In museum de Fundatie in Zwolle loop ik aan tegen een kleine, doorzichtige koepel met bonsaiboompjes en andere miniaturen erin. Het doet me denken aan Biosfeer, het experiment waarbij werd gepoogd een voor mensen leefbaar ecosysteem te handhaven in een enorme, afgesloten kas. Het is een kunstwerk van de Japanse neo-dadaïst Tetsumi Kudo. Wat is ook alweer het verschil tussen dada- en neo-dadaïsme? …
Een vogelbekdier, een kruising tussen een auerhoen en een korhoen, een verboden vrucht… Jarenlang fietste ik erlangs, zonder te weten dat zich achter die ene gevel aan de Korreweg te Groningen een natuurmuseum bevond. Het is de verzameling van Klaas Nanninga, die wekelijks over één van zijn verzamelobjecten schrijft in het Nederlands Dagblad. Hij heeft zijn stukjes nu gebundeld in Het Rariteitenkabinet. …
De eerste vogel die ik in 2017 hoorde zingen, was een winterkoning. Winterkoningen zijn heel klein, maar hebben een indrukwekkend stemvolume. Ze ratelen en rinkelen hun lied door het vorstige winterbos en door de nevelige wintertuin. Samen met roodborstjes en heggemussen scharrelen ze door kale kruinen, ontbladerde struiken, verdorde planten en gevallen bladeren. Al is “samen” een overstatement. De vogeltjes beconcurreren elkaar in hun voortdurende zoektocht naar larven en insecten. Ze gaan elkaar liever uit de weg dan dat ze samen optrekken. …
In oktober zijn ze uit het noordoosten aan komen vliegen. Ze streken neer op het Lauwersmeer, het IJsselmeer en de Randmeren om eens lekker fonteinkruiden te eten. Onderweg uit hun broedgebied in Noord-Rusland deden ze dat ook op diverse wateren langs en in de Oostzee. De zaden van fonteinkruiden zijn vaak nog intact als ze uitgepoept worden. Die ontkiemen soms en zo verspreiden en verbouwen kleine zwanen hun eigen voedsel langs hun trekroute. …
Dat zwanen mooi zijn, is algemeen bekend. Dat er in Nederland drie soorten zwanen voorkomen, is minder bekend. En dan tel ik zwarte zwanen nog niet eens mee, want dat zijn verwilderde huisdieren. Er zijn in Nederland drie soorten witte zwanen…
De bekendste zijn de knobbelzwanen. Statig glijden ze door het water, statig wieken ze door de lucht, waarbij hun vleugels karakteristiek zwiepen. Ze hebben een oranjerode snavel. Ze zitten in de lente op hun enorme nest – vaak een met riet bekleed eilandje. Ze blazen en bollen hun vleugels als iets hen niet zint, en ze komen af op gestrooid brood. …
Met vrienden die aan de IJssel wonen wandelen we over de door een rivierlus omhelsde uiterwaarden. Het water staat laag, zodat we de slenken en sloten weliswaar met modderschoenen, maar droge voeten kunnen oversteken. Ganzen gakken over, kramsvogels strijken tsjakkend neer in bomen, zilverreigers en buizerds wieken voorbij.
Om ruimte voor de rivier te scheppen gaat dit stokoude natuur- en cultuurland op de schop. We zien dat een deel van de meidoornhagen en wilgenstruwelen al is weggeragd. Bomen zouden de doorstroming belemmeren. Alsof een buiten zijn oever getreden rivier zo stroperig stroomt, dat een rij bomen een hindernis vormt. Die bomen zijn niet alleen mooi, ze huisvesten allerlei beesten. Waar moeten de bevers voor het hoge water vluchten, als er geen bomen meer zijn? …
Paddestoelen zijn chemische fabriekjes. Sommige maken stofjes waarvan je je na consumptie ongeremd kunt voelen. Die ongeremdheid kan ver gaan en tot de dood leiden. Omdat mensen door het dolle heen raakten na het eten van paddestoelen, associeerde men die zwammen met heksen en duivels. Zelf de verantwoordelijkheid nemen voor onze daden is niet ’s mensen sterkste kan. Als het slecht gaat, ligt het aan de duivel of andere pech en bij voorspoed danken wij God. …
U denkt misschien dat wij een westerse cultuur hebben, een christelijke, of zelfs een joods-christelijke. Laatst hoorde ik iemand over onze Romeinse cultuur spreken en het is ook wel eens populair geweest onze cultuur Germaans te noemen. Maar die religieuze en etnologische invloeden verbleken bij de invloed van dat ene gewas: tarwe. …
De dagen lengen en de vogels lijken dat te merken. Ik hoor koolmezen roepen, heggemussen zingen, duiven koeren, en hoor van anderen dat ze merels en zelfs grote lijsters hebben gehoord.
Het was het warmste jaar sinds mensenheugenis, dat zal er wel mee te maken hebben. Maar het koelt af en er kan nog een boel sneeuw en ijs komen. Sommige vogels laten zich niet door de winter van hun stuk brengen en blijven goedgemutst. Winterkoninkjes doen hun naam eer aan en ook roodborstjes houden ’s winters hun rivalen op afstand door te zingen. Toch klinken roodborstjes en winterkoninkjes niet innig tevreden. Ze zingen eerder dwangmatig door, weer of geen weer. …
Rond mijn vijftiende draaide ik in december de plaat The Dark Side of the Moon van Pink Floyd nog vaker dan in andere maanden. De plaat had een warme, aan kerstbomen denkende geur. Ook de nummers erop vond ik passen bij de kerststemming. Bovendien was niet alleen het vinyl zwart, maar ook de hoes, met een prisma erop, die een lichtstraal splitste in de kleuren van de regenboog.
Laatst verwonderde ik me in een natuurdagboek over licht en duisternis: https://dijksterhuis.net/natuurdagboek/bewegende-schaduwen/. Ik schreef daarin dat de aarde bij een maansverduistering z’n schaduw werpt op de maan. Dat wij de maan soms voor de helft zien oplichten, komt doordat de zon die helft beschijnt. De andere helft staat niet in de schijnwerpers en lijkt dan onzichtbaar. Bij volle maan zien we de zon de maan frontaal belichten. Bij nieuwe maan zien wij de maan aan zijn donkere zijde. …