Koos Dijksterhuis

Vanavond begint de zomer, want vandaag is het de langste dag van het jaar. Dag in de betekenis van daglicht. De zon staat vandaag zestien uur en drie kwartier boven de horizon. Gemiddeld. In Groningen zitten we rond de zeventien uur, Maastricht moet zich met zestien en een half uur tevreden stellen.

Hoe noordelijker, des te langer het daglicht duurt. De aarde draait zowel om de zon als rond haar eigen as. De aardas staat scheef ten opzichte van het vlak waarin ze haar baan rond de zon aflegt. De noordpool is daardoor in de zomer meer op de zon gericht en in de winter van de zon af. Daarom is er op de noordpool ’s zomers 24 uur per dag licht. Hoe zuidelijker, des te minder lichttijd. Op de poolcirkel gaat de zon alleen vandaag niet onder. Vanaf nu zal de 24-urige pooldag opschuiven naar het noorden, tot rond 21 september de poolnacht valt. …

Lees Meer Lees Meer

Op het raam zat een eendagsvlieg. Voor hij wegvloog maakte ik gauw een foto. Het deels doorschijnende dier bleek een gewone tweevleugel te zijn, ’s lands algemeenste eendagsvlieg.

Tweevleugel vind ik een weinig zeggende naam. Tweevleugeligen is de naam van de insectenfamilie die bestaat uit muggen en vliegen. De naam eendagsvlieg suggereert ook dat we hier met een vlieg te maken hebben, wat niet zo is. Eendagsvliegen zijn meer verwant aan libellen dan aan vliegen. Kenners noemen ze dan ook geen vliegen maar haften, al spreekt eendagsvlieg meer tot de verbeelding. …

Lees Meer Lees Meer

Wielewaal is vast bedoeld als onomatopee, klank-imitatie, maar ‘dudeljo’ dekt de tekst van een wielewaal beter. Wielewaal klinkt wel poëtischer.

Op een koele lentemorgen zong er bij ons in de tuin een wielewaal. Dat is bijzonder. Wielewalen zijn in Nederlandse bossen zeldzaam geworden. In het buitenland zijn ze algemener. Naarmate het landschap er minder is uitgekleed, heb je meer kans op wielewalen. Die stellen niet eens zulke hoge eisen. Ik heb wielewalen gehoord op parkeerplaatsen langs Franse snelwegen. Daar stonden populieren en dat zijn onder wielewalen de populairste bomen. …

Lees Meer Lees Meer

Boven het water van de Drentse A gloriëren beekjuffers met hun fraaie, donkerblauwe vleugenvlekken. Een fraai schouwspel om die elfjes langs de oever te zien dansen. Ze gaan steeds even zitten op een boven het water hangende oeverplant. Dan vouwen ze hun vleugels boven hun rug samen. Er snort een grotere libel langs. Die gaat even zitten op een blad en vouwt zijn vleugels niet samen, maar spreidt ze. Snel neem ik een foto. Daarop is te analyseren welke soort het is: een beekrombout. …

Lees Meer Lees Meer

Met een vroegere studievriendin die in de natuurvorserij werkt wandelde ik langs de Drentse A. Ik vind de Drentse A een van de mooiste gebieden van Nederland. Het kan er druk zijn met wandelaars, maar op een doordeweekse dag met verwachte regen wordt de natuur nergens druk bezocht. Leve de kantoortijden, leve de weersvoorspellingsgevoeligheid.

Het was een warme middag. We laafden ons aan de hooilanden vol ratelaars en orchideeën en hoorden het dudeljo van een wielewaal. Op een houten vlonder boven water en modder zat een hagedis. Was het geen salamander? Nee, het was echt een hagedis. Voor de volledigheid: een salamander is een amfibie, een hagedis een reptiel. Ze zijn zo verwant aan elkaar als apen aan vogels. De hagedis was wellicht op spinnenjacht. Hij vluchtte weg onder de vlonder. Qua zonnewarmte paste het wel, ik denk bij hagedissen aan het warme zuiden. Maar ook aan het droge zuiden, en droog was het hier allerminst. …

Lees Meer Lees Meer

Ik houd van bloemen, maar koop nooit meer een bos en haal zelden nieuwe uit het tuincentrum. Die bloemen zijn met kunstmest en pesticiden opgefokt; ze bloeien ver buiten hun oorspronkelijke bloeitijd en gaan zonder intensive care snel dood. Bovendien moeten planten maar net aanslaan op de bodem. Ik haal wel eens wat woekerende veelvraten als kleefkruid en dijkviltbraam weg, maar ik vertik het om met kunstgrepen de bodem te veranderen. Mijn oude tuintje had een voedselrijke bodem en was bovendien niet zo zonnig. Dat betekende dat veel soorten het er niet volhielden.

Maar er zijn er altijd die soorten die van voedselrijkdom houden en niet om schaduw malen, wat ideaal is voor luie, nee: beschouwende tuinierders. Dat zijn bijvoorbeeld Italiaanse aronskelk, daslook, dovenetels, smeerwortel en overblijvende ossentong. …

Lees Meer Lees Meer

Er zouden rond de zeshonderd dier-, plant- en paddenstoelsoorten zijn die alleen of het liefst op eikenbomen leven. Die zeshonderd soorten tonen het ecologische belang van eiken aan. Dat belang maakt eiken het beschermen waard. Het gekke is dat dat ertoe leidt dat soms de soorten die alleen op eiken leven worden bestreden, juist omdat ze van eiken leven. De eikenbladroller is er zo een. Dat is een klein, groen vlindertje met grijze ondervleugels. Die laatste gaan in zithouding schuil onder de groene voorvleugels.

Als de eiken in de lente uitbotten, kruipen de rupsjes van eikenbladrollers tevoorschijn. Dat geldt ook voor de rupsjes van de kleine wintervlinder en gezamenlijk zijn ze soms in staat om eiken bijna kaal te vreten. De laatste blaadjes gebruiken eikenbladrollers om zich in te rollen en in te spinnen: een gerieflijk kokertje om zich te verpoppen. …

Lees Meer Lees Meer

Elke lente hoor ik vogelgeluiden zie ik bloemen waarvan ik me afvraag: wat is dat nog maar? Vaak komt de naam dan bij een volgende waarneming boven drijven. Ook met insecten heb ik dat.

Zo leidde ik muziekliefhebbers rond door het Reigersbosch tijdens het festival Oranjewoud. Het is een gemengd bos. Jonge esdoorns en lijsterbessen flankeren oude beuken, eiken en sparren. Er staat en ligt vrij veel dood hout, goed voor paddenstoelen, spechten en insecten. In dood naaldhout zocht ik naar uitvlieggaten van kevers. Bijna elke dode boom heeft ze. Er zijn allerlei kevers die als larve één of twee jaar in een dode boom leven en hout eten. Als het tijd wordt zich te transformeren tot kever, knagen ze zich naar buiten en vliegen ze uit. Dan zoeken ze een partner om te paren, waarna ze eitjes in dode bomen leggen. …

Lees Meer Lees Meer

Toen we aan ons nieuwe huis klusten, zorgde een zwarte roodstaart voor de muzikale omlijsting. Rond onze verhuizing, eind april, gaf de vogel het stokje door aan een gekraagde roodstaart. Wekenlang zong deze roodstaart een welkomstlied.

In Nederland komen twee soorten roodstaarten voor: zwarte en gekraagde. De zwarte is donkergrijs met wat zwart en wit en een rode staart. De gekraagde is nóg kleurrijker, met een oranje borst, die scherp contrasteert met de gitzwarte keel en het witte voorhoofd. Ik vind het een van onze mooiste vogels. Beide beschrijvingen betreffen de mannetjes. De vrouwtjes zijn donker respectievelijk lichtbruin met een rode staart. …

Lees Meer Lees Meer

In het gras zitten (staan, hangen) twee vliegen te paren. Het mannetje is slank, het vrouwtje wat molliger. Dat is wel zo praktisch als je eitjes moet maken. Als je een mens vraagt of bij dieren mannetjes of vrouwtjes het grootst zijn, antwoordt men: mannetjes. Want zo is het bij ons en het besef dat het bij andere soorten niet identiek hoeft te zijn, is weinig doorleefd. We denken nou eenmaal vanuit ons eigen perspectief. Een vlieg zal dat ook wel doen.

Het zijn snipvliegen, vanuit vliegenperspectief vrij forse insecten. Ze zitten vaak verticaal op een muur, met de kop naar beneden, de kont tegen de muur en de kop geheven. Misschien loeren ze dan naar kleine insecten om te eten. Ze lusten wellicht ook zoetigheid, zoals hars en meeldauw. Maar eten is niet hun belangrijkste bezigheid; dat hebben ze als larve al zoveel gedaan! Als imago draait het om de voortplanting. Of nee, dat zeg ik verkeerd, het draait geen vlieg om de voortplanting, het draait om de paring. Dat daar nakomelingen uit voort kunnen komen, daar zijn parende vliegen zich waarschijnlijk nog minder van bewust dan parende zoogdieren, inclusief mensen. Mensen weten wel dat paren tot voortplanten kan leiden, en omdat dat meestal een lastige bijkomstigheid is, gebruiken ze voorbehoedmiddelen. Daarover beschikken snipvliegen niet. …

Lees Meer Lees Meer