Koos Dijksterhuis

Het is elke winter weer een aparte gewaarwording als ik in de vrieskou een toverhazelaar zie bloeien. Toverhazelaars zijn echte winterbloeiers en net als veel andere in de winter bloeiende struiken, hebben ze gele bloemen. Dat geldt ook voor winterjasmijn en de iets later bloeiende forsythia. Al die drie struiken bloeien op het kale hout en laten pas na de bloemen hun bladeren verschijnen. Alle drie zijn het gekweekte sierheesters voor in parken en tuinen.

Geel is de kleur van veel vroege bloemen, zeker als die insecten willen lokken voor hun bestuiving. Aardhommels, honingbijen en diverse soorten vliegen kunnen al in de winter actief worden en houden wel van geel. …

Lees Meer Lees Meer

Brandganzen zijn bonte, middelgrote ganzen. Hun kleuren zijn zwart, wit en grijs. In grote groepen grazen ze de moderne turboweilanden af. Waggelend scharrelen ze hun kostje bij elkaar. Natuurbeheerders willen tegenwoordig in hun terreinen grazers, maar brandganzen vertikken het om taaie, vergeelde graspollen te eten, laat staan brandnetels. Nee, ze eten het liefst de jonge grasjes in de weilanden. Dankzij klimaatverandering, stikstof en drijfmest groeit het gras ’s winters door. Hoe meer dat begraasd wordt, des te jonger de grasjes. Zo houden brandganzen hun voedsel zelf op smaak. …

Lees Meer Lees Meer

De eerste aalscholvers ruien naar hun fraaie zomerkleed. Aalscholvers zijn zwart met groene glans. Hun snavel en keel zijn lichtgeel, daartussen blozen donkergele wangetjes. In januari beginnen sommige mannetjes te ruien. Dan krijgen ze een witte kop, al dan niet dooraderd met toefjes grijs, en twee witte dijen. Op hun achterhoofd prijkt een borstelige hanenkam. Punkers zijn het. Sommige mannetjes trekken pas later hun broedkleed aan. Van januari tot juni zijn ze bezig met eieren en jongen. Maar eerst met een partner. …

Lees Meer Lees Meer

De spreeuwen zingen. Ze zingen al maanden; spreeuwen zijn de barden van de vogelwereld. Zelfs in mistig weer hoor ik ze, ook tijdens de vorst zongen ze, maar als de zon doorbreekt gaan ze helemaal los. Hun karakteristieke “pieuw” wordt afgewisseld met “tsjierrrrrr” en met snavelgeklepper.

Ze zingen zacht. Ze klepperen ook zacht, veel zachter dan het snavelspektakel van ooievaars. Spreeuwen zingen vanaf september het nieuwe jaar in. Het zijn zulke blije eitjes. ‘Onbekommerd’, noemde Thijsse ze.

Spreeuwen zitten graag op stations: een dak erboven en resten hotdog voor de lekkere trek. Ze kunnen conducteursfluitjes en treingeluiden zo perfect nadoen, dat reizigers in verwarring raken. …

Lees Meer Lees Meer

Waterhoentjes – ik zie ze graag. Ze zijn wat kleiner dan meerkoeten, hebben een minder plomp lijf, en zijn schuwer. Ze zijn echter lang zo schuw niet als andere rallen. Rallen zijn een vogelfamilie waartoe behalve waterhoen en meerkoet ook bijvoorbeeld waterral en porseleinhoen horen. De purperkoet is het grootste familielid – afgelopen herfst zat er wekenlang een uit Zuid-Europa verdwaalde purperkoet bij Rotterdam. Verder komen in Europa behalve het waterhoen een klein waterhoen en zelfs een kleinst waterhoen voor. …

Lees Meer Lees Meer

De sneeuw is nog niet gesmolten of daar verschijnt het prille groen van niet alleen bolgewassen als sneeuwklokjes en krokussen, maar ook dat van plantjes als vogelmuur, kleine veldkers, vroegeling, komkommerereprijs en akkerereprijs.

Akkerereprijs gedraagt zich vaak als pionier – de eerste die een open plek koloniseert: tussen de planten of tussen de tegels. Het plantje houdt van zonnige en warme, droge en vochtige grond, en dat mag zand zijn, klei, leem/löss of grind. Het moet wel voedselrijke bodem zijn, mits stikstofarm en niet te zuur, maar wel een beetje zuur.

Als akker(on)kruid is de soort slecht opgewassen tegen de chemische behandeling van gewaszaden, in combinatie met onkruidverdelgers en onderploegen van gewasresten. Toch kan de eenjarige plant soms nog prima op akkers gedijen. De zaadjes van akkerereprijs kunnen jaren in de bodem wachten op betere tijden, en ineens opkomen. Ook in tuinen en tussen de straatstenen doet de plant dat. …

Lees Meer Lees Meer

Zonder mensen in de buurt krijgen stadsvogels langere snavels. Dat blijkt uit een publicatie over grijze junco’s in PNAS (15 december 2025). In Los Angeles zijn junco’s wat huismussen zijn bij ons. In de stad hebben de vogels stompere, kortere, dikkere snavels dan hun soortgenoten op het platteland.

Dat kan aan van alles liggen: slijtage in de stenige omgeving, een warmer leefgebied, een ander voedselaanbod. Vogelonderzoekers van de Universiteit van Californië in Los Angels vermoedden de laatste oorzaak, want voedselkeuze is een oude bekende in relatie tot snavelvorm. Meestal hebben zangvogels die vooral zaden eten relatief stompe snavels: vinken bijvoorbeeld. Insecteneters zoals mezen hebben spitsere snavels. Maar om de menselijke invloed te onderzoeken zouden ze de mensen een tijd in huis moeten opsluiten, en dat…

…deed Corona voor hen. Van maart 2020 tot september 2021 was er een lockdown en vermindert de menselijke drukte met 86 procent. En prompt werden er junco’s met langere, dunnere snavels uitgebroed. Snavels zoals de vogels in het buitengebied hebben. …

Lees Meer Lees Meer

Een lezer mailde in december dat hij een lijster hoorde zingen. Geen merel, maar een zanglijster. Dat is vroeg, meestal komen zanglijsters in februari pas op gang, nadat de eerste in januari begonnen te zingen.

In de winter zijn er veel minder zanglijsters in Nederland. Veel van de in Nederland broedende en uitgebroede zanglijsters trekken namelijk in oktober naar Engeland of Frankrijk. Vooral tijdens vorst wil het noordoosten des lands nog wel eens leegstromen. In het zuidwesten overwinteren meer lijsters.

Toch zie ik ook in het noordoosten weleens een zanglijster in de winter. Bij ons in de tuin bijvoorbeeld, en op Schiermonnikoog – noordoostelijker kom ik zelden. Zelfs tijdens de recente, koude winterdagen met sneeuw zat er minstens één zanglijster in de tuin. De foto is het bewijs. Het is geen beste foto, ik heb wel mooiere, maar niet van een zanglijster in de sneeuw. De foto is gemaakt door een strategisch opgehangen wildcamera die op bewegingen reageert met het maken van een foto. …

Lees Meer Lees Meer

Na zo’n ijzig weekend weerklinkt soms het misverstand dat het wel meevalt met die klimaatverandering. Maar het klimaat verandert met pieken en dalen. Zowel de pieken als de dalen worden geleidelijk aan hoger. Dertig jaar geleden zouden we wellicht een elfstedenwinter gehad hebben. Nu hebben we negen nachten en een dag vorst en een week sneeuw.

Als het nu lang en hard genoeg zou vriezen voor een Elfstedentocht, zou die er waarschijnlijk toch niet komen. Het ijs, hoe dik ook, zou de miljoenen toeschouwers niet houden. Gelukkig hebben we de beelden nog, zoals van de hel van ’63, toen de winnaars half bevroren over de finish ploeterden.

Wij mensen hullen ons van kruin tot teen in thermokleding, trekken (elektrisch verwarmde) laarzen en handschoenen aan en zetten sneeuwbrillen op. …

Lees Meer Lees Meer

Nu er een pak sneeuw ligt en op veel ondiepe wateren een dun laagje ijs, gaan sommige watervogels op zoek naar nattigheid. Je kunt ze op verrassende plekken aantreffen.

Op een wandeling met de hond stak er twee keer vlak voor ons een waterral fladderend over. De een zocht zijn heil bij open water, dichtbij een met riet en wilgen begroeid moeras waar ik vaak een waterral hoor. De andere ontmoeting geschiedde bij een wak in een slootje waar ik nooit waterrallen hoor. De plekken liggen zo ver van elkaar dat ik bijna zeer weet dat het verschillende waterrallen waren. De tweede leek me bovendien iets kleiner dan de eerste, maar dat kan gezichtsbedrog zijn. …

Lees Meer Lees Meer