Koos Dijksterhuis

Nog nooit had ik een inktviszwam gezien. Lezer Meint Mulder uit Kolham mailt mij al jaren foto’s van zijn waarnemingen, en deze gepensioneerde hoofdonderwijzer ziet veel. Toen hij me foto’s mailde van die extravagante paddenstoelen, was ik jaloers.

De vier tot zeven rode octopusarmen van inktviszwammen spreiden zich vanuit een ei, dat qua vorm, kleur en formaat op een pingpongballetje lijkt. De zwammen stinken naar lijken; ze horen bij de stinkzwammen.

Inktviszwammen komen uit Australië en werden ruim honderd jaar geleden voor het eerst in Europa gevonden, in Engeland. Daarvandaan werd de wal veroverd, zij het spaarzaam. Er wordt beweerd dat er sporen meeliftten op de schoenen van militairen die vanuit Down under de geallieerden kwamen helpen in de Eerste Wereldoorlog. Stinkzwammen op stinkvoeten; waar oorlog niet goed voor is! …

Lees Meer Lees Meer

Meestal zie ik in november de eerste wilde zwanen. Soms grazend op weilanden in Noord-Groningen, soms dobberend op het Veluwemeer, maar meestal zomaar ergens in de lucht. Boven onze tuin bijvoorbeeld. Ineens vliegt er een groepje van die schoonheden over. Ze riepen al dat ze eraan komen; ik hoor ze vaak voordat ik ze zie, en ik zie ze omdat ik ze hoor.

Wilde zwanen maken een fraai, toeterend geluid. Ik vind het bijna even mooi als de roep van kraanvogels. Ietwat klaaglijk, als een saxofoon. Hun vleugels zwiepen geruisloos, waarin ze verschillen van knobbelzwanen, wier vleugels een vegend geluid maken – ook prachtig trouwens. …

Lees Meer Lees Meer

Volgens de boeken hoort de gewone bereklauw tot in oktober te bloeien, maar ik zag er woensdag 5 november minstens twee in volle bloei. Ze worden door botanische leken meestal verafschuwd als zijnde een woekerende exoot die bij aanraking brandblaren veroorzaakt. Dat betreft echter de reuzenbereklauw. En dan alleen als je die gaat plukken, en er sap op je huid druppelt, terwijl de zon schijnt. Ik ken niemand die in de zon met blote handen bereklauwen plukt en ook niemand die er ernstig door aangebrand is. …

Lees Meer Lees Meer

Naar schatting zijn afgelopen weken in Noord-Duitsland tienduizend kraanvogels dood gegaan aan vogelgriep. Na massaslachtingen onder eenden, ganzen, zwanen, grote sterns, kokmeeuwen, Jan van genten, grote jagers en andere wilde vogels zijn nu de zo populaire kraanvogels aan de beurt. En ze deden het juist zo goed, als een van de weinige soorten van het cultuurland. …

Lees Meer Lees Meer

In de herfst komen de kramsvogels en koperwieken. Van boven klinken ineens de schelle piepjes van koperwieken, vooral ’s avonds en ‘s nachts, als ze mondeling contact houden, omdat ze elkaar in het donker slecht zien.

Overdag zitten hier en daar de bomen vol met deze fraaie lijsterachtige. Bij ons in de tuin valt een grote hulstboom in de prijzen: de rode bessen zijn ook in trek bij merels en spreeuwen, maar als het overal in die boom scharrelt en beweegt, dan zijn de koperwieken aan de maaltijd.

De bessen van meidoorns, kardinaalsmuts, vlier en vooral lijsterbes worden eveneens hoog gewaardeerd door de kopersectie van de lijsterfamilie. Ook door andere lijsterachtigen trouwens: merels bijvoorbeeld. …

Lees Meer Lees Meer

November staat voor de deur maar er bloeien nog vele soorten planten alsof het zomer is. Vele daarvan, zoals Oost-Indische kers, cichorei en knoopkruid, bloeien door tot nachtvorst daar een abrupt einde aan maakt. Andere, zoals paardenbloem en dagkoekoeksbloem, doen aan een najaarsbloeigolfje, een tweede ronde. Die stelt veel minder voor dan de hoofdbloei in de lente, maar toch.

Er zijn ook echte winterbloeiers, zoals bezemkruiskruid. Harig knopkruid begint in de herfst en bloeit tot diep in de winter. Verder zie ik madeliefjes, witte en bonte dovenetels, scherpe boterbloemen en klein kruiskruid iedere winter de vrieskou trotseren.

Er was al vroeg in de herfst of zelfs nazomer lichte nachtvorst, maar niet streng genoeg om de bloeiers uit het veld te slaan. Ook biggenkruid en leeuwentand houden vol, net als sommige havikskruiden. Zelfs de Oost-Indische kers bloeide en bloeit onbekommerd door. Ik zie ook nog kaasjeskruid bloeien en andere tuinbloemen. …

Lees Meer Lees Meer

Langs de kust stonden afgelopen weekend overal waterdicht aangeklede lieden door verrekijkers over zee te turen. Zij hoopten op zeldzame zeevogels, want die kun je tijdens de trektijd in oktober verwachten bij noordwesterstorm. En de waarnemingen stroomden binnen.

Ik was alleen thuis met de hond die niet houdt van overzee staren. Dus wij trotseerden regen en wind in ons zeevogelarme binnenland.

Ik vierde mijn tweede verjaardag op Schiermonnikoog en bezoek sindsdien het eiland regelmatig. In de loop der jaren heb ik allerlei zeevogels gezien, maar ook een boel niet. Noordse stormvogels bijvoorbeeld. Die soort werd tot eind jaren negentig langs de kust in behoorlijke aantallen, soms zelfs met duizenden op een dag, gezien. Maar niet door mij, althans niet in Nederland. Wel vind ik ze soms dood op het strand, maar dat telt niet. Vogelaars noemen zoiets een schaamsoort. …

Lees Meer Lees Meer

Bij de vorige verkiezingen stemde Nederland natuur en milieu weg. Kennelijk denken Nederlanders zonder leefomgeving te kunnen leven. Dat is een vergissing die onze nakomelingen zal opbreken.

Maar zelfs als het niemand opbreekt, waarom zou je dan de natuur wegstemmen? Waar wordt een mens blijer van: van een zingende leeuwerik of van een snelweg, van een bosanemoon of van een loods met tienduizend varkens? De natuur maakt ons mensen blij en gezond, we willen allemaal in de natuur wandelen, hardlopen, fietsen, de hond uitlaten. …

Lees Meer Lees Meer

In de herfst vergeelt en vergrauwt de boel, en vallen mossen meer op, zeker als het soms felle zonlicht door de ontbladerde boomkruinen tot de grond doordringt. Soms zijn gevallen stammen en takken, boomstronken en de voeten van levende bomen verpakt in een laag mos.

Er zijn in Nederland meer dan zeshonderd soorten mos. Eén van de mossenfamilies omvat de zogenoemde slaapmossen. Het klauwtjesmos op de foto is een slaapmos. Hoewel de toevoeging ‘klauwtjes’ niet erg zacht klinkt, is het een zachte soort die vroeger gedroogd als matrasvulling gebruikt werd. Maar daarom heten ze geen slaapmossen. Slaapmos verwijst naar onder meer de groeiwijze van deze familie: in plaats van omhoog groeien ze naar opzij. Daarbij vormen ze hele matten. Dat zijn zachte matten waarop het soms verleidelijk is te gaan zitten. Maar dan krijg je een nat zitvlak. …

Lees Meer Lees Meer

Afgelopen jaar zag ik vier keer een slechtvalk. In november in de Zak van Zuid-Beveland, in januari in Arkemheen bij Nijkerk, in februari in Lappenvoort bij Paterswolde en in september op Schiermonnikoog. Vier slechtvalken! Ik besefte ineens dat ik ze had gemist. De laatste jaren zag ik ze nauwelijks.

Dat was wel eens anders. Als ik tien jaar geleden op een winterdag in het Lauwersmeer de paaltjes afspeurde, zag ik er algauw vier. Maar ook dat was wel eens anders.

Een halve eeuw eerder waren slechtvalken vrijwel uitgeroeid. Ze leden onder de insecticiden die ze met hun prooivogels binnen kregen. Na het verbod op DDT namen ze weer toe, mits ze niet werden doodgeschoten, vergiftigd of gevangen voor de valkenjacht en roofvogelshows. …

Lees Meer Lees Meer