In de herfst vergeelt en vergrauwt de boel, en vallen mossen meer op, zeker als het soms felle zonlicht door de ontbladerde boomkruinen tot de grond doordringt. Soms zijn gevallen stammen en takken, boomstronken en de voeten van levende bomen verpakt in een laag mos.

Er zijn in Nederland meer dan zeshonderd soorten mos. Eén van de mossenfamilies omvat de zogenoemde slaapmossen. Het klauwtjesmos op de foto is een slaapmos. Hoewel de toevoeging ‘klauwtjes’ niet erg zacht klinkt, is het een zachte soort die vroeger gedroogd als matrasvulling gebruikt werd. Maar daarom heten ze geen slaapmossen. Slaapmos verwijst naar onder meer de groeiwijze van deze familie: in plaats van omhoog groeien ze naar opzij. Daarbij vormen ze hele matten. Dat zijn zachte matten waarop het soms verleidelijk is te gaan zitten. Maar dan krijg je een nat zitvlak.

Een klauwtjesmosplantje wordt niet langer dan een decimeter. Die matten van mos vormen die plantjes door in elkaar te verstrengelen. Dan kan dankzij de kromme stengetjes, die als klauwen in elkaar grijpen. En dan is dit bovendien gesnaveld klauwtjesmos. Er zijn zes soorten klauwtjesmossen in Nederland.

Korstmossen vallen ook meer op in het donkere half jaar. Korstmossen bestaan uit een schimmel en een groenwier die onafscheidelijk zijn. Samen maken ze essentiële stoffen die ze alleen niet zouden kunnen maken. De schimmel bereidt uit anorganische ingrediënten eetbare kost. Dat proces kost energie en daarvoor zorgt het groenwier met fotosynthese. Schimmel en wier kunnen niet meer uit elkaar, ze leven totaal symbiotisch, ze delen alles.

Bij sommige korstmossen zit het oorspronkelijke groenwier als een haardos op de oorspronkelijke schimmel. De poederkorstmossen echter vormen kleine bolletjes van algen, in een soort netje van schimmeldraden.

Het turquoise korstmos op de foto heet de gelobde poederkorst, een algemeen korstmos, waarvan de stengeltjes onder een microscoop lobbige uitsteekseltjes heeft. Dus mocht u twijfelen of u een gewone of een gelobde poederkorst in het vizier heeft…

(Natuurdagboek Trouw, maandag 27 oktober ‘25)