Koos Dijksterhuis

Dit zou twintig jaar geleden de tijd zijn dat overwinterende kleine vossen en dagpauwogen uit hun schuilplaatsen tevoorschijn kwamen. Nu deden ze dat een maand geleden. Ik zag ze eind februari al. Ze warmden zich in de zon en gingen op zoek naar klein hoefblad voor een slokje nectar.

Klein hoefblad bloeide nog maar net. Januari en de eerste helft van februari kenden in Noordoost-Nederland een landklimaat met aanhoudende temperaturen rond en onder het vriespunt. Dat zette diverse reeds in december ingezette lenteverschijnselen een tijdje in de koelkast.

Toen eind februari en begin maart ook op de Grunneger toendra recordtemperaturen van bijna twintig graden werden gehaald, barstten die lenteverschijnselen los. Plotseling werd onze tuin bevolkt door aardhommels en citroenvlinders, kwamen narcissen en zelfs judaspenning tot bloei, en botten wilgen- en andere katjes uit. …

Lees Meer Lees Meer

Afgelopen herfst groef ik een tuinvijver. Vanuit twee dieptepunten van ruim een meter liepen de oevers geleidelijk dan wel trapsgewijs op. De vijver stond nog maar halfvol, of de eerste kikkers en salamanders dienden zich aan.

Groene en bruine kikkers overwinteren graag in de modder op de bodem van water, dat diep genoeg is om niet te bevriezen. Tegenwoordig lijkt een halve meter ijs me het dikst haalbare. Ruim een meter diep is dus overdreven, maar ja, ik was zo lekker bezig met graven.

Modder is er nog niet in de vijver en ik zie ook geen dril, hoewel bruine kikkers nu aan de leg zijn. Dat dril zit vaak onder de wateroppervlakte en is dus goed zichtbaar. Groene kikkers komen pas in de loop van april op dreef, en zetten hun eitjes dieper af. Groene kikkers zijn veel meer aan water gebonden dan bruine. Na de paring trekken bruine kikkers het land op, later gevolgd door de nieuwe generatie. Groene kikkers blijven op de oevers zitten en kwaken uit volle wangzakken. …

Lees Meer Lees Meer

De winter had lang volgehouden, maar op 25 februari begon de lente met een plotseling omhoog schietende temperatuur. Ik liep te puffen in mijn winterjas. Er zongen merels, zanglijsters, groenlingen, vinken, kool- en pimpelmezen, huis- en heggemussen, spreeuwen, winterkoninkjes, roodborstjes, boomkruipers en -klevers. Duiven koerden, spechten roffelden, kraaien krasten, buizerds jammerden, veldleeuweriken jubelden, eenden snaterden, ganzen gakten.

Al die vogelgeluiden! En dan moesten de eerste wegtrekkers nog terugkeren. Intussen zijn die gearriveerd: witte kwikstaarten en zwarte roodstaarten trekken niet ver en zijn als eerste terug. Ze werden op de vleugel gevolgd door tjiftjaffen. Het is dan ook bijna officieel lente. …

Lees Meer Lees Meer

Op 3 maart hoorde ik de eerste tjiftjaf, en meteen maar een tweede. Het was een zonnige dag. De lente was begonnen en de tjiftjaffen ook. Tot in de zomer kunnen we dagelijks het eindeloos roepen van hun soortnaam horen: ‘tjiftjaf, tjiftjaf’.

Tjiftjaffen broeden met honderdduizenden in Nederland. Ze overwinteren aan de noord- en zuidzijde van de Middellandse Zee. De Sahara houden ze voor gezien. Hun evenbeelden, de fitissen, steken de grote zanderij wel over, een paar duizend kilometer extra. Fitissen bereiken gemiddeld tien tot vijftien dagen na de tjiftjaffen ons land. Hun riedeltje begint hoopvol en hoog, maar dooft somber uit. Ik heb het nog niet gehoord. Eind maart arriveren ze vaak met hun allen tegelijk na een nacht met zuidenwind.

Begint de lente in Zuid-Europa vroeg, dan kunnen tjiftjaffen alvast hun reis naar het noorden aanvaarden. Voor fitissen ligt dat anders; het weer in Mali zegt niets over de lente in hun broedgebied. De laatste jaren blijven enkele tjiftjaffen bij ons overwinteren; fitissen doen dat niet. …

Lees Meer Lees Meer

Bij ons in de buurt zijn nogal wat Canadese ganzen. Ze zijn sinds het dooit druk in de weer met partners kiezen, paren vormen en nestelplekken uitzoeken. Daarbij maken ze veel kabaal. Toeterend vliegen ze laag over de bomen en de huizen. Ze zijn groot, hebben een donkere kop met een witte baard maar geen wit voorhoofd, zoals brandganzen.

Met brandganzen willen ze best paren vormen. En met grauwe ganzen, die er heel anders uitzien. Die soorten zijn daar met enig gevlij beide wel voor te paaien. Er zijn onder ganzen relatief veel gemengde stellen, van twee verschillende soorten. Daar komen mengvormen van, en die zijn nog vruchtbaar ook. Daarmee tarten ganzen de definitie van een soort. …

Lees Meer Lees Meer

Het is officieel nog geen lente, al denken meteorologen daar anders over. In de natuur is het nieuwe seizoen in volle gang. Allerlei vroege bloeiers bloeien of staan in knop: klein hoefblad, speenkruid, maarts viooltje. Wilgen, iepen en populieren vormen katjes. Mieren komen bovengronds, zandbijen eveneens, aardhommels gaan juist de grond in op zoek naar nestelruimte. Dansmuggen dansen. Maartse vliegen kruipen uit vochtige bodems. Citroenvlinders, dagpauwogen en kleine vossen schudden de winterse verstijving van zich af.

Hazen rammelen, egels en vleermuizen komen uit hun winterholen. Bruine kikkers paren, heidekikkers verkleuren, padden gaan op trek, watersalamanders verlaten hun winterschuilplaatsen en zoeken het water op. …

Lees Meer Lees Meer

Met naar schatting een kleine twintigduizend broedparen zijn kuifeenden een van onze talrijkste eenden. In de winter zijn dat er nog vijf, zes keer zoveel. Dan dobberen ze in grote groepen op plassen en meren, zoals het IJsselmeer. Ze duiken driehoeksmosselen op van de bodem.

Dat opduiken doen ze ’s nachts, omdat ze dan niet, buiten adem boven gekomen, door meeuwen van hun schatten beroofd worden. Op meters diepte in het troebele water moeten ze toch op de tast werken. En in Nederland is het meeste water troebel. Hoewel juist die driehoeksmosselen het water filteren en helder maken.

Ach, ik zie ze ook vaak overdag duiken. Slechts weinig watervogels zijn zulke onrustige duikers als zij. Futen en aalscholvers, tafeleenden en brilduikers ja, en toppereenden. …

Lees Meer Lees Meer

In de buurt van ons huis dobberen meerdere nonnetjes rond. Nonnetjes zijn kleine eenden, familie van de zaagbekken. Ze hebben een gekarteld snaveltje, om grip te krijgen op glibberige hapjes. Ze danken hun naam waarschijnlijk aan hun kleur. Die zijn wit met zwart, hoewel kloosterlingen eerder zwart met wit zijn.

Laatst was ik op stap met de hond. Er drizzelde ijzig koude regen neer, die pijn deed aan mijn gezicht. Het zicht was slecht. Ik liet mijn camera thuis.

Stom, want eenmaal bij het water klaarde het op. Zacht, laag zonlicht scheen over mij heen, precies op vier nonnetjes, alle vier woerden, die op ik schat vijftien meter afstand langzaam voorbij peddelden. Prachtig belicht, dichtbij, oh had ik nou maar… …

Lees Meer Lees Meer

Met 3700 vierkante kilometer bos zijn er nauwelijks landen met minder. In Europa laat Nederland alleen ministaatjes als Andorra achter zich. In aandeel bosbedekking scoort Nederland nog slechter: een met Ierland gedeelde laatste plaats: tien à twaalf procent.

Veel van ons weinige bos is productiebos, bedoeld voor de oogst van hout. Het argument voor houtoogst is economisch, al kost het geld. Het kappen van bos wordt altijd duurzaam bosbeheer genoemd, maar is dat zelden. …

Lees Meer Lees Meer

Het is weer spechtentijd! Op de zomerse draaihals na zijn onze spechten het hele jaar aanwezig. Ze kunnen dus vroeg beginnen met baltsen, hakken en broeden.

Grote bonte spechten roffelen al sinds december. Ik zie ze vaak achter elkaar aanjagen, strijdend om territoria. Prachtige beestjes, zo groot als spreeuwen. Zwart-wit met een rode bips en – alleen het mannetje – een rood achterhoofdje.

De middelste en kleine bonte specht heb ik nog niet gehoord, laat staan gezien. De middelste roffelt niet maar maakt de gekste geluiden. De kleine, nauwelijks groter dan een mus, roffelt wel: een snel en lang ‘rrrrrr’; een naaimachine, of een mitrailleur van een kabouter. …

Lees Meer Lees Meer