Het is nog augustus en als de zon schijnt, schijnt ie warm. Toch staat de herfst voor de deur. Bloemen vormen zaad, bomen zetten vrucht, de eerste eikels vallen, kokmeeuwen ruien naar hun bleke wintersmoel. Vele vogels vertrekken naar het zuidwesten, andere arriveren uit het noorden voor de winter, of voor een tussenstop om zich vol te vreten. …
Vanuit de verte zie ik twee mannen uit de bosjes het bospad opstappen. Ze staan stil en buigen zich over de berm. De een wijst naar de grond, de ander hurkt en trekt handschoenen uit. Beiden kijken naar beneden. Wat zou daar te zien zijn?
Meestal ben ik degene die zich buigt over een of ander pietluttig natuurverschijnsel. Vijf minuten eerder nog stond ik stil bij een doodgraver, een zwart met rood gevlekte aaskever die aan kwam vliegen en op een dode slak landde. De kever kroop onder de slak en begon daar te delven. Een voorbijganger met hond keek even naar me, maar toen ik terugkeek en groette, keek hij gauw voor zich. Veel mensen zijn bang voor contact. …
Lezer Peter Kuijper stuurde me een foto van een wormstekige aardappel die hij bij een eikenboom vond. Prompt vond ik tijdens veel wandelingen zulke aardappels en altijd onder een eik. Het zijn geen aardappels, maar aardappelgallen.
Gallen ontstaan door groeispurts waarmee planten en bomen reageren op aantasting door wespjes of mugjes of soms ook schimmels. Het met groeispurts reageren op aantastingen is in de plantenwereld niet ongewoon. Een haag raakt dichter begroeid als je hem snoeit, omdat op de snoeiplek een takje meerdere uitlopers laat groeien. Een heksenbezem is ook zoiets, maar dan met heel veel takjes, in reactie op een schimmel. Bij galwespen en -muggen is de woekering vaak compacter: een galbes bijvoorbeeld. Maar er zijn vele vormen. Sommige lijken op mini-ananasjes: ananasgallen, andere op aardappels: aardappelgallen. …
Ons terras wordt ondergraven door zwarte wegmieren. Dit jaar nestelen ze op twee plekken. Op één plek leven ze onder een pol tarwe die uit vogelzaad is opgegroeid. Op de andere plek leven ze onder een omgekeerde bloempot. Toen ik die optilde zag ik een berg zand die panisch begon te krioelen. Gauw de pot er weer over! …
Als ik over heiden wandel, let ik op mul zand onder overhangende bermen. Pollen hei en pijpenstrootje vormen soms afdakjes boven een uitgesleten zandpad. Daar bevinden zich opvallend vaak keurige trechtervormige kuiltjes van zo’n vijf centimeter doorsnee.
Onder in die kuiltjes zijn soms twee uit het zand stekende puntjes te zien. Dan is de zandtrechter bewoond. Die stekeltjes zijn de gekromde grijpkaken van de larve van een mierenleeuw. Dat is een insect uit de familie van netvleugeligen, waartoe ook de gaasvliegen horen. Als volgroeide insecten vliegen ze rond met hun relatief lange vleugels – ze lijken dan op waterjuffers. Maar ze zijn in tegenstelling tot juffers vooral ’s nachts actief en vliegen fladderiger en stunteliger. …
Sinds we als mensen de natuur in kaart brengen, heeft het er nog nooit zo slecht voorgestaan met de vlinders. Iedereen weet hoe dat komt, maar dat is niet voldoende om de oorzaak aan te pakken. Er zijn altijd lieden die de algemeen bekende oorzaak in twijfel trekken. Er zijn ook meerdere oorzaken te bedenken en zie: twijfel is gezaaid, de waarheid zal wel in het midden liggen. En wie dan de bonte zandoogjes in zijn tuin ziet fladderen, zou zomaar kunnen denken dat het met de vlinders wel meevalt. …
In de wilg in haar tuin ontdekte lezeres Marlies van de Ven ‘een vinkennest en een merelnest, op nog geen meter van elkaar’. Het merelnest zat vrij diep in de struik, vinkennest zat hoger en dichter bij de buitenkant van de struik. Dat was dus goed zichtbaar. Nu volgt een bijzondere waarneming van een nogal luguber verschijnsel. Wie zichzelf weekhartig vindt, kan nog stoppen met lezen!
‘In het merelnest werden al jongen gevoerd,’ mailt Marlies, ‘de vrouwtjesvink zat te broeden. Afgelopen weekend hebben we gezien hoe de merelman het vrouwtje vink uit het nest duwde, een eitje uit het nest in de bek nam, hiermee wegvloog en dit een eindje verderop ging ontleden, om vervolgens met de inhoud naar haar nest te vliegen. Iets wat leek op een foetus was nog te zien. De vink keerde terug, maar werd op dezelfde manier tot drie keer van haar eitjes beroofd.’ …
Het is de tijd van de grote groene sabelsprinkhaan. Uit bosjes en heggen klinkt het hoge, snerpende getjirp van deze gigantische sprinkhanen. Ik hoor dat bijna niet meer met mijn oude oren. Alleen als ik erop word geattendeerd, en mij concentreer, hoor ik ze vaag. Het zijn de enige sprinkhanen of krekels die ik nog hoor. Het gekke is dat mannen met de jaren grotere oren krijgen, maar slechter horen.
Ik zie ze nog wel, al zijn die reuzen best te missen. Ze zitten vaak stilletjes tussen de even groene bladeren. Als je ze met of zonder opzet benadert, sluipen ze weg of draaien ze stilletjes naar de achterkant van het blad. Ze hebben alle reden zich te verstoppen, want die sprinkhanen zijn voor menig dier een voedzame maaltijd. …
In de Hollandse veenplassen had ik de gele bloemen wel gezien, maar op de Grunneger klei nog nooit. En ineens zie ik in allerlei sloten en plassen in natuurmonument Kardinge bij Groningen groot blaasjeskruid staan. De gele bloemen verrijzen op stengels uit het water, waarin de plant leeft. Een “ondergedoken” leefwijze, heet dat. De stengels van blaasjeskruid kunnen meters lang worden, maar ze zweven in het water, ze wortelen niet in de bodem. …
Het was al een slecht seizoen voor vlinders, en dan kwam er ook nog de zomerdip. Maar met het warme, vochtige weer is de hoeveelheid vlinders iets toegenomen. Ik zie atalanta’s, dagpauwogen, blauwtjes, witjes en zandoogjes. Maar geen citroenvlinders.
Citroenvlinders heb ik van maart tot juni gezien, maar daarna zeker een maand niet. Veel vlindersoorten houden er twee vliegtijden op na, en zijn tussendoor afwezig. Zo ook citroenvlinders. Overigens kunnen er altijd dwalende individuen gezien worden: overwinteraars worden weleens ‘wakker’ op een zonnige dag en in juli overlappen beide generaties elkaar. Volgens de Vlinderstichting zijn er waarnemingen bekend van 1 januari tot 30 december. Kennelijk mijden citroenvlinders oliebollen en vuurwerk. …