Koos Dijksterhuis

Op het strand van Schiermonnikoog ligt een houtig, half bolletje. Was het een heel bolletje geweest, dan zou het zo groot zijn als een pingpongbal. De kleine, bruine halve bol heeft een geribbelde structuur. Het lijkt me een drijfzaad.

Zaden die zich vooral door zeewater laten vervoeren zijn er in Nederland niet veel, maar tropische drijfzaden zijn er des te meer. De kokosnoot is de bekendste. Kokosnoten spoelden vroeger soms massaal aan op de Nederlandse kust, dan was er een lading overboord geslagen.

Er worden vele tropische gewassen gegeten, waaronder vruchten, zaden en noten. Die kunnen per schip vervoerd, en in scheepskeukens bereid worden. Ook zeebonken houden van lekker eten en anders zijn er wel cruiseschepen waarop de duizenden passagiers dagelijks een exquise maal verwachten. Daarbij komt de recente mode om voor overledenen bloemen en zaden aan zee te offeren. De herkomst van de halve bol-noot kan dus overal ter wereld liggen. …

Lees Meer Lees Meer

Op Schiermonnikoog kleurt de wildernis op de vier kilometer lange Stuifdijk lichtrood tot donkerpaars van de bessen. De Stuifdijk is de ooit aangelegde maar verwilderde duinenrij die de kwelder tegen de zee moest beschermen, maar die telkens doorbrak en niet meer onderhouden wordt.

Zangvogels komen op hun herfstreis overzee aangevlogen, belanden op Schiermonnikoog en volgen de Stuifdijk. Die is begroeid met besdragende stekelstruiken waarin vogels dekking en vooral voedsel vinden. Ze poepen de pitjes weer uit; ze verbouwen hun eigen voedsel.

Er staan meidoorns, duinrozen, duindoorns, lijsterbessen en vlieren. Ook sleedoorns, kardinaalsmutsen en Gelderse rozen groeien er. Een verrassende producent van rode bessen wekt altijd verbazing bij lieden die ik de plant aanwijs: asperge. Wilde asperges komen plaatselijk in ons land voor, vooral in de drie zuidelijke provincies. Ook in de Hollandse duinen, op Ameland en op Schiermonnikoog zijn ze algemeen. …

Lees Meer Lees Meer

Van boven gezien lijkt het eilandje een lange glimlach van een smalle mond. Of een brede grijns? Een dertig kilometer lang, steenworp breed eiland in de Atlantische Oceaan: Sable Island.

In de jaren zeventig deed de Canadese natuurliefhebster Zoe Lucas mee aan een onderzoek op het eiland, en sindsdien woont ze er in eenzaamheid. Sable betekent zand en het eiland heeft tientallen kilometers zandstrand langs een strook duinen. Het ligt 175 kilometer van de Canadese oostkust. In de film Geographies of Solitude, die Jacquelyn Mills maakte van Lucas en het eiland, draagt de natuurvorser altijd warme kleren; zonnebaden is er niet bij. …

Lees Meer Lees Meer

Soms menen mensen tekenen te ontvangen van pas overleden dierbaren. Een knipperende lamp bijvoorbeeld. Lampen kunnen knipperen, maar alleen als ze dat kort na een overlijden doen, wordt het verband met overledenen gelegd. Een lamp laten flakkeren… als een overledene iets te zeggen heeft, kan ie dat toch beter ergens opschrijven? Of iets kenmerkends doen? Maar misschien heb je het als overledene niet voor het kiezen.

Ooit stierf een buurman van me waar ik bij was. Zijn weduwe kreeg vervolgens en paar keer een kikker in huis en sloot een verband niet uit. Buurman zaliger zag niet groen, sprong noch kwaakte maar was wel kaal, dus het zou kunnen. Kus de kikker, stelde ik voor… …

Lees Meer Lees Meer

Nog één keer zeevogels. Afgelopen weken werden boven zee veel pijlstormvogels gemeld. Ik heb er nog nooit één in Nederland gezien, en hoop op een waarneming tijdens een zeevogelexcursie.

Zo’n herfstige vaartocht blijkt een langdurige evenwichtsoefening. De deining is flink en ik tracht zeeziekte te vermijden door me centraal op te stellen. Maar aan de achterkant van het schip heb je de meeste kans op bijzondere zeevogels, want meeuwen en andere gevederden volgen de boot. Ik heb nu afwisselend zicht op de onstuimige zee met een wolk meeuwen erboven, en op gemutste achterhoofden van de vogelaars die zich een meter of vijf laten jojoën.

Als iemand schreeuwt dat er een ‘grauwe pijl!’ in beeld komt, begeef ik me toch maar naar het achterdek. En ja hoor, de pijlstormvogel laat zich prachtig zien. Hij of zij heeft een tamelijk stevige buik, maar lange, slanke vleugels. Op de kleine haaksnavel is een buisje te zien. Hij dobbert even tussen de mantelmeeuwen en vliegt dan weer op, om de boot heen. Hij zweeft en zwenkt tussen de golven door, soms even klapwiekend. …

Lees Meer Lees Meer

Jagers zijn roofmeeuwen die meeuwen hun voedsel afpakken. Er komen in Europa vier soorten voor: de grote, de middelste, de kleine en de kleinste jager. Als er een nieuwe soort wordt ontdekt die nog kleiner is, dan wordt dat wellicht de allerkleinste jager.

Vanuit de boot waarmee we zaterdag op zee voeren, zagen we tien kleine jagers en twee kleinste. Kleinste jagers zag ik veel op Groenland, waar ze op de toendra broeden. Voordat deze zich aandiende, had ik er in Nederland nooit een gezien. Kleine jagers zie ik in september soms bij Schiermonnikoog. Ik vind dat altijd geweldig. Ze gedragen zich als roofvogels; ze zijn ongelooflijk snel en wendbaar en volhardend. Een grote mantelmeeuw legt het af tegen een kleine jager. Zeevalk zou een goede naam zijn. …

Lees Meer Lees Meer

Gisteren schreef ik over de Jan van Gent met een stuk visnet om de snavel. Die zou vogelgriep overleefd hebben, schreef ik, en kwam vervolgens door dat visnet aan zijn eind.

Hoe weet ik dat ie aan zijn eind komt? Dat weet ik niet, maar ik vermoed het. Hoe weet ik of ie vogelgriep overleefde? Omdat ie leeft, nadat de pandemie zorgde voor duizenden dode Jan van Genten. Ze spoelden in 2022 massaal aan. Ook op Schiermonnikoog vond ik ze. Bass Rock, het eilandje bij Edinburgh, zag jarenlang wit van de grootste kolonie Jan van Genten, met naar schatting 150.000 vogels, maar is ziet nu weer overwegend grijs.

Of die vogel zelf vogelgriep had? Ja. Dat zie ik op de foto. Jan van Genten hebben blauw omrande ogen met een lichtblauwe iris. Als ze een infectie met vogelgriep te boven zijn gekomen, is die iris zwart. Deze ontdekking werd een half jaar geleden gedaan door de Britse Vogelbescherming. …

Lees Meer Lees Meer

Het had gestormd uit het noordwesten en op de Noordzee betekent dat twee dingen: zeevogels waaien richting Nederland en het water wordt opgezweept richting Nederland. Golven dus. Om 8 uur staken wij van wal in Lauwersoog. Wij voeren langs Schiermonnikoog en Engelsmanplaat en kwamen een flink eind ten noorden van Ameland uit. De wind waaide al veel minder maar de golven rolden soms over het dek van het naar makreel en kabeljauw ruikende motorschip De Dageraad. Een excursie van Birding Holland. …

Lees Meer Lees Meer

Zolang het warm is, vliegen er honingbijen. Die moeten dan wel af en toe nectar of andere zoete brandstof kunnen innemen. Vliegen kost energie. Bijen worden er warm van, zeker honingbijen, want die dragen een bontje. Ze zijn er op maartse lentedagen altijd snel bij en kunnen de winter overleven. Met hun gefladder houden ze hun winterverblijf in een holle boom, een kast of korf op temperatuur. Als u een minuut zo snel mogelijk als een pinguïn met uw armen klapwiekt, krijgt u het waarschijnlijk warm en wordt u moe. Maar hoe snel u ook klapwiekt, u haalt het niet bij een honingbij. Die slaat, lees ik op internet, per seconde 230 keer haar of zijn vleugels uit.

Nu, in de nazomer, sterven er veel bijen. Zo blijven er minder over die op de wintervoedselvoorraad aangewezen zijn. De mannetjes, die zelf geen bal uitvoeren maar zoals bij de meeste diersoorten een nauwelijks bredere functieomschrijving hebben dan die van zaaddonor, worden na de paringsvlucht verstoten. De werksters jagen de achterblijvers het nest uit, zo nodig met hun angel. …

Lees Meer Lees Meer