Koos Dijksterhuis

Langs een fietspad door jong bos kwam ik aan een stengel een cocon. Gaatjes verraden dat iets eruit of –in kroop. Zou het een spinnennest zijn? Ik vroeg natuurtalent Jeanette Essink of zij het kende. Ja, zij had het ook eens gevonden, natuurlijk had zij het ook gevonden, wat heeft zij niet gevonden? En ze had het op waarneming.nl gezet. Nee, het was geen spinnennest. Het was een wespennest. Maar wespen zijn er zo verschrikkelijk veel, en ze bevatten de lastigste families. Bladwespen en vooral sluipwespen zijn talrijk in soortenaantal, kunnen onooglijk klein zijn en lijken sprekend op elkaar. Er moeten microscopen en gedetailleerde tabellen met plaatjes aan te pas komen. De vorm van een geslachtsdeeltje, een subtiele kromming in een vleugel-adertje zijn de kenmerken die de doorslag geven. …

Lees Meer Lees Meer

Een geliefd plekje van me is Fransum, een buurtschap in de oude polders van Middag, aan de linkeroever van het Reitdiep. Er staat een huisje (Fransumerweg 1), waar je een kamer kunt huren met uitzicht over de weilanden. Er staat een boerderij, waar van buiten en binnen in geen jaren iets veranderd is, en er staat een kerkje. Het is een van de oudste kerken van Nederland. Het heeft een houten torentje, dat op de nok staat. Dat heet een dakruiter.

We wandelen rond Fransum, ruim zeven kilometer zonder beschutting tegen de ijskoude noordoostenwind. De weilanden zijn vlak en bedekt met een keurige mat van Engels raaigras. Er rent een haas weg, en even later nog een. We zeggen tegen ze: vreest niet! Maar ze geloven of begrijpen ons niet en verspillen hun energie. Wat is het koud! We hebben tientallen kleren aan, van lange onderbroek tot bivakmuts, maar die blootgestelde mondhoek aan de windkant doet pijn van de kou. Het weerhoudt de boer van Fransum er niet van stalmest uit te rijden. Een zwerm kraaien en roeken vindt dat fascinerend. Het grasland van de boer van Fransum is net wat hobbeliger dan wat zich verder aan groen uitstrekt. Op dit weiland hippen kramsvogels, er zijn vast meer wormen dan elders. Ach, ruige stalmest, waar zie en ruik je dat nog? …

Lees Meer Lees Meer

We betreden het eerste het beste duinpad bij Overveen. Op een bordje staat: wisentroute, met een sjabloon van een wisentje. O, laten ze die beesten hier rondlopen?

Eerst moeten we langs een bezoekerscentrum. De duinen van het Kraansvlak horen bij Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Wij zijn de enige bezoekers die even binnen wippen. De andere bezoekers, en er zijn er nogal wat voor een door-de-weekse middag, de andere bezoekers wandelen een van de met kleurenpaaltjes gemarkeerde wisentroutes. De langste wisentroute bedraagt 3,5 kilometer. De mensen willen soms best wandelen, maar het gaat om de koffie of borrel na afloop. Maar goed ook. Wandelaars kunnen niet zonder de natuur, maar de natuur kan prima zonder wandelaars. …

Lees Meer Lees Meer

De eerste uilskuikens zijn uitgebroed. Twee weken geleden trof een vogelaar ze aan bij Soest in een nestkast voor kerkuilen, in een schuur. Kerkuilen kunnen de hele winter broeden, maar voor bosuilen is half januari vroeg. Wel zijn bosuilen in januari gewoonlijk al druk aan het roepen. Dit jaar riepen ze eerder dan anders. Half december liep ik ’s avonds over een plein in Haarlem, toen daar ineens luid en duidelijk een bosuil floot. Ik deed de roep na, maar kreeg er geen sjoege op. Ondanks het open karakter van het plein en het schijnsel van straatlantaarns zag ik hem niet. Hij mij ongetwijfeld wel. …

Lees Meer Lees Meer

De kou legt lijsters, merels en boomkruipers het zwijgen op. Voor ijsvogels en andere viseters zijn het magere dagen. De kikkers die niet op tijd in de modder zijn gekropen, bevriezen in het ijs. Winterkoninkjes en andere zangvogels moeten het heel koud hebben. Denkt u zich in: zo’n klein lichaam, dat een paar keer dag voedsel nodig heeft om op gang te blijven, moet zich een lange winternacht op temperatuur zien te houden. En wat voor temperatuur: het lichaam van vogels is een graad of twee, drie warmer dan die van mensen. Ze zullen proberen de ijzige oostenwind te trotseren in hun jas van opgezette veren, in bosjes en in elkaars gezelschap. De kleinsten kunnen in nestkastjes schuilen. Winterkoninkjes schijnen wel met tientallen tegelijk in nestkasten te slapen, maar zelf heb ik dat nooit gezien. …

Lees Meer Lees Meer

Misschien geven ze een vakantiegevoel, omdat ze in andere mediterrane landen groeien. In Frankrijk zetten platanen terrassen en petanquebaantjes in de schaduw. Onder dichte plataankruinen kan het schemeren, maar het zonlicht kan ook door het groene filter heen dwarrelen. Niet voor niets zijn platanen geliefd als dak-boom, waarbij de kruin als een parasol wordt uitgeleid. Platanen laten zich goed leiden. Ongeleid kunnen ze wel dertig meter hoog worden. …

Lees Meer Lees Meer

Op 15 januari zag ik een roos in de knop, op punt van uitkomen. Het was de enige bloem in wording op een paar kale twijgen na, met zwart geworden bottels van vorig jaar. Op 16 januari zag ik een veld bloeiende narcissen. Ja, we weten nou wel dat de lente vroeg is. Scholeksters verzamelen zich al in opgewonden groepjes. Kuifeenden vormen paartjes, wilde eenden trio’s, meerkoeten slepen takjes aan en bestrijden hun rivalen te water met geklapwiek en gegil. …

Lees Meer Lees Meer

Om nog iets van de kwijnende natuurbescherming te redden, pleitte Maarten Hajer donderdag in Trouw voor combinatie van natuur met andere functies. Dat is niets nieuws. Het Planbureau van de Leefomgeving waarvan Hajer directeur is, verpakt het alleen in een nieuw rapport. Weer een rapport over natuur!

Al duizenden jaren combineren mensen andere functies met natuur. Men noemde dat landbouw, bosbouw, mijnbouw of visserij. Maar Hajer blijkt vooral toerisme en recreatie te bedoelen. Natuur wordt ook al een halve eeuw verward met recreatie. Wat het draagvlak voor natuurbescherming juist heeft ondermijnd, in plaats van vergroot. …

Lees Meer Lees Meer

Eind december was er al ergens een merelnest met kuikens. Begin december roffelden de grote bonte spechten. Reeds voor Sinterklaas bloeiden de sneeuwklokjes en rond de jaarwisseling narcissen en speenkruid. Ik keek gretig rond maar hoorde noch zag deze vroege voorjaarsverschijnselen. Op de Groninger toendra waren de merels zo zwijgzaam als de Groninger boeren. De sneeuwklokjes bleven tot januari groen, en van narcis en speenkruid heb ik alleen blaadjes gevonden. …

Lees Meer Lees Meer

Zoals zoveel planten, kwamen ook els en hazelaar vroeg in bloei. In december werden de vroegste bloeiers gevonden. Ze haalden de kranten, met foto’s van elzen- en hazelaarkatjes.

Die foto’s lieten soms katjes zijn die nog niet bloeiden. In de herfst hangen er al katjes. In de winter bloeien ze, de laatste jaren vaak in december al. Ze hebben mannelijke en vrouwelijke bloemen. De hangende katjes zijn mannelijk. De katjes zijn geelbruin. Bij de els staan de vrouwelijke bloemen verrassend genoeg overeind. Ze zijn eerst rossig, maar groeien uit tot groene kegeltjes. Op den duur worden ze houtig – de bekende elzenproppen. …

Lees Meer Lees Meer