De dagen lengen. Staan planten en dieren daar bewust bij stil? Ik denk het niet, maar ze reageren er wel op. Onze kippen bijvoorbeeld gaan op stok als het daglicht taant. Bij somber, zwaarbewolkt weer trekken ze zich eerder terug dan bij helder, zonnig weer. Het lijkt een automatisme. In juni maken ze twee keer zo lange dagen als in december.

Eksters begonnen eind november al met hun nestbouw. De zeearenden bij ons in de buurt begonnen ook in november al te nestelen. Begin december zag ik een koppel kraaien een oud kraaiennest inspecteren. Op 22 december zag ik een koolmees een nestkastje binnenglippen, die daar wel een minuut in bleef. Roeken, reigers en aalscholvers nemen hun nestelplekken in de broedkolonies in. Eenden zijn al aan het baltsen en de eerste merels en heggemussen laten zich horen. Lezer Jan Leijstra uit Haulerwijk hoort sinds midden december een zanglijster zingen. Ook spechten, boomklevers, boomkruipers, roodborstjes en winterkoninkjes komen op dreef. De eerste kokmeeuwen krijgen hun donkerbruine zomerkap. Uilen roepen elkaar en richten hun holen in.

Ransuilen broeden niet in holen, maar in oude eksternesten. Zelf nestelen ze niet. Eksters zijn juist gretige nestelaars. Ze bouwen grote, vrij ronde nesten – het lijken slordige takkenbossen, maar er zit systeem in. De takkenbossen zijn hol en aan de zijkant wordt een opening uitgespaard – de toekomstige ingang. Tegen de tijd dat de jongen om voedsel bedelen, staat de boom in blad en zit het nest onzichtbaar verstopt in de boomkruin.

Eksters zijn in de jaren ’80 en ’90 in aantal achteruit gegaan op het platteland en in de bossen. Ransuilen zijn daar ook hard achteruit gegaan, zo niet helemaal verdwenen. Voor eksters en ransuilen moet je tegenwoordig in de bebouwde kom zijn. Ransuilen raakten hun eksternesten kwijt en op het platteland hun hoofdgerecht: veldmuizen. In de bossen werden ze achterna gezeten door haviken, die hun eigen bijna-uitroeiing te boven waren gekomen.

Terwijl wij mensen de winter twee weken geleden pas lieten beginnen, nemen sommige vogels een voorschot op de lente. Een nieuw seizoen, een nieuw geluid.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 5 januari ’26)