Koos Dijksterhuis

Natuurtalent Jeanette Essink heeft een woonkamer als vogelkijkhut. Voor de ramen hippen, fladderen, pikken, tjilpen en tientallen vogels. Kool- en pimpelmezen, vinken en groenlingen, huis- en ringmussen, merels en duiven zijn er in groten getale. Staartmezen, zwartkopjes, heggemussen, putters en sijzen zijn er in kleinen getale. Vlak voor en iets verder van de ramen staat een kakafonie aan voederplanken, vetbanketten, waterschalen, appelhelften, pindasnoeren en zaadbanken opgesteld. Mezen steken hun snavel wellustig in een bakje pindakaas. In de grote vijver baddert een holenduif en stapt een reiger. Jeanette is de beheerder van dit tuinreservaat. Tuinreservaten zijn oases van natuur, vaak in stenen woonwijken of levenloze landerijen. Jeanettes tuin valt onder de laatste categorie. …

Lees Meer Lees Meer

Vriendin wil zo graag een blauwborst zien. Met de ijsvogel is dat intussen gelukt. Ook blauw. Voor blauwborsten moet je in april zijn. Maar de lente is laat, het riet is nog geel, de vogels hebben vertraging. We gaan naar Nieuwe Statenzijl, de enorme sluis op de Nederlands-Duitse grens. Daar zou zonder sluis een riviertje onbekommerd de Dollard in kabbelen. Dat kan niet in Nederland, er kabbelt niet één Nederlands riviertje onbekommerd in zee. Er staat altijd een sluis tussen en met eb wordt er geloosd.

Aan de overkant begint een paadje, nee, een honderden meters lange loopplank naar vogelhut de Kiekkaaste van het Groninger Landschap. De loopplank slingert door een brakwaterrietveld. Daar heb ik al vaak blauwborstjes gezien. En meestal krijg je baardmannetjes als bonus. En nog veel meer. Maar ook al zou je geen bijzondere vogel zien, dan nog is de Kiekkaaste de mooiste plek van Groningen, Nederland, Europa, Wereld, Heelal. (Op Schier na, dan.) Het licht, de wolken, het riet op het wad. Waar anders zie je riet op het wad, met meters tijverschil? …

Lees Meer Lees Meer

We zijn bij vogelhut de Kiekkaaste in de Dollard bij Nieuwe Statenzijl, waar het altijd anders en altijd mooi is. ’s Lands enige plek waar je geen auto’s hoort. Je hoort scholeksters tepieten, tureluurs tureluren, baardmannetjes tingen, rietgorzen rocken, kwikstaarten dziepen, rietzangers baltsen. Allemaal geluiden die de stilte van het wad benadrukken, net als het ruisende riet. Het wemelt van de boerenzwaluwen, die in en aan de Kiekkaaste nestelen.

Het is eb. Het getijdeverschil is hier groot, zo oostelijk in de Waddenzee. Bovendien wordt het zeewater met vloed de trechter van Eems en Dollard in gestuwd. Het nog gele riet rijst twee, drie meter op uit het wad. Geel is alleen de bovenste helft. De onderste helft is donker. De vloed kwam tot het geel. …

Lees Meer Lees Meer

De kievitsbloemen bloeien. Ze zijn in tuincentra te koop. Ik heb ze in de tuin, want ze zijn prachtig. Gekweekte kievitsbloemen zijn gemakkelijkere kostgangers dan wilde. Die groeien alleen in gras dat ’s winters zompig is of blank staat, bij voorkeur op een bodem van klei op veen. Uiterwaarden, beekdalen, veenweiden. Daar komen ook kieviten voor, maar de bloemen heten naar de vogels vanwege hun vlekkerige bloemen, die ooit iemand deden denken aan kievitseieren. De tuinvariant wordt trouwens daarom kievitsei genoemd.

Wilde kievitsbloemen komen vooral voor in de Kop van Overijssel. Wilt u ze zien, dan moet u nu gaan. Kievitsbloemen verspreiden zich via drijvende zaden. Als die aanslaan, duurt het ik geloof wel acht jaar voor een plant gaat bloeien. Acht jaar! Vind in Nederland eens een grasland dat acht jaar niet omgeploegd wordt. Misschien een uiterwaard. …

Lees Meer Lees Meer

Dat de lente aan de frisse kant was, en dat de bloemen laat bloeiden en de vogels laat broedden. Dat nemen we dan ook zomaar aan hè, dat die vogels later broeden. Natuurlijk, het is koud, er zijn geen rupsjes, ze kunnen maar beter even wachten. Desnoods slaan ze een seizoen over, of de eerste leg, als ze vaker leggen. Want al die inspanning – bij lage slagingskans zou het verspilling zijn.

Maar neem nou de bonte vliegenvangers. Hoewel u er misschien nog nooit een gezien heeft, steekt de bonte vlieg zo onderhand de koolmees naar de kroon als gevierd onderzoeksobject. Christiaan Both onderzoekt ze met zijn collega’s al jaren. In Drenthe hangen honderden nestkasten die jaarlijks worden bewoond door bonte vliegenvangers. Alleen al daarom moet het onderzoek een stimulans zijn voor de bonte-vliegenvangerstand. En dat kunnen ze wel gebruiken, want de bonte zangvogels overwinteren in Afrika en kunnen het naar voren opschuivende begin van de lente niet bijbenen. Daardoor komen ze te laat voor de rupsenpiek. …

Lees Meer Lees Meer

Nu de vogels hun achterstand op de lente inhalen door massaal aan het nestelen te slaan, likkebaarden onze katten. Vorig jaar schreef ik dat katten per jaar miljoenen vogels vangen en dat hun drukkende invloed op vogelaantallen onvermijdelijk is. Er kwamen brieven, ik moest niet overdrijven, er waren toch nog merels en mezen? Miljoen vogels per jaar – onzin!  De briefschrijvers kregen onlangs gelijk. Uit het laatste onderzoek blijken katten per jaar geen miljoenen, maar tientallen miljoenen vogels te doden.

Dierenliefhebbers vinden het niet leuk als een kraai een kuikentje pakt, maar voor hun kat ligt dat anders. Of de eigen kat zou zoiets nooit doen, of het is nou eenmaal de natuur, of men lacht vertederd om de ondeugende avonturier. …

Lees Meer Lees Meer

Tot zaterdag kunt u stemmen op uw lievelingsvlinder. Bij de verkieizing van het mooiste vogelgeluid, heb ik strategisch gestemd. Ik vind de zang van merel, nachtegaal en zanglijster mooier dan het hoge, schelle roepje van de koperwiek, maar merel, nachtegaal en zanglijster zouden toch wel winnen. Ik steun graag losers. De koperwiek scoorde het laagst.

Kars Veling van de Vlinderstichting was zondag bij Vroege Vogels. Hij voerde campagne voor het oranjetipje. Het opranjetipje is ook mijn favoriet. Mooi en lente-achtig, oranjetipjes maken me blij. Ze zijn niet zo algemeen dat je ze zomaar in je tuin ziet, maar wel zo algemeen dat je ze, als je wilt, te zien kunt krijgen. De komende tijd althans, als ze verpopt zijn en rondvliegen en als de oranjeloze vrouwtjes eitjes afzetten op pinksterbloem en look-zonder-look. …

Lees Meer Lees Meer

Mosselzaad wordt van de waddenzeebodem geschraapt en op de groeizaamste plekken in de Waddenzee opgekweekt tot consumptiemosselen. Meerjarige wilde mosselbanken kunnen zich ontwikkelen wanneer visserij achterwege blijft. Dat blijkt uit zes jaar onderzoek van de instituten Imares en NIOZ naar de effecten op natuur van mosselvisserij en –kweek. Toch kwam er van Imares een persbericht dat de indruk wekte dat mosselvisserij eerder gunstig dan nadelig uitpakt voor de natuur. Na protest van de onderzoekers die het veldwerk deden, is het persbericht gecorrigeerd. …

Lees Meer Lees Meer

De Oudemansmedaille van Natuurmonumenten is dit jaar voor Jaap Dirkmaat. Het is een oorkonde voor natuurbeschermingswerk. Laatst won Rob Bijlsma al de Edgar-Donckerprijs. Opmerkelijk dat twee van de meest eigenwijze doordouwers in de natuurbescherming gelauwerd worden. En nog wel door instanties uit de gevestigde natuurbeschermingsorde, op wie zij ongecensureerde kritiek hebben geuit.

Ik moet zeggen: dat is mooi van de gevestigde natuurbeschermers. Ze erkennen het belang van tegendraadse natuurbeschermers, die als luizen in de pels hun gastheren bij overheid, bedrijfsleven en natuurbescherming prikkelen, en die ook veel bereiken. Bijlsma maakt zijn immense veldkennis toegankelijk via wetenschappelijke en populaire publicaties. Zijn indirecte invloed op het denken over natuur en natuurbescherming is groter dan u denkt. En wie kent zijn blikjesindex niet? Hij maakt de Takkeling, het blad van de Werkgroep Roofvogels, waar iedereen voor 12 euro per jaar lid van kan en zou moeten worden. …

Lees Meer Lees Meer

Als we uit Haarlem westwaarts lopen, wandelen we Bloemendaal binnen. Stad en dorp zijn met elkaar vergroeid. Nou ja, de huizen zijn 8 keer zo groot, de tuinen 16 keer. Een fors deel van de auto’s is zo duur als een rijtjeshuis. Bewonderenswaardig slanke dames met bontmutsen laten hondjes uit die niet verharen, en dus getrimd en getutteld moeten worden: labradoedels. Ondanks de nachtvorst staan op deze weekdag drie sproeiers een ongebruikt kunstgrasveld te besproeien. Als er iets verspild kan worden, moet je het verspillen.

Mooie villa’s in tuinen als landgoederen. Wat een lanen, wat een bomen. Villadorpen zijn altijd rijk voorzien van statige loofbomen. Er broedt en zingt een keur aan bosvogels, vinken vooral. Op de kortgehouden grasbermen onder de bomen kunnen de fraaiste paddestoelen opduiken. Nu niet, het voorjaar was te droog. …

Lees Meer Lees Meer