Koos Dijksterhuis

Bart van Lienden troont me mee door een loofbos in Drenthe. Het is een bos met knoestige eiken, gladde beuken, jonge berken en lijvige hulstbomen. Bart werkt er als vrijwilliger voor Natuurmonumenten. We zijn op zoek naar zevensterren. Dat zijn zeldzame bosplanten. Er zijn in Nederland een paar bosjes waar zevenster groeit, vooral in Drenthe en Gelderland.

Bart weet waar zevensterren staan. Ongeveer dan. We zoeken onder de bomen, voorzichtig stappend om geen bodemplanten, paddestoelen of muizenholen te vertrappen. Spinnen rennen voor ons uit. …

Lees Meer Lees Meer

Zevensterren bloeien in de late lente in enkele bosjes in Drenthe. Ik ga naar een bosje van Natuurmonumenten, dat lijkt op een oerbos. Het bos is klein maar fijn, ik vind het heel mooi. Eiken en hulst op een dikke laag humus. Op die voedingsbodem worden de hulstbomen groot en dik. Maar onder een halve meter humus is de grond hard. De hulst wortelt dus niet zo diep, wordt topzwaar en kantelt tegen een naburige eik aan. Onder de wortels komen openingen vrij. Holen voor dieren. Dat hier holendieren leven, is ook in de hooilanden rond het bos te zien. Tussen de bloemen zijn modderige plekken doorwroet. Het werk van dassensnuiten en -klauwen! …

Lees Meer Lees Meer

Zaterdag was het in Groningen Nacht van de Kunst en Wetenschap. Je ziet, ruikt, hoort, beleeft daar kunstzinnige geintjes op (natuur)wetenschappelijke basis. Zoon en ik gaan er graag heen. Dit jaar is het thema energie. Voor het Academiegebouw kun je groene stroom opwekken. Biogas of stroom. Zoon mag op de tot muziekinstallatie omgebouwde bakfiets van Erik Groen. Als hij fietst, schalt er muziek. De gefietste muziek wordt overstemd door dansmuziek uit de cafétent. Daar zit je op barkrukken met trappers. Als je peddelt, verschiet de discolamp van kleur. …

Lees Meer Lees Meer

Toen ik bij de Jeugdbond voor Natuurstudie en Natuurbescherming kwam, was ik al veertien. Ik had meteen spijt dat ik twee jaar eerder niet durfde. In de natuurclub bleken leuke mensen actief te zijn, die net als ik meer met dieren of planten hadden dan met brommers. We fietsten einden en speurden door gebutste verrekijkers. We organiseerden alles zelf, en mochten later thuis komen dan leeftijdsgenoten, omdat we ‘uilen luisterden’. Welke ouder zou uilen luisteren niet toejuichen?

Ik zat bij de ACJN, de algemeen christelijke. Wij togen op pad op zaterdag, de heidenen van de NJN deden dat op zondag. Ik mocht ‘s zondags niet op excursie, op zondagochtend moest ik naar de kerk. Op kampjes mocht ik wel, ook als er een zondag in viel. Over kerkgang heb ik daar nooit iemand gehoord. Wel werd stilte betracht voor het eten, ook al bad er niemand. Verder weet ik geen verschil met de NJN. …

Lees Meer Lees Meer

Als we in Polen zijn, blijkt de beste vogelaar van ons vieren, laat ik hem Jan noemen, gebrand te zijn op het zien van een waterrietzanger. Waterrietzangers zijn geen zangers in waterriet, maar rietzangers in water. De gewone rietzanger is een bruin vogeltje dat in het riet nestelt en zich dag en nacht laat horen, maar zich weinig vertoont. De waterrietzanger leeft niet in riet, maar in zeggen die in water groeien. Hij is een meester in het zichzelf verstoppen. In Nederland worden soms waterrietzangers gehoord, tijdens hun trek tussen Polen en West-Afrika. Ooit hebben ze hier vast gebroed, maar zoals de meeste Nederlandse cultuurlandschappen, zijn ook ’s lands zeggemoerassen vrijwel verdwenen. In de stroomvlakte van de Biebrza in Noordoost-Polen strekken de zeggemoerassen zich tot horizon uit. Er struinen bevers en elanden en tijdens ons bezoek baltsen er kemphanen en is de vlakte geel, wit en roze bespikkeld, van dotters en waterdrieblad. …

Lees Meer Lees Meer

Rijdend in de auto zie ik door mijn ooghoek iets vliegen. Het is een lieve-heersbeestje. Ik had in huis ook een stel, die op zolder overwinterden en de weg naar buiten niet wisten terug te vinden. Dood. Dit lieve-heersbeestje leeft nog. Het landt op het raam naast mij. Het kruipt wat, zit stil, kruipt weer. Met één hand open ik het raampje. Het schuift naar beneden, het portier in. Het heersbeestje schuift mee en dreigt in de spleet vermorzeld te worden. Het is mooi weer, ik laat het raam op een kier. Het heersbeestje kruipt naar beneden. Neehee, niet daarheen! Op je vinger kruipen heersbeestjes altijd omhoog, maar nu omhoog kruipen noodzakelijk is, doet het heersbeestje het niet. …

Lees Meer Lees Meer

Ze leven bij het water. Maar in de lente klimmen ze eruit. Langs rietstengels, wilgentenen en braamstruiken. Boomkikkermannen willen indruk maken op elkaar en vooral op de vrouwen. Ze klimmen zo hoog als ze duren, voor een plek waar ze van verre te horen zijn. Als muezzins die oproepen voor het gebed schallen ze hun lokroep rond. De mooist, luidst of erotiserendst roepende boomkikker wordt uitverkoren door een vrouwtje en mag haar berijden. …

Lees Meer Lees Meer

Nog even over Polen hoor, dat komt: daar zijn veel planten en dieren die wij ook hebben of hadden, maar dan veel en veel meer. Zoals het vroeger bij ons was. In de jaren ’50 waren paapjes één van de hoofdprooien van kiekendieven op Terschelling. Nu broeden paapjes vrijwel niet meer in Nederland. Hier en daar nog in natuurgebieden of in akkerlanden met natuurlijke akkerranden. Prachtig zijn ze, met dat oranje buikje en die gebruinde snoet met witte wenkbrauwen. Helaas, we zijn ze kwijt geraakt, zoals tientallen vogelsoorten.

Wel trekken ze in de lente door ons land, als ze uit hun winterverblijf in Afrika terugkeren. Dan zijn ze onderweg naar bijvoorbeeld Polen. Daar wemelt het ervan. Op ieder hek, op iedere struik, overal zingen en fladderen paapjes. Het kan ook liggen aan het katholicisme van Polen. Een beetje paap voelt zich in Polen thuis. Maar anders ligt het misschien aan het minder uitgeklede landschap daar. Er zijn daar meer rupsen en een grotere variatie aan insecten te eten dan bij ons. …

Lees Meer Lees Meer

Het land is geel in de Banc d’Arguin, de Waddenzee van Mauretanië. De Sahara wandelt hier de oceaan in, een zandstrand zonder einde. Voor het strand stroomt een geul. Daarachter liggen groene zeegrasvelden. Er draven kanoetstrandlopers rond, doorlopend als naaimachientjes in de bodem pikkend. Maar wacht, één vogel heeft problemen. Zijn pootje zit klem. Hij worstelt om los te komen. Is het een schelp die hem gevangen houdt? De vloed komt op. Hij zal weldra ten onder gaan. Erheen waden is onmogelijk, je zakt al voor de slenk tot je kruis in het slijk. De vogel is reddeloos. …

Lees Meer Lees Meer

We moeten het belang van de honingbij ook weer niet overdrijven hè. Er zijn nog driehonderd andere soorten bijen. En toen ik laatst voor een bloeiende aalbessenstruik stond, gonsde die van de bestuivers. Van strontvliegen tot roodsprietwespbijtjes; tientallen insecten zoemden er rond de onopvallend geelgroene bloemetjes. Zweefvliegen zater erbij, maar geen honingbijen.

Die 300 andere bijensoorten zijn onbekend en vaak zeldzaam. Maar sommige zijn algemeen. De roodsprietwespbij was ook algemeen maar zijn aantal neemt nu schrikbarend af. Dat komt doordat de soort een koekoeksbij is, die haar eitjes in het nest van andere bijensoorten legt. Niet in zomaar één van de honderden soorten en al helemaal niet in het overbevolkte nest van honingbijen – ze zou gedood worden voor ze haar ei kwijt kon. Nee, ze legt haar eitjes alleen in nestjes van koolzwarte zandbijen en van grijze rimpelruggen. En die twee bijensoorten hollen achteruit. Geen wonder, in een land waar een bloemenzee is drooggelegd ten gunste van asfalt, raaigras, mais en andere gewassen waartussen geen korenbloem of klaproos getolereerd wordt. …

Lees Meer Lees Meer