Koos Dijksterhuis

Ooit dacht biologieleraar Dirk Slagter, natuurliefhebber in het algemeen en liefhebber van bomen in het bijzonder, dat er aan bomen in de winter weinig viel te zien. Nadat hij meewerkte aan een tabel om boomknoppen mee te determineren, ging die veronderstelling naar de knoppen.

Iedere boom, heester, struik en houtige plant staat weleens in knop en wie de knoppen kent, weet van welke soort ze zijn. De knoppen van Robinia pseudoacacia bijvoorbeeld zijn diep in de bast verstopt. Wel lijken sommige soorten knoppen sterk op elkaar. Maar er zijn nog veel meer kenmerken om winterse bomen mee te onderscheiden. Het visgraatmotief van een iep is zelfs alleen in de winter zichtbaar. …

Lees Meer Lees Meer

Vandaag is de kortste dag, afgelopen en komende nacht zijn de langste van dit jaar. Voor wie nu moppert dat elke dag 24 uur duurt, heb ik de geruststellende mededeling: u heeft gelijk. Als ik het gemakshalve over daglengte heb, bedoel ik de periode tussen zonsopkomst en zonsondergang.

Vanaf nu lengen de dagen, een prettig idee. De zon heeft zijn verste punt bereikt en wordt vanaf de Steenbokskeerkring teruggekaatst. Ik kan me goed indenken dat onze in dierenvellen gehulde voorouders die zonnewende vierden. Het lukte de kerkvaders niet dat heidense lichtfeest uit te bannen. ‘De kerstboom pakken ze ons niet af!’ Het lijkt het hedendaagse vuurwerk wel. Toen hebben ‘ze’ er maar een christelijk feest van gemaakt. …

Lees Meer Lees Meer

Sloten kunnen de eentonigheid van het groene of grauwe land doorbreken, vooral als ze gezegend zijn met een rietkraag. Veel sloten zijn echter overbodig geworden. Ontwateren gaat met ingegraven drainagepijpen even goed. En een boer die zijn sloten dempt krijgt er land bij, waar hij drijfmest kan inspuiten.

Sloten die niet gedempt worden, worden wel ‘geschoond’, een eufemisme voor het wegschrapen van riet en oeverbegroeiing. Riet zou anders de doorstroming belemmeren. Boeren in Noord-Groningen hebben met riet geëxperimenteerd en die belemmering blijkt reuze mee te vallen. Als het proces van verlanding verdergaat, dan gaat dat natuurlijk wel ten koste van de doorstroming. Maar als je een sloot elke drie jaar leeg schraapt, zit je goed. Dat kun je het beste gefaseerd doen, zodat er altijd riet staat. …

Lees Meer Lees Meer

Zijn bosaardbeien in de zomer rood, ook ’s winters kunnen ze dat zijn. ’s Zomers zijn de vruchten rood, ’s winters sommige bloemen. Het lijkt wel of de witte kroonblaadjes van aardbeibloemen in de winter een herfstkleur krijgen. Zo zijn ze vier keer kleurig: in de lente als witte bloem met een geel hart, in de zomer als (schijn)vrucht, in de herfst tijdens een tweede bloei en in de winter als herfstbloem.

Bosaardbeien zijn de wilde voorouders van kweekaardbeien. Hun vruchten worden lang zo groot niet, maar smaken uitstekend. Het heten schijnvruchten omdat ze behalve uit het vruchtbeginsel uit de bloembodem zijn gevormd. De eigenlijke vruchtjes zijn de pitjes op de aardbei.

Hun zoete smaak onderscheidt bosaardbeien van de erop lijkende schijnaardbeien. Die zijn smakeloos. In een eerder stadium hebben schijnaardbeien bovendien gele in plaats van witte kroonbladeren. …

Lees Meer Lees Meer

Ik heb tegels gelicht: stoeptegels van dertig bij dertig. Sommige bleken anderhalf keer zo dik te zijn. Ik kan maar één reden verzinnen waarom iemand een tuinpad zou bestraten met tegels waarvan sommige dikker zijn: die lagen er nog en moesten op. Voor degene die ze eruit wipt, in casu ondergetekende, betekent het extra werk.

Enfin. De tegels waren zo strak gelegd dat er maar weinig groen tussen zat. Ook kwam ik weinig wriemelend, laat staan kruipend gedierte tegen. Alleen af en toe een regenworm. De regenwormen gedroegen zich lethargisch. Ze leken wel dood, maar dat waren ze niet. Ik onderbrak mijn werkzaamheden telkens om ze op te tillen en in veiligheid te brengen, en soms deden ze een halfslachtige poging in de diepten der aarde aan mijn vingers te ontkomen. …

Lees Meer Lees Meer

De eerste dode wespen zijn gevonden. Iedere winter is het raak in mijn huis. Soms leven ze nog en zet ik ze buiten, waar ze een ander winterverblijf moeten zoeken. In huis gaan ze dood – het zal er wel te warm en droog zijn. De binnen gedrongen wespen zijn bevruchte vrouwtjes die een overwinteringsplek zoeken. Na de winter zouden ze koningin kunnen worden van een nieuw nest.

Kennelijk vinden wespen een manier om binnen te komen. Zoals ook slakken en muizen op wonderbaarlijke wijze bijna iedere woning weten binnen te dringen. Ze kunnen zich zo onwaarschijnlijk plat en dun maken, dat we het ons niet kunnen voorstellen. Ik zag eens een forse naaktslak die zich als een barbapapa met een verschuivende wespentaille door een gaatje wurmde, waar hooguit een luciferhoutje in paste. Het werkwoord wurmen is wellicht gebaseerd op die lenigheid van een slak, al is een slak beslist geen worm. …

Lees Meer Lees Meer

In de winter zijn roodborstjes vaker in tuinen te zien dan in het broedseizoen. Ook bij ons hopt dagelijks een roodborstje door de tuin. Hij of zij inspecteert de plekken waar eerder iets eetbaars gevonden werd en neemt een slokje uit de drinkbak.

Ik vind het altijd leuk om zo’n vogeltje te zien. Roodborstjes hebben een opvliegende aard tegen andere vogels, inclusief soortgenoten, maar ze zien er ongekend schattig uit. En ze zijn niet schuw. Ik hoef maar wat blad van het paadje te harken, of daar is het beestje al. De oranje borst is opgezet, het buikje staat bol. Twee glinsterende kraaloogjes houden de geringste beweging van wormpjes, springstaarten en ander klein gedierte in de gaten; gedierte dat onder het blad een schuilplaats dacht te hebben gevonden. …

Lees Meer Lees Meer

Er zit een dagpauwoog op zolder. Als we er de verwarming uitlaten, heeft de vlinder kans de winter te overleven. Het dier is dan in een soort van winterslaap. Gaat de verwarming aan, dan komt ze tot leven en moet ze brandstof tanken, nectar bijvoorbeeld. En dat is er niet.

Menig dierenvriend zal zo’n winterse vlinder buiten zetten, en menen dat die edelmoedige handeling het insect van de dood redt. Maar buiten redt de vlinder het niet. Als de door de vlinder gekozen verblijfsplaats ongewenst is, kunt u de vlinder in de schuur of andere droge maar onverwarmde ruimte zetten. Een vogelnestkast kan ook, maar dan loopt de dagpauwoog het risico op een inspecterende of overnachtende mees. Die het insect waarschijnlijk ontvleugelt en opeet. Als u een winterslapende dagpauwoog stoort, ritselt het insect met de vleugels. Als u het dier nog meer verstoort, spreidt het de vleugels en kijken de nep-ogen u aan. …

Lees Meer Lees Meer

Voor ons keukenraam staat een loofboom. Ik ben vergeten wat voor boom, het is een exotische kweekboom. Exotische kweekbomen zijn uit ecologisch oogpunt zelden heel waardevol. Toch zie ik door het keukenraam vaak vogels in deze boom. Die vinden er kennelijk toch iets van hun gading.

Regelmatige bezoekers zijn merel, roodborstje, pimpelmees en koolmees. Gisteren zag ik ook de laatste van dat kwartet. Maar er bewogen nog drie andere vogels. Eén zat op de grond rond de stam: een winterkoninkje. De ander schoof van kniehoogte langs de stam naar de kruin: een boomkruiper. De derde zat geen seconde stil, hij sprong van twijg naar twijg, fladderde even en roetsjte weer een halve meter verder. Het was een heel klein vogeltje in tjiftjaf-achtig tenue. Maar over zijn kruin lag een gele streep: een goudhaantje! …

Lees Meer Lees Meer

Ik heb stokrozen gezaaid. Dat is niet de eerste maal. Tientallen malen heb ik stokrozen gezaaid die alle malen niet verschenen. Ik zaaide ze op te vochtige, te druk begroeide, te lommerrijke plekken. Pas toen er een stokroos opkwam tussen de stenen op mijn terras, op een zonnig en warm plekje, een stokroos opkwam, waar ik niet gezaaid maar blijkbaar gemorst had, besefte ik dat stokrozen maar weinig eisen en ook niet meer dan dat willen. In ogenschijnlijk karige omstandigheden winnen zij de wedstrijd met meer eisende soorten. Ze kunnen tegen warmte en (enige) droogte en hebben tussen de stenen het rijk alleen. Onder de stenen droogt de grond ook niet zo snel uit. En de stenen scheiden kalk af, wat een stokroos een opsteker vindt. …

Lees Meer Lees Meer