Zong hier gisteren een zanglijster, vandaag hadden er mezen, spreeuwen en een enkele merel kunnen zingen. Zelf heb ik die nog niet gehoord, maar ik woon op de Groninger permafrost, waar de dieren net als de mensen iets achterlopen. Roodborstjes en winterkoninkjes hoor ik trouwens dagelijks, maar die zingen ’s winters altijd door. Dat zijn einzelgängige types, die twee, en die laten vaak van zich horen om soortgenoten uit de buurt te houden. …
Vóór kerst zong er al een zanglijster. In Oldehove hoorde en zag Meindert Poelstra er één zingen naast de hervormde kerk. Of lijsters kerkelijk zijn, is onbekend, maar ze zingen vaak in kerktuinen. Oldehove ligt in Noordwest-Groningen, dus in zuidelijker delen van het land zullen ook wel zanglijsters gezongen hebben. Zanglijsters zijn op de zandgronden algemener dan op de Grunneger klei en zeker in de winter zijn er in Groningen doorgaans minder. Ze brengen de winter liever door in de Drenthse bossen dan op de kale akkers.
Zanglijsters zijn bijna even groot als merels, maar ze zijn niet zwart. Ze zijn grijsbruin van boven en roomwit van onder, met een gespikkelde strook aan beide zijden. Daar schemert soms wat geel doorheen. …
Goed, brandganzen broeden dus aan de noordpool, omdat ze daar minder risico lopen op ziektekiemen. Daarover ging mijn natuurverhaaltje vorige week maandag. Er kwamen een paar reacties op, onder andere van een goochemerd die vroeg: “Maar waarom broeden dan niet álle brandganzen op Spitsbergen?” …
Laatst stond in Trouw een menu waarin een gans de hoofdrol speelde. Ik dacht: daar krijgen ze gedonder mee en ja hoor, de volgende dag al twee brieven op poten. Ganzenpoten. Eén brief betrof het leed dat het eten van dieren met zich meebrengt.
De gans in het recept kwam niet uit een ganzenfabriek. De kok die het recept verklapte, gebruikte naar eigen zeggen een gans die in het veld was doodgeschoten. Er worden namelijk ganzen doodgeschoten in Nederland. Niet omdat ganzen gegeten worden, maar omdat we ons gras en onze tarwe aan koeien en varkens willen voeren en niet aan ganzen. En als we dan toch ganzen doodschieten, is het dan verkeerd ze op te eten? Lijden dieren in de moderne, industriële veeteelt niet meer dan in het vrije veld? …
Zondag zag ik vanuit de auto in de berm bloemen bloeien. Ze leken op het zilverschildzaad waarover ik het hier laatst had. Het bleek een andere soort te zijn, met de onopvallende naam grijskruid. Grijskruid heeft witte bloemen maar een grijzige stengel en grijzig blad. Dat komt door een vacht van grijze haartjes. De stengels kunnen deceimeters lang worden en daarbovenop bloeien de bloemen in trosjes.
En als blad en stengel niet grijs zouden zijn, worden ze wel grijs door het fijnstof, want grijskruid is echt een plant van wegbermen. Hoewel hij ook spoorbermen accepteert. …
Wat bezielt brandganzen om naar Spitsbergen te vliegen om te broeden? Ze kunnen ook in Nederland blijven en dat doen er ook veel. Maar in het noorden komt ’s zomers een immens landoppervlak beschikbaar. Daar wordt alle groei en bloei in twee zomermaanden geconcentreerd. De toendra bruist dan van het leven. En je kunt er dag en nacht voedsel zoeken, want de zon ’s nachts gaat niet onder. Je zou als vogel wel gek zijn dat gebied niet te gebruiken. …
De kerstboom inspireerde afgelopen dagen drie columnisten in Trouw. Ook ik moet eraan geloven. Ik vind het niet erg om een kerstboom te moeten optuigen, maar als ik geen kinderen had, zou ik er niet aan beginnen. De vorige twee winters konden we het wegens uithuizigheid zonder boom stellen, maar dit jaar blijven we thuis.
In de binnenstad kwam ik een kennis van vroeger tegen. Ze deed kerstinkopen en zocht versierselen. Dit jaar blijken wit, blauw en grijs de kleuren te zijn, waarin wij onze kerstbomen, kersttakken en kerststukjes moeten versieren. …
In Domies Toen, een fraaie heemtuin met veel wilde planten te Pieterburen, zag ik vreemde uitbloeisels op hoge stengels. Het waren koeienogen. Koeienogen zien eruit als reuzen-paardebloemen. Ze hebben alleen een duidelijk hart in een krans van dunne franje: de lintbloemen. Uitgebloeid vormen ze een pluizenbol voor het zaad. Dat doen paardebloemen ook. Maar koeienogenpluizenbollen zien er heel anders uit dan de pluizenbollen van paardebloemen, ze lijken op miniatuur-ragebolletjes. Ze blijven ook langer aan de steel zitten dan pluizenbollen van paardebloemen. Daarom zijn koeienogen zulke geschikte tuinplanten. Ze bloeien in de zomer en blijven bloeien tot in september, waarna de bloemen langzaam uitbloeien. Ze laten hun franje hangen en veranderen in gelige bolletjes en vervolgens in ragebollen. Die staan er tot in de winter mooi bij. Je moet wel de ruimte voor ze hebben, want koeienogen kunnen anderhalve meter hoog worden en komen in een groep het mooist tot hun recht. …
Op de boomstronk groeit een krans van kleine, oranjegele paddestoelen met een ronde hoed. De hoeden zijn in het midden donkerder oranjegeel dan aan de rand. Zwavelkopjes, lijkt me, gewone zwavelkopjes. Want de stronk is van een oude wilg en op loofhout groeien gewone zwavelkopjes. Op naaldhout zouden dennenzwavelkopjes staan. Dit vertelde mij Staatsbosbeheerder Herman Dieben, die veel van paddestoelen weet. Bij twijfel over de boomsoort even proeven: gewone zwavelkop smaakt bitter. Paddestoelen kun je beter niet proeven door er een hap van te nemen, maar door een flintertje tegen de tong te houden. U weet immers nooit? En gewone zwavelkopjes zijn giftig. Na consumptie duurt het uren voordat u er iets van merkt. Dood gaat u er niet van, maar uw lever en darmen krijgen een opdoffer. Op z’n minst leidt het eten van de zwammen tot een zo heftige stoelgang, dat u erdoor bijkans van de pot gelanceerd wordt. …
Galappels zijn geen appels en geen gal. Het zijn ook geen vruchten. Het zijn woekeringen van de plant of boom waar de galappels aanzitten. De plant of boom reageert dan allergisch op de aantasting door een schimmel of insect. De kogelronde gallen op bijvoorbeeld de onderkant van eikenblaadjes, die vaak glanzend geel of rood zijn en op mini-appeltjes lijken, zijn veroorzaakt door een klein wespje. Dat is het galwespje Cynips quercusfolii. …