaid hadden. Daar staat het nu niet meer, maar kennelijk heeft het zich uitgezaaid.

Ik vind kamgras een charmante grassoort. De halmen zien eruit als een lange, smalle, fijne kam. Halverwege de aar zit vaak een soort insnoering. Het kamgras was eerst lentegroen, daarna geelgroen, vervolgens grijsgroen en toen lila bloeiend.

Nu bloeit het gras voor de tweede keer maar daarna zullen de aren al droog en hard worden. Te hart voor koeien, die grazen liever Engels raaigras. Kamgras groeide ooit in weilanden, toen daar nog tientallen soorten gras door elkaar stonden. Nu groeit daar vrijwel uitsluitend Engels raaigras. Dat is bestand tegen ingespoten drijfmest, groeit snel en is eiwitrijk fastfood voor het vee. …

Lees Meer Lees Meer

Soms ligt het strand bezaaid met stervende zeesterren. Die kunnen wel lopen op hun honderden zuignapjes, maar niet snel genoeg om de bij eb terugtrekkende zee bij te houden.

In Zeepaard 86(2), het blad van de Strandwerkgemeenschap, schrijft Bram Langeveld over kruipende zeesterren. Hij vraagt zich af of ze een voorkant hebben en bekijkt daartoe aangespoelde zeesterren met een kruipspoor. Is daar een voorkeursrichting uit af te leiden of gaan zeesterren alle kanten op?

Maar dan nog: hoe bepaal je wat de kruiprichting is? Gewone zeesterren hebben vijf armen. Ze zijn net als zeeëgels vijfzijdig symmetrisch, als een kerstster. Soms wordt een zeesterren met vier armen gevonden. Dat is dan het gevolg van een gevecht of ongeluk, waarbij de zeester een arm heeft verloren. Soms groeien er twee terug in plaats van één. De twee nieuwe armen zien er dan uit alsof ze er tussen gepropt zijn. Heel soms worden er zeesterren gevonden met zeven, acht, en zelfs negen armen. …

Lees Meer Lees Meer

De grasbij was een Zuid-Nederlandse soort, maar heeft intussen het hele noorden gekoloniseerd. Het is een soort voor de betere tuinen, waar ze in grote aantallen kunnen nestelen. Ook onze tuin hebben ze gevonden. Ze graven holletjes in een niet te dichte grasmat.

Grasbijen, lees ik op wildebijen.nl, vliegen voor hun nectar en stuifmeel op allerlei soorten bomen en planten: ‘wilgen, paardenbloem, klein hoefblad, jacobskruiskruid en boerenwormkruid’. Soorten die in onze tuin staan, behalve klein hoefblad. Dat bloeit vroeg, als er nog weinig grasbijen zijn. Grasbijen vliegen van maart tot september, met twee pieken: april/mei en juli. In april en mei graven grasbijvrouwen hun tunnels in de grond, waarin ze een rijtje broedcellen met een stuifmeelvoorraadje maken. Normaliter brengen bijenlarven daar de winter door, om in de lente te verschijnen als bij. Grasbijen verschijnen twee keer per jaar: in de lente en in de zomer. …

Lees Meer Lees Meer

Uit een nalatenschap kreeg ik een in tweeën gebroken stuk kwarts met het formaat van een kippenei. Het gesteente was gebroken, zodat het fraaie, kristallijne interieur zichtbaar werd.

Ik heb in een gesteentengids gezocht en op internet, en uiteindelijk werd mij op een forum verklapt welke soort kwarts ik had. Het zou agaat-chalcedoon zijn. Druif-agaat-chalcedoon zelfs. De druif slaat op de paarse kleur.

Op de website helenmetstenen.nl lees ik dat agaat en chalcedoon allebei een vorm van kwarts zijn en dat zulks ook geldt voor jaspis. Op een tekening zie ik dat er in een brok kwarts macrokristallijn en microkristallijn te vinden is. Het laatste bevat chalcedoon dat op zijn beurt jaspis en agaat kan bevatten. Chalcedoon is ‘een microkristallijne kwarts met een trigonaal kristalrooster’. …

Lees Meer Lees Meer

In onze tuin bloeit van alles en daarbij gonst van alles: bijen, hommels, zweefvliegen en kevers. Een bergje zand dat we opwierpen noemen we de keverberg annex bijenbult. Snuitkevers, heersbeestjes en ingekerfde schijnboktorren (wie kent ze niet) zijn er veel.

Onder de bosjes ligt hout te rotten. Ik zette een keer een dik, rottend stuk hout rechtop in het zicht en prompt vloog een grote bonte specht af en aan. Dood hout zit soms barstensvol keverlarven. Die larven knagen gangen door het dode hout, tot ze zich tot kever transformeren en het hout verlaten. Op die plek blijft een gaatje zichtbaar.

Het kon niet uitblijven of wij kregen bezoek van een grote bladsnijder. Dat is een vrij grote bij, met brede voorpootjes en een behaarde borst om stuifmeel mee te verzamelen. Dat borsthaar wordt een buikschuier genoemd. Op de foto staat een mannetje, herkenbaar aan een borstelsnor van Kader Abdollah-achtige allure. …

Lees Meer Lees Meer

Ooit woonde ik een lezing bij van een sekte, waar een goede vriend in verstrikt raakte. De sekteleider grasduinde uit occulte clichés en legde lukraak verbanden, waarop het publiek gedwee knikte. Hij deed een spel waarbij je ongemerkt stapjes in zijn richting moest zetten, en als hij je zag bewegen was je af. Eén deelnemer sloop zijdelings voorwaarts.

De sekteleider zei tegen hem: ‘jij bent zeker een kreeft’, wat gelach teweegbracht. Iedereen wist dat kreeften opzij lopen. Of de man echt het sterrenbeeld kreeft had, ben ik vergeten. Het was wel lollig geweest. …

Lees Meer Lees Meer