Koos Dijksterhuis

Sinds ik mijn leven met een verrekijker deel, hoop ik een draaihals te zien. Een draaihals is een specht. Dat wil zeggen, ooit is die vogel bij de spechten ingedeeld, waarschijnlijk omdat ie in boomholtes broedt en handig langs de bast van een boom klautert. Maar een draaihals lijkt niet op een specht. Een draaihals lijkt nergens op, het is een geheimzinnig dier dat bijna uit Nederland verdwenen is. Ik had er tot voor kort nog nooit één gezien, en fanatieke vogelaars spreken dan van ‘schaamsoort’.

Draaihalzen hebben de kleur van de takken waarin ze zich schuilhouden. Ze zijn, hoorde ik, lastig te ontdekken. Er zouden maar een paar vogelaars in Nederland in staat zijn ze te inventariseren. Als dat zo is, heeft iemand dan ooit zelf gezien hoe een op het nest belaagde draaihals zijn hals zo draait en kronkelt, dat ie een afschrikwekkende slang lijkt? Vast een broodje aap. …

Lees Meer Lees Meer

In Trouw las ik vorige week dat er in de Filippijnen een scheepslading miereneters was ontdekt in een Chinese boot, die vastliep op een koraalrif.

Laatst liep ik over de Zeedijk in Amsterdam en zag ik een winkel in Chinese geneeskunde, of hoe die hocuspocus heet.

Als mensen zich door de sterren of esoterische symbolen willen laten leiden, is dat tot daaraan toe, zolang ze alleen zichzelf ermee schaden. Maar vanwege de Chinese kwakzalverij worden tijgers voor hun snorren en neushoorns voor hun horens uitgeroeid worden. Terwijl die middeltjes evenmin werken als een hap zeewater, een hap taart of een hap gebakken lucht.

Laatst zei een vriend dat zeepaardjes een van de weinige diersoorten zijn, die niet door mensen bevist worden. Hij vergist zich, van gemalen zeepaard menen Chinezen een electie te krijgen. Net als van neushoorn en tijger. Kwakzalfjes.

Ook de ginsengwortel is een Chinees ‘medicijn’. Nu eens niet om een slapjanus mee op te krikken, maar het “werkt stimulerend en regulerend op zowel het centraal zenuwstelsel als het endocriene systeem. Het is binnen de Chinese tonische kruidenleer primair een Chi tonic”, lees ik in de eerste alinea op de eerste website die ik erover tegenkom. Oh, een Chi tonic, dan moet het wel goed zijn voor uw zenuwen. Mij werken zulke leugens inderdaad op de zenuwen. Te meer daar die wortel in het wild al bijna is uitgeroeid.

De Aziatische miereneter wordt ook ingezet tegen vage kwaaltjes. Ik heb zo’n dier gezien in Laos. Hij had een touw om een poot, waaraan een marktvrouw af en toe rukte.

Op het Chinese schip waren ongeveer tweeduizend miereneters ingevroren. Wat een roemloos einde. Voor een kwakzalfje door de gehaktmolen.

(Natuurdagboek Trouw 22 mei 2013)

We waren een week in Polen, schreef ik vrijdag al. We zijn vier mannen, van wie één de andere drie tracteerde ter ere van zijn vijftigjarig bestaan. De eerste nacht zongen er continu nachtegalen. In Polen zijn dat Noordse nachtegalen, die zingen uit nog vollere borst dan de onze. Wij hebben trouwens nauwelijks nachtegalen vergeleken met Polen (of andere landen). Overdag zongen de hele dag overal wielewalen. Diedeljoho! We zagen twee wielewaalmannetjes bakkeleien in de zon. Wat een gele, wat een ontzettend gele buiken! Er zijn in Polen nog veel meer vogels (en bloemen) die wij afgeschaft hebben in ruil voor steriele weilanden met van drijfmest doordrenkt Engels raaigras en mais. Daar hebben we veel subsidie voor over, de sterilisering van ons landschap. In Polen hebben ze de vaart der volkeren nu ook ontdekt, dankzij Europese fondsen. Ik was er tien jaar geleden eveneens in mei en toen was het platteland er een enorme bloemenzee vol grauwe gorzen en veldleeuweriken. …

Lees Meer Lees Meer

Na terugkeer van een weekje Polen is Nederland groen geworden. De beuken en zomereiken zijn uitgelopen. In Polen zagen we dat uitlopen dagelijks vorderen. Eerst de beuken, dan de eiken. In dat weekje bloeiden de bosanemonen uit en namen andere bloemen het bos over: grote muur, voorjaarslathyrus. In Polen is een restje oerbos, bij het dorp Bialowieza op de Wit-Russische grens. Ooit jaagden de tsaren er op groot wild. Partizanen verstopten zich er. Er lag 35 jaar een ijzeren gordijn – een tankgracht tussen hekken.

Het bos is sinds de laatste ijstijd bos geweest en er is nooit hout gehakt, zegt onze gids. Zonder gids mag je er niet in. Ik was hier twintig jaar geleden ook. Toen was de gids een struise matrone in legeruniform die in het Duits bevelen en verboden snauwde. Nicht dahin! Hier bleiben! Ze noemde zichzelf Führerin. Nu is de gids een zachtaardige jongen. Om 5 uur ’s morgens neemt hij ons op sleeptouw. …

Lees Meer Lees Meer

De zwam op de foto is geen elfenbankje, al lijkt ie erop. Het zou een fopelfenbankje kunnen zijn. Een fopelfenbankje heeft aan de onderkant een doolhof van lamellen. Een gewoon elfenbankje heeft ragfijne buisjes. Het fopelfenbankje leeft op dode loofbomen. Hij verteert het rottende hout en misschien parasiteert de zwam ook wel eens op levende bomen, maar in ieder geval parasiteert hij op de gewone elfenbank. Een gewone elfenbank heeft dan een boomstronk doorzeefd met zijn zwamvlok, het wortelstelsel van paddestoelen. En dat tapt het fopelfenbankje dan weer af.

Qua onderkant zou het ook een witte bultzwam kunnen zijn. En ook qua verdikking waar de zwam aan het hout zit: de bult uit de naam. De witte bultzwam is geen zwam met een witte bult, maar een witte zwam met een bult. Net als het fopelfenbankje parasiteert de witte bultzwam op de zwamvlok van een andere houtzwam: de grijze gaatjeszwam. Er wordt wat afgeparasiteerd in de natuur. …

Lees Meer Lees Meer

Vriendin en ik wandelen door een leeg deel van Drenthe. Heide, vennen, bos. De zon schijnt, het is warm, we lopen langs een grote heide. Het is zondag maar we zien geen andere wandelaars, fietsers, ruiters, honden, een unicum in Nederland! We lopen ook niet op een echt pad, het is meer een spoor van schapen. We zien de schapen niet, maar er liggen wel schapenkeutels en een uitgemergelde schapenschedel.

Na een tijd komen we bij een gemengd bos. Aan de bosrand ploffen we neer op het zongestoofde gras. We eten wat, drinken water en staren naar de azuurblauwe lucht. De toppen van donkergroene zilversparren en frisgroene lariksen steken scherp af. Er klinkt een soort gekoer vanuit de sparren. Kraai-achtig, maar veel donkerder, holler dan kraaiengekras. Een raaf! Er broeden raven in Drenthe, maar ik dacht ver van deze plek. De raaf koert en kakelt en mompelt en krast. Na enig speurwerk zien we hem hoog in een boom zitten. Dan vliegt hij – ‘krrrr, krrrr’ – weg. …

Lees Meer Lees Meer

Vriendin en ik wandelden over een niet zo bekend restantje hoogveen in Drenthe, waar je geen andere mensen tegenkomt. Het pad werd een paadje en vervolgens een spoor. Het was een frisse nacht geweest, maar de zon scheen warm. Op Drents hoogveen kun je dan ’s morgens allerlei zonnebadende reptielen verwachten, die hun koelbloedige lijf opwarmen, voor ze actief worden. Maar daar dacht ik te laat aan. Een ijselijke gil van vriendin herinnerde me eraan. Ze sprong weg en wees. Een slang, eek. Ze was door het oog van de naald gegaan, het was hier gevaarlijk.

De slang was zo’n zeventig centimeter lang en dat is fors voor een adder. Een adder is herkenbaar aan de streep, die als een slang op een slang over de rug zigzagt. De adder wist niet hoe snel hij of zij zich uit de voeten moest maken. Zonder voeten dan. Razendsnel kronkelde het dier weg. …

Lees Meer Lees Meer

Zwartkopjes houden van appel. Ze houden ook van insecten. Hun spitse snavel is handiger in het uit kiertjes oppikken van insecten, dan van zaden en vruchten. Maar een appel gaat er altijd in.

Zwartkopjes zijn er veel. De zwartkop is een van de weinige vogelsoorten waarmee het voor de wind gaat. De afgelopen twintig jaar is hun geschatte aantal verdrievoudigd van honderd- naar rond de driehonderdduizend paartjes. Die toename ging gepaard met de groei van het bosareaal, en met het ouder worden van het bos. Zwartkopjes houden van loofbos met een ruige ondergroei. Al zijn er nog zoveel, en komen ze ook in wilde tuinen en stadsparken voor, ze zingen verscholen in het blad. En ze broeden in dicht struikgewas op de grond, onder braamstruiken bijvoorbeeld. …

Lees Meer Lees Meer

Het gaat slecht met de bijen. En niet alleen met de honingbij, slechts één van de 358 soorten bijen die in Nederland zijn gezien. Gaat het met de honingbij al niet denderend, het is nog altijd met afstand de talrijkste bij. Vertroeteld door imkers schuimt de honingbij bloemen af, daarbij niet gehinderd door een overdreven kieskeurigheid. Individuele honingbijen krijgen wel voorkeur voor een bepaalde bloem, maar dat kan een bloem van allerlei soort zijn. Er zijn ook veel bijen die het van enkele bloemensoorten moeten hebben. Als die bloemen verdwijnen, gaan de bijen er ook aan.

Er zijn zandbijen, groefbijen, slobkousbijen, dikvoetbijen, tronkenbijen, slurf-, roet- en behangersbijen en nog een heleboel andere. De meeste leven niet in volkeren, maar alleen. Wel kunnen er tientallen solitaire bijennestjes bijelkaar zitten, bijvoorbeeld in een zonnige, zandige open plek tussen struiken.

Er zijn nogal wat bloemen in trek bij bijen. Nu bloeien wilgen en die zijn populair. Er vliegen wel zeventien bijensoorten opaf! Dat lees ik op www.wildebijen.nl, de website van Huib Koel. Zijn laatste aanwinst op die site is de bijenradar. Mocht u op zoek willen naar bijen, dan kunt u op de bijenradar zien wanneer de meeste bijen verwacht worden. Koel baseert zijn radar op het weer en op het gemiddelde aantal bijenwaarnemingen van de afgelopen jaren. En dat aantal baseert hij weer op het aantal bezoeken aan zijn bijensite. De verwachtingen (de groene lijn) komen heel aardig uit. De rode lijn geeft de werkelijke aantallen bijenwaarnemingen weer van de afgelopen tijd. Duidelijk te zien is dat de stijging inzette toen het warm werd, ruim twee weken later dan verwacht.

(Natuurdagboek Trouw 8 mei 2013)

Vriendin is in Putten, ik haal haar op. We rijden over de provinciale weg weg en net als de zon doorbreekt, passeren we landgoed Oldenaller.

Oldenaller!

Ik fietste er als puber uit Amersfoort heen met de natuurclub. Gek genoeg kan ik me het gedenkteken niet herinneren, voor de moord op de mannen van Putten. Bij de laan naar Oldenaller vond in 1944 een aanslag plaats op de Oostenrijkse nazi Rauter. Deze griezel was de baas van de Nederlandse politie. Hij bleek niet in de beschoten auto te zitten. Als wraak werden bijna alle mannen en jongens uit Putten gehaald: 661. Van hen kwamen 540 om. In maart 1945 nam het verzet de juiste auto onder vuur, maar overleefde Rauter de aanslag. Als represaille werden ruim driehonderd Nederlandse mannen doodgeschoten. …

Lees Meer Lees Meer