Koos Dijksterhuis

Er is jonge rode wouw uit het nest gevallen. Na een storm inspecteert ecoloog Mark Zekhuis nesten van rode wouwen in Salland. Mijn zus en ik vergezellen hem. Rode wouwen zijn grote, wendbare roofvogels met een gevorkte staart. Sinds 2010 broedt er een groeiend aantal in Nederland; dit jaar zijn er maar liefst 55 nesten, waarvan twintig in Overijssel.

Jonge wouwen worden gewogen en gemeten om hun conditie te bepalen, en gekleurringd om ze individueel herkenbaar te maken. Midden in een klein eikenbos bij Dalfsen bevindt zich het nest van kuikens SK, SL en SP. Er vliegt geen volwassen wouw rond, zoals bij de andere nesten die we checken. Op het nest, hoog in een kruin, zien we geen beweging en horen we geen geluid. Onder de nestboom vinden we bloedschachten: de veren van een jonge wouw. …

Lees Meer Lees Meer

In onze tuin stond een paardenbloem met fasciatie. Dat is een moeilijk woord voor bundeling. Zo’n paardenbloem heeft een heel brede stengel, vaak met meerdere bloemen, en ziet eruit of er meerdere individuen samensmolten. Een bundel paardenbloemen dus. Het komt bij meerdere plantensooorten voor, maar is een tamelijk zeldzaam fenomeen.

Het woord fasciatie is genoemd naar het Romeinse symbool van eenheid, macht en gezag: de bundel roeden of pijlen die om een bijl gebonden zit. Die heette de fascis, waarnaar Mussolini zijn gewelddadige beweging naar noemde. (Een ideologie kun je fascisme moeilijk noemen: hoe harder je schreeuwt en slaat, hoe beter.) …

Lees Meer Lees Meer

Op het strand van Schiermonnikoog dribbelt een groep drieteenstrandlopers langs de waterlijn. Er ligt absurd veel schuim; er ligt veel vaker dan vroeger absurd veel schuim. Dat komt wellicht door temperatuurstijging, en/of door vervuiling – het schuim bestaat uit dode algen en die floreren op warmte, zonlicht en geloosde voedingsstoffen (zoals mest). Het algenschuim schijnt nogal wat pfas te bevatten, wat is er nog niet-giftig vandaag de dag, en kinderen wordt afgeraden er in te spelen. Voor drieteenstrandlopers is er geen advies, maar het schuim lijkt me lastig voor ze. …

Lees Meer Lees Meer

Het zwartpootsoldaatje is een (niet piep-)kleine kever, met zwarte dekschilden en een rode kop en onderlijf. Dat onderlijf steekt soms iets uit, maar gaat verder schuil onder de zwarte dekschilden. Er zijn meerdere soldaatjes, al heten sommige weekschildkever. Het zwartpootsoldaatje (Cantharis fusca) heet ook wel donker soldaatje en is net iets minder zwart dan het zwarte soldaatje. Weekschildkevers hebben weke schilden, maar waarom soldaatjes soldaatjes heten? Misschien omdat de smalle rechte schilden aan de panden van een officiersjas doen denken, met een rode helm erboven. Darth Vader is er niets bij. …

Lees Meer Lees Meer

In onze tuin groeit kamgras. Kamgras wordt tegenwoordig al als wensoort beschouwd, omdat ie niet bij de woekerende grassoorten hoort, die de stikstofdeken waaronder we ons land instoppen waarderen. Toch kan kamgras aardig wat bemesting verdragen, en betreding en begrazing, en kan het zelfs tegen onkruidverdelgers die tegen hogere, tweezaadlobbige planten zijn bedoeld.

Mest en plantengif – de garage stond er vol mee toen we ons huis betrokken. Er woonde een hovenier en ik heb nog nooit zoveel (verschillende soorten) vergif bij elkaar gezien. Vergif tegen onkruid, tegen mos, tegen slakken, tegen insecten, tegen luizen, tegen schimmels… Er lag zelfs een voorraadje DDT dat in 1969 al verboden werd. En dozen en zakken vol kunstmest. Een hovenier is kennelijk een vertegenwoordiger van de chemische industrie. …

Lees Meer Lees Meer

In de natuurterreinen bij Paterswolde mag pas na 15 juni gemaaid worden. Maandag 16 gingen de maaiers meteen op pad. Dinsdag 17 werd het hooi gekeerd, met dieselwalm en machinegeronk. De verhakselde jonge haasjes, reeën en vogels trokken meteen een kwartet ooievaars aan. Twee blauwe reigers waren ook al present. Als het hooi straks wordt weggehaald komen de kraaien, meeuwen, buizerds en torenvalken aan de beurt. …

Lees Meer Lees Meer

Geliefde komt thuis met de hond en een logé. Het betreft een jonge muis die qua formaat net het huis uit zou kunnen zijn. In dat oordeel baseer ik me op de witte muizen die ik ooit hield en die jongen kregen. Maar witte muizen zijn huismuizen, die onder de ware muizen vallen. Dit was duidelijk een woelmuis.

Woelmuizen zijn geen ware muizen. Ware muizen eten van alles. Woelmuizen zijn vegetariërs en zijn daarmee meer verwant aan hamsters. Dan zijn er ook nog spitsmuizen, die vrijwel alleen dierlijke kost naar binnen werken. In het Engels maken ze onderscheid tussen mice (ware muizen), voles (woelmuizen) en shrews (spitsmuizen), maar wij noemen ze allemaal muizen. …

Lees Meer Lees Meer

In mei, leggen alle vogels een ei. In juni wordt gevoed, en raken ze uitgebroed. Op de basisschool werd ons scholieren soms het vak kennis der natuur bijgebracht, waarvan het woord kennis een overstatement was. Zo werd ons verteld dat zoals mensen in een huis en vossen in een hol, vogels in een nest wonen.

Vogels wonen echter niet in een nest, maar komen in een nest ter wereld als ei, worden als kuiken opgevoed en vliegen dan uit. Met een paar weken, hooguit twee maanden, is het wel bekeken. Een nest werd altijd afgebeeld als een hoopje takjes op een grote horizontale boomtak. Een vink doet zoiets, een duif ook, maar menige vogel neemt het nestelen serieuzer. …

Lees Meer Lees Meer

Laatst waaide er gedurende enige dagen een stevige zuidenwind. In die harde wind zag ik weinig vlinders. Nu is het toch al een bedroevend slecht vlinderseizoen, en alleen op beschutte plekjes zag ik kleine vossen en andere vlinders: witjes, dagpauwogen, bonte zandoogjes en een kleine vuurvlinder. Verder niks.

Tot ik ineens boven op een zeer winderige dijk twee vrij grote vlinders zag, met zwart, wit en oranje. Distelvlinders! …

Lees Meer Lees Meer

Vaak loop ik langs een bosje, waarvan ik vorig jaar dacht: ideaal voor grauwe klauwieren. Klauwieren zijn een familie van zangvogels die leven alsof ze roofvogels zijn. Ze hebben zelfs een kromme snavelpunt. Maar ze zingen wel, zij het binnensmonds.

Grauwe klauwieren zijn er alleen ’s zomers. Ze waren bijna verdwenen. In 2002 bereikte hun aantal een dieptepunt van vijftig paar, bijna allemaal in het Bargerveen aan de Duitse grens in Zuidoost-Drenthe. Sindsdien herstellen ze zich op mysterieuze wijze. …

Lees Meer Lees Meer