De vroegste avond is al ruim een week geleden gevallen, en de donkerste ochtend komt nog, maar netto krijgen we er vandaag een paar seconden daglicht bij ten opzichte van gisteren.

Dat de daglengte door het jaar heen varieert, is het gevolg van de scheve hoek van de aardas met het vlak waarin ze om de zon zoeft. ’s Winters is de noordpool afgewend van de zon en dus duister. Hoe noordelijker, des te donkerder. Boven de Poolcirkel komt vandaag de zon niet boven de horizon uit. Hoe zuidelijker je gaat, des te hoger de zon overdag komt en hoe langer er daglicht is. In Maastricht is het vandaag een half uur langer licht dan in Groningen.

Het gekke is dat het lengen der dagen ’s avonds zo’n drie weken eerder begint dan ’s morgens. Dat komt door de eivormige baan die de aarde om de zon volgt. Eind december is de aarde vijfmiljoen kilometer dichterbij de zon dan eind juni, waardoor de zwaartekracht van de zon groter is en de aarde sneller beweegt. De aarde moet daarom een ietsepietsie verder om haar as draaien, voordat de zon opkomt. De periode van daglicht schuift iedere dag ongeveer tien seconden op, inclusief zonsopkomst en -ondergang.

Vanavond gaat de zon ongeveer een halve minuut later onder dan gisteren, het blijft dus een halve minuut langer licht. Er komt al een week lang elke dag wat avondlicht bij, telkens iets meer, op Oudejaar is de lichtwinst ruim een minuut. Maar vanmorgen kwam de zon ook een halve minuut later op dan gisteren en het ochtendduister blijft nog even toenemen, al wordt dat met de dag minder. Pas vanaf volgende week zal de zon ook ’s morgens telkens iets vroeger (ver)schijnen.

Kunt u het nog volgen? Ingewikkelde materie. Samengevat: de dagen lengen weer! Knap dat wijzen uit het oosten dat ruim tweeduizend jaar geleden al begrepen, net als de Germanen die vlak na de kortste dag de zonnewende vierden. De kerkvaders kregen het eeuwenlang niet voor elkaar dat heidense feest uit te bannen en maakten er dan maar een christelijk feest van, met zowel kerstboom als kribbe.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 22 december ’25)