Koos Dijksterhuis

Veel planten hebben last van ’s lands stikstofuitstoot, hoewel geen plant zonder stikstof kan. Stikstof is een voedingsstof voor planten en is van nature alomtegenwoordig. Het probleem is de gigantische hoeveelheid ervan.

Water is ook onmisbaar en alomtegenwoordig. Maar het kan ook zondvloeden teweeg brengen. Het gaat om de balans, zouden ze tegenwoordig in glossy lijfstijlbladen zeggen. De stikstofbalans is doorgeslagen, onze vegetatie lijdt aan obesitas. Nog afgezien van wat wijzelf uitstoten, laten onze 100 miljoen kippen, 11,4 miljoen varkens, 7 miljoen auto’s, 3,8 miljoen runderen, 3 miljoen katten, 2 miljoen honden, 1,3 miljoen schapen en geiten te veel winden. Dat leren we ze niet af. …

Lees Meer Lees Meer

In landgoed Oranjewoud bij Heerenveen snorren libellen boven de gracht die het landgoed doorsnijdt. Blauwe libellen met een kort, breed gebouwd lijf. Er lijken rijpdruppeltjes op ze te parelen. Ik houd ze voor oeverlibellen, want die zie ik vaak; ze zijn algemeen en niet schuw.

Maar dankzij foto’s zie ik thuis dat het geen oeverlibellen, maar daarop lijkende bruine korenbouten zijn. Die hebben net zo’n breed, gedrongen lijf, en zijn eveneens berijpt blauw, met zwarte bovenrug en kont. Maar hun ogen zijn nog blauwer dan die van oeverlibellen en anders dan oeverlibellen hebben ze schaduwvlekjes aan begin en uiteinde van hun vleugels. …

Lees Meer Lees Meer

In het bos kruiste een ringslang mijn pad. Ringslangen zie ik bijna nooit, andere slangen nog minder. Ringslangen leven bij het water, maar begeven zich om eieren te leggen soms ver van dat water af. Uit het ei gekropen ringslangen zoeken weer hun weg naar het water.

De ringslang in kwestie was ook een jonkie, zo groot als een fors geschapen regenworm. Als ik in natuur geïnteresseerde lieden rondleid door een gebied, waarvan ik vertel dat er ringslangen voorkomen, dan reageert men altijd met enige opwinding. Slangen hebben ten onrechte een angstaanjagend imago. Ik vraag altijd of men iemand kent, die in Nederland door een slang gebeten is, en nog nooit beaamde iemand dat. …

Lees Meer Lees Meer

Op de Nederlandse heidevelden zijn veel soorten insectenetende vogels vrijwel of geheel als broedvogel uitgestorven. Dat geldt ook voor tapuiten. Hoe voor de hand liggend het ook is dat dat komt doordat insecten verdwijnen, het is heel moeilijk om zulke verbanden te bewijzen.

Bioloog Herman van Oosten weet veel over tapuiten, fraaie zangvogels van heiden en duinen, die als broedvogel sterk in de min zitten. Op de Veluwe zijn ze bijna verdwenen. Voedselschaarste zou daar best de oorzaak van kunnen zijn. Op de Veluwe komen nog wel veel roodborsttapuiten voor, die kleiner zijn dan tapuiten, maar die voor een deel hetzelfde eten: rupsen en andere insecten. Roodborsttapuiten doen het aardig goed in Nederland. …

Lees Meer Lees Meer

Afgelopen zaterdag dronk ik koffie aan een picknicktafel in een bos. Er was een zeil boven de tafel gespannen, met vuistdikke tentstokken van hout. Op de dichtstbij staande tentstok streek een boktor neer. Een kleine wespenboktor: zwart met gele strepen. Er zat een nog kleinere boktor op het hout, maar die vloog weg. Die was vast van een andere soort. Of was de kleinste een mannetje en de kleine een vrouwtje wespenbok? Mannetjeskevers zijn soms kleiner dan vrouwtjes, maar ik weet niet of dat voor de wespenboktor ook geldt. …

Lees Meer Lees Meer

Komend weekend [dwz 4 tm. 6 juni ’22 (red.)] wandel ik dertien keer met een groepje mensen door landgoed Oranjewoud naar de muziekvoorstelling Zzzoem. Zzzoem is een compositie van Mayke Nas voor insecten, speakerbloembed en fagot.

Ik heb vaak dubbele gevoelens over kunst in de natuur. Openluchttheater, beelden in het bos, muziek in de buitenlucht – het wordt er allemaal mooier en leuker van. Maar als we zo graag cultuur beleven in de natuur, laten we dan zorgen voor een enorme oppervlakte natuur, zodat ie niet onder de voet gelopen wordt door de mensenmenigten die inspiratie (of rust of vertier) zoeken. …

Lees Meer Lees Meer

In ons huisje op Schiermonnikoog kwam af en toe een forse, verkennende wesp binnen – een koningin die huisvesting zocht voor haar nest van cellulose. Dat begint met een gesteeld bolletje waarin enkele broedcellen zitten. De koningin sleept prooien aan als voedsel voor haar larven. Na een week of vier worden dat de eerste werksters, die het nest uitbouwen. …

Lees Meer Lees Meer

Begin mei strompelde er een Sint-Jacobsvlinder door onze tuin. Hij of zij was beschadigd, kon niet vliegen, en maakte niet de indruk dat hij de dynastie van Jacobus zou voortzetten.

Vorig jaar zag ik maximaal één Sint-Jacobsvlinder tegelijk in de tuin, en voor het voortbestaan van dynastieën zijn er minstens twee nodig, van verschillende sekse nog wel. Ik heb een paar zwartgeel gestreepte rupsen van Sint-Jacobsvlinders laten inkwartieren. Die eten Jacobskruiskruid en alleen als die op zijn, zetten ze hun lange tanden in andere kruiskruidsoorten. …

Lees Meer Lees Meer

Voor zo’n droge, koele lente is het aantal steekmuggen niet gering. Kennelijk drong er een door in de slaapkamer, want mijn onder de deken uitgestoken voetzool zit onder de kleine, rode bultjes die jeuken.

De voet was niet eens bij wijze van strategie uitgestoken. Normaliter offer ik, als ik door muggengezoem gewekt wordt, een onderbeen op. Liever een muggenbult dan die zoemer. Maar ditmaal had ik niets gehoord. …

Lees Meer Lees Meer

Aan bomen knuffelen ben ik nooit begonnen. Niet dat ik ertegen ben – beter een boom knuffelen dan kappen. En voor de knuffelaar voorziet het in een behoefte. Ik kan me niet indenken dat een boom er plezier aan beleefd, maar ik denk ook niet dat een boom er last van ondervindt.

Anders dan Peter Wohlleben dicht ik bomen geen menselijke eigenschappen toe. Een bos is een complex en fascinerend systeem, maar dat bomen elkaar doelbewust helpen, lijkt me wishful thinking. Ik zie de bomen in het bos elkaar genadeloos beconcurreren om dat beetje zonlicht. Een eenzame den of eik groeit in de breedte, om zoveel mogelijk zonlicht te vangen. Maar in een bos blijft de elite die het puberstadium overleeft domweg omhoog streven, jaar na jaar, waardoor alle bomen datzelfde beetje licht blijven vangen. Al die inspanning om te voorkomen dat de buren meer krijgen dan jij. Met een fractie van de door Wohlleben toegedichte intelligentie zouden die bomen afspreken allemaal laag te blijven, om zonder overbodige inspanning het licht eerlijk te verdelen. …

Lees Meer Lees Meer