Koos Dijksterhuis

In Vlaanderen is de veldleeuwerik tot vogel van het jaar uitgeroepen. Dat jaar is al voor een kwart voorbij, wat me symbolisch lijkt voor die vogel, wiens aard voorbijgaand lijkt. Ik ben bezig met een boek over die inspirerende vogel, en lees er dus veel over. Er is, misschien op de nachtegaal na, geen vogel die zo veel in de poëzie, literatuur, schilderkunst en vooral muziek voorkomt.

Het is geen kleurrijke vogel. Zijn charme zit hem in de zang. Weinig maakt (mij) zo blij als een lentekoor van veldleeuweriken. Ze lijken naar onbestemde hoogten te klimmen, ze lijken onafgebroken door te zingen. In werkelijkheid zijn die hoogten minder duizelingwekkend, en duren de liederen minder lang dan je denkt.

Ik ben zo gelukkig dat ik op een half uur wandelen van een klein veldleeuwerikenbolwerkje woon. Daar klinkt het gejubel van de eerste lentedagen in februari tot de laatste zomerdagen in de herfst. Het zijn velden met genoeg kort gras, bloemen en open plekken om de vogels te behouden. …

Lees Meer Lees Meer

Ik zag iemand z’n gazon maaien met een zitmaaier. Abrupt kwam de maaier tot stilstand, althans in ruimtelijke zin. De machine draaide met chauffeur en al in de rondte, op de plaats rust. Dat duurde maar even, want die chauffeur liet het gas los.

Het ding was vastgelopen op een grote, taaie pol pitrus. Pitrus zaait zich gemakkelijk uit op verstoorde bodems. Een jonge pol is nog uit te trekken, maar weldra moet er een spa aan te pas komen en houd je een kuil van een halve meter doorsnee over. Ik weet dat omdat onze tuin toen we het huis betrokken voor een derde uit pitrus bestond. Een ander derde deel was overwoekerd door twee meter hoge bramen. …

Lees Meer Lees Meer

Toen ik tien was, fietste ik op Schiermonnikoog met een vakantievriendje naar de Kooiplas, waar we doorheen waadden. Onze laarzen liepen vol. We zeiden daar thuis niets over, en na een paar dagen waren ze wel weer opgedroogd.

We zwaaiden met een netje door het water. We visten waterplanten op, maar ook waterkevers van uiteenlopende vorm, grootte en snelheid. Stekelbaarsjes, zoals we die in de ijsbaan vingen, waren hier niet.

Ineens gilde mijn vriendje. Hij had iets beet wat hem beet. We keken voorzichtig – het was een vijf centimeter lang, wormachtig dier. Het zat onder de modder. We visten de meeste planten en drab eruit en namen de halfvolle emmer mee naar huis, met drie waterkevers en de bijtende worm. …

Lees Meer Lees Meer

Laatst hoorde ik het ‘tsi-tsi-pè-pè’ van een matkop. Het klonk vanuit een moerasbos met jonge, oudere en dode elzen, berken en wilgen. Een typisch matkoppenbos. Een matkop is een mezensoort.

Toen ik puber was, trok ik op zaterdag met de natuurclub de natuur in. Als we bij een moarasbos, een bos bij water of een sloot met wat bomen kwamen, hoorden en zagen we meestal wel een matkop.

Hoe anders is dat tegenwoordig. Sinds vijftien jaar is de soort in aantal gehalveerd, lees ik in een artikel van Ruud van Beusekom in Vogels, het blad van Vogelbescherming. Voor die laatste vijftien jaar was de soort al lang aan het inboeten. Vergeleken bij mij jonge jaren zijn er nauwelijks nog matkoppen over. Van Beusekom heeft dezelfde ervaring en krijgt daar, schrijft hij, matkoppijn van. …

Lees Meer Lees Meer

Voor ons raam staat een opgezette eekhoorn, die in rond 1920 door mijn opa geschoten zou zijn. Dood blijft ie langer goed dan levend; in het wild leven eekhoorns vaak maar een paar jaar, al zijn er gevallen bekend van bejaarde dieren die de tien haalden. De opgezette gaat al een eeuw mee en ziet er, op wat pluizig haar na, voor zijn leeftijd goed uit.

Mijn opa was een ARP-er: gereformeerd, verzetsman, Trouwlezer, met een onverwoestbaar arbeidsethos en een zwart-witte moraal: niets wat links was deugde. Dat het verzet in de oorlog vaak gepleegd werd door gereformeerden én communisten, negeerde hij. Atypisch voor zijn antirevolutionaire inborst was dat ie graag een borrel dronk en in zijn Opel Commodore reed, nota bene een automerk van de vijand. Drinken en rijden gingen toen nog samen. Als kind reed ik graag met hem mee. …

Lees Meer Lees Meer

Als één dier de Nederlandse gemoederen weet te beroeren, dan is het wel de Aziatische hoornaar. Omdat er meerdere soorten hoornaars uit Azië zijn, kunnen we die ene die de gemoederen beroert beter geelpoothoornaar noemen. Dat vinden de insectenkenners Aglaia Bouwman, Jan Wieringa en Wouter van Steenis. Zij bespreken in tijdschrift De Levende Natuur de fabels en feiten rond deze wesp.

Feit: De geelpoothoornaars zijn onbedoeld uit het oosten ingevoerd. In 2004 zijn de eerste nesten ontdekt in Frankrijk, ‘bij een bonsaikweker die Chinees aardewerk importeerde’. In 2017 werd de eerste geelpoot in Nederland gezien. Intussen zitten ze overal, maar vooral in de zuidelijke helft des lands. …

Lees Meer Lees Meer

Eén van de koddigste vogels die we in Nederland hebben is de steenuil. Dit is objectief vast te stellen, als verhouding hoogte-breedte. Oftewel: hoe ronder, des te koddiger. Daarom vinden we roodborstjes en staartmezen ook zo schattig, veel schattiger dan heggemussen of koolmezen. Een steenuil die vanaf een dak de omgeving in de gaten houdt, en zijn of haar helderziende ogen op de argeloze voorbijganger richt… wel, die moet de voorbijganger wel blij maken, toch?

Al zijn er vast die zich ongemakkelijk voelen onder die borende blik. Wij mensen kijken elkaar liever niet aan. Stel je voor dat je eens contact maakt! Nee, dat vermijden we liever, straks worden we nog afgewezen of zelfs afgesnauwd. En dan die lange poten. Handig om mee door het gras te rennen als je een regenworm ziet, maar schattig zijn ze niet. Minpuntje. Dan is een dwerguiltje toch net iets… dat zijn de roodborstjes onder de uilen. Maar hé, dwerguiltjes komen hier niet voor. …

Lees Meer Lees Meer

Ooit was ik in de herfst in West-Afrika en daar zag ik boerenzwaluwen. Die broeden in Europa maar overwinteren in tropisch Afrika, tot in Angola aan toe. Daar worden de seizoenen meer door regentijden bepaald dan door daglengten. De zwaluwen brengen er geen zomer. Ze broeden er ook niet, maar jagen er boven de regenwouden op insecten. Wat ze aan malariamuggen wegwerken voorkomt misschien wel meer ellende dan de klamboes die Bill Gates uitdeelt.

Bij ons broeden ze wel, van april tot september. Begin oktober vertrekken ze en in maart en april keren ze weer. De eerste boerenzwaluw is weken geleden al gezien, met de wind in de rug over het strand van Zeeuws-Vlaanderen. Of die de zomer bracht? Het broedseizoen nadert en één moet de eerste zijn. Ik kijk altijd uit naar hun komst. De eerste zwaluw brengt mij de lente. …

Lees Meer Lees Meer

Stel dat er een vrachtwagen langs een beuk, wilg, iep, esdoorn of es schuurt, en een strookje boombast van de stam stoot. Dan zou zich op de wond een spore van een zadelzwam kunnen vestigen. In de lente en zomer kan daar vervolgens een paddenstoel uit de wond schieten. Van eiken zijn de zwammen minder gecharmeerd – dat hout is ook zo hard. De es is de meest geliefde groeiplaats van zadelzwammen.

Als een zadelzwam ontspruit, zal de boom het uiteindelijk niet overleven. Maar dan was die boom al niet bijster fit meer. Gezonde bomen weten zadelzwammen meestal wel buiten de deur te houden. Eenmaal gevestigd, dan dringt de paddenstoel met zijn zwamvlok het hout in, dat gaat rotten. …

Lees Meer Lees Meer