Koos Dijksterhuis

Waterhoentjes – ik zie ze graag. Ze zijn wat kleiner dan meerkoeten, hebben een minder plomp lijf, en zijn schuwer. Ze zijn echter lang zo schuw niet als andere rallen. Rallen zijn een vogelfamilie waartoe behalve waterhoen en meerkoet ook bijvoorbeeld waterral en porseleinhoen horen. De purperkoet is het grootste familielid – afgelopen herfst zat er wekenlang een uit Zuid-Europa verdwaalde purperkoet bij Rotterdam. Verder komen in Europa behalve het waterhoen een klein waterhoen en zelfs een kleinst waterhoen voor. …

Lees Meer Lees Meer

De sneeuw is nog niet gesmolten of daar verschijnt het prille groen van niet alleen bolgewassen als sneeuwklokjes en krokussen, maar ook dat van plantjes als vogelmuur, kleine veldkers, vroegeling, komkommerereprijs en akkerereprijs.

Akkerereprijs gedraagt zich vaak als pionier – de eerste die een open plek koloniseert: tussen de planten of tussen de tegels. Het plantje houdt van zonnige en warme, droge en vochtige grond, en dat mag zand zijn, klei, leem/löss of grind. Het moet wel voedselrijke bodem zijn, mits stikstofarm en niet te zuur, maar wel een beetje zuur.

Als akker(on)kruid is de soort slecht opgewassen tegen de chemische behandeling van gewaszaden, in combinatie met onkruidverdelgers en onderploegen van gewasresten. Toch kan de eenjarige plant soms nog prima op akkers gedijen. De zaadjes van akkerereprijs kunnen jaren in de bodem wachten op betere tijden, en ineens opkomen. Ook in tuinen en tussen de straatstenen doet de plant dat. …

Lees Meer Lees Meer

Zonder mensen in de buurt krijgen stadsvogels langere snavels. Dat blijkt uit een publicatie over grijze junco’s in PNAS (15 december 2025). In Los Angeles zijn junco’s wat huismussen zijn bij ons. In de stad hebben de vogels stompere, kortere, dikkere snavels dan hun soortgenoten op het platteland.

Dat kan aan van alles liggen: slijtage in de stenige omgeving, een warmer leefgebied, een ander voedselaanbod. Vogelonderzoekers van de Universiteit van Californië in Los Angels vermoedden de laatste oorzaak, want voedselkeuze is een oude bekende in relatie tot snavelvorm. Meestal hebben zangvogels die vooral zaden eten relatief stompe snavels: vinken bijvoorbeeld. Insecteneters zoals mezen hebben spitsere snavels. Maar om de menselijke invloed te onderzoeken zouden ze de mensen een tijd in huis moeten opsluiten, en dat…

…deed Corona voor hen. Van maart 2020 tot september 2021 was er een lockdown en vermindert de menselijke drukte met 86 procent. En prompt werden er junco’s met langere, dunnere snavels uitgebroed. Snavels zoals de vogels in het buitengebied hebben. …

Lees Meer Lees Meer

Een lezer mailde in december dat hij een lijster hoorde zingen. Geen merel, maar een zanglijster. Dat is vroeg, meestal komen zanglijsters in februari pas op gang, nadat de eerste in januari begonnen te zingen.

In de winter zijn er veel minder zanglijsters in Nederland. Veel van de in Nederland broedende en uitgebroede zanglijsters trekken namelijk in oktober naar Engeland of Frankrijk. Vooral tijdens vorst wil het noordoosten des lands nog wel eens leegstromen. In het zuidwesten overwinteren meer lijsters.

Toch zie ik ook in het noordoosten weleens een zanglijster in de winter. Bij ons in de tuin bijvoorbeeld, en op Schiermonnikoog – noordoostelijker kom ik zelden. Zelfs tijdens de recente, koude winterdagen met sneeuw zat er minstens één zanglijster in de tuin. De foto is het bewijs. Het is geen beste foto, ik heb wel mooiere, maar niet van een zanglijster in de sneeuw. De foto is gemaakt door een strategisch opgehangen wildcamera die op bewegingen reageert met het maken van een foto. …

Lees Meer Lees Meer

Na zo’n ijzig weekend weerklinkt soms het misverstand dat het wel meevalt met die klimaatverandering. Maar het klimaat verandert met pieken en dalen. Zowel de pieken als de dalen worden geleidelijk aan hoger. Dertig jaar geleden zouden we wellicht een elfstedenwinter gehad hebben. Nu hebben we negen nachten en een dag vorst en een week sneeuw.

Als het nu lang en hard genoeg zou vriezen voor een Elfstedentocht, zou die er waarschijnlijk toch niet komen. Het ijs, hoe dik ook, zou de miljoenen toeschouwers niet houden. Gelukkig hebben we de beelden nog, zoals van de hel van ’63, toen de winnaars half bevroren over de finish ploeterden.

Wij mensen hullen ons van kruin tot teen in thermokleding, trekken (elektrisch verwarmde) laarzen en handschoenen aan en zetten sneeuwbrillen op. …

Lees Meer Lees Meer

Nu er een pak sneeuw ligt en op veel ondiepe wateren een dun laagje ijs, gaan sommige watervogels op zoek naar nattigheid. Je kunt ze op verrassende plekken aantreffen.

Op een wandeling met de hond stak er twee keer vlak voor ons een waterral fladderend over. De een zocht zijn heil bij open water, dichtbij een met riet en wilgen begroeid moeras waar ik vaak een waterral hoor. De andere ontmoeting geschiedde bij een wak in een slootje waar ik nooit waterrallen hoor. De plekken liggen zo ver van elkaar dat ik bijna zeer weet dat het verschillende waterrallen waren. De tweede leek me bovendien iets kleiner dan de eerste, maar dat kan gezichtsbedrog zijn. …

Lees Meer Lees Meer

Regelmatig is in onze tuin een groene specht te gast, soms zelfs twee tegelijk. Ze zijn vanuit huis te zien als ze aan de berk kleven. Die berk is bekleed met klimop. Klimop is ecologisch gezien een zeer belangrijke plant, onder meer als schuilplaats voor allerlei insecten. Dat hebben de spechten ontdekt, en ze zijn soms zo geconcentreerd bezig met de maaltijd, dat ze op hun camouflagegroene schouders na tussen de klimop verdwijnen.

Vaker nog dan zien laten ze zich horen, met hun schelle lach. Ook in de omgeving zien we vaak groene spechten. Die omgeving bestaat uit oude landgoederen, loof- en gemengde bossen en extensief beheerde graslanden. Er zijn oude en dode bomen waarin groene spechten een hol kunnen hakken. Toch hebben we in een boom in de buurt van de berk een spechtenkast opgehangen, want een groene-spechtengezin in de tuin lijkt ons wel wat. Maar tot nog toe schuiven ze slechts aan voor het eten. …

Lees Meer Lees Meer

Als ik ’s morgens het deurtje van het kippenhok openzet, begeven de zeven dames zich in een rij naar buiten. Daar valt van alles te halen en te beleven. Maar vandaag deinst hennetje de voorste terug. Ze wurmt zich langs de opstopping achter haar, waarna nummer twee haar kans grijpt, maar eveneens terugdeinst. De volgende doet hetzelfde. Dezer dagen zetten ze geen poot naar buiten.

Zou sneeuw te koud zijn aan de kippenpoten? Maar ze zetten niet eens één probeerstap in de witte deken. In de zachte sneeuw lijkt het mij heerlijk schrapen, pikken en scharrelen, maar daar denken de zeven samurai anders over. …

Lees Meer Lees Meer

De dagen lengen. Staan planten en dieren daar bewust bij stil? Ik denk het niet, maar ze reageren er wel op. Onze kippen bijvoorbeeld gaan op stok als het daglicht taant. Bij somber, zwaarbewolkt weer trekken ze zich eerder terug dan bij helder, zonnig weer. Het lijkt een automatisme. In juni maken ze twee keer zo lange dagen als in december.

Eksters begonnen eind november al met hun nestbouw. De zeearenden bij ons in de buurt begonnen ook in november al te nestelen. Begin december zag ik een koppel kraaien een oud kraaiennest inspecteren. Op 22 december zag ik een koolmees een nestkastje binnenglippen, die daar wel een minuut in bleef. Roeken, reigers en aalscholvers nemen hun nestelplekken in de broedkolonies in. Eenden zijn al aan het baltsen en de eerste merels en heggemussen laten zich horen. Lezer Jan Leijstra uit Haulerwijk hoort sinds midden december een zanglijster zingen. Ook spechten, boomklevers, boomkruipers, roodborstjes en winterkoninkjes komen op dreef. De eerste kokmeeuwen krijgen hun donkerbruine zomerkap. Uilen roepen elkaar en richten hun holen in. …

Lees Meer Lees Meer

Voor hoeveel wolven is er ruimte in Nederland? Staatssecretaris Rummenie van landbouw en natuur gaf een Nederlands-Belgisch team van ecologen vorig jaar opdracht om dat te onderzoeken. Het is verrassend dat een bewindsman van een belangengroep (BBB) zijn beleid wil baseren op wetenschappelijk onderzoek. Maar dat blijkt anders te liggen.

De onderzoekers van de universiteiten van Wageningen en Utrecht en het Vlaamse Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek publiceerden hun conclusies in september. Het ging hen niet om het peilen van meningen of onderbuikgevoelens. De onderzoekers beperkten zich tot feiten en baseerden zich op populatiestudies. Daaruit bleek dat een horde (ten onrechte vaak roedel genoemd) wolven een territorium van ruwweg honderd vierkante kilometer nodig heeft. In Nederland zijn 181 gebieden groot genoeg, maar de kwaliteit daarvan laat minder hordes toe. …

Lees Meer Lees Meer