Stel dat er een vrachtwagen langs een beuk, wilg, iep, esdoorn of es schuurt, en een strookje boombast van de stam stoot. Dan zou zich op de wond een spore van een zadelzwam kunnen vestigen. In de lente en zomer kan daar vervolgens een paddenstoel uit de wond schieten. Van eiken zijn de zwammen minder gecharmeerd – dat hout is ook zo hard. De es is de meest geliefde groeiplaats van zadelzwammen.

Als een zadelzwam ontspruit, zal de boom het uiteindelijk niet overleven. Maar dan was die boom al niet bijster fit meer. Gezonde bomen weten zadelzwammen meestal wel buiten de deur te houden. Eenmaal gevestigd, dan dringt de paddenstoel met zijn zwamvlok het hout in, dat gaat rotten.

Veertien jaar geleden ontdekten de in 2023 en 2025 overleden Gerrit en Yvonnne Van Duuren van de Mycologische Vereniging Flevoland in het Schokkerbos in de Noordoostpolder een nieuwe paddenstoelsoort voor Nederland: het vals essenvlieskelkje. In kringen van paddenstoelexperts (je zou die kringen heksenkringen kunnen noemen) werd daar niet uitzinnig van vreugde op gereageerd. Integendeel: dat essenvlieskelkje wordt niet voor niets vals genoemd. Het is de oorzaak van essentakziekte waar essen massaal aan sterven.

Valse essenvlieskelkjes leven van levend essenhout. Ze hebben een voorkeur voor de jonge takken in de kruin. Het duurt lang voordat de bomen aan de piepkleine zwammetjes bezwijken, en in de tussentijd slaan zadelzwammen toe. Die profiteren dus van het voorwerk van de kelkjes. Zolang stervende en dode essen niet verwijderd worden, vormen ze een ideale groeiplaats voor zadelzwammen. Maar als die op zijn, raken ze veel gastbomen kwijt.

Ik vond eens een jonge zadelzwam van een centimeter of tien breed. Een dag later was ie zichtbaar gegroeid en in korte tijd deed ie zijn naam eer aan. Er stak een zadel van een paard of trekker uit de boom. Een prachtig zadel met een gevlamde hoed. Lichtbruin met donkerbruine dakpannetjes. Ik ben er niet op gaan zitten, dat had de zwam niet gehouden.

Na een maand of twee heeft zo’n joekel van een paddenstoel zijn beste tijd weer gehad. Maar er komen ook weer jonkies op. Tot in september zijn ze te vinden.

(Natuurdagboek Trouw, donderdag 2 april ’26)