Koos Dijksterhuis

De lijsterbessen lijken roder dan in andere nazomers. De oranjerode kleur wordt veroorzaakt door flavonoïden, stoffen die voor planten allerlei functies vervullen. Ze beschermen bijvoorbeeld tegen UV-straling in zonlicht. Daarom kleuren sommige appels aan de zonzijde roder dan aan de schaduwkant. Ook bladeren bevatten rode flavonoïden. Ze worden zichtbaar als een boom het bladgroen uit de bladeren trekt, wanneer die bladeren minder licht vangen vanwege de kortere daglengte. Dan krijgen groene bladeren hun herfstkleur. …

Lees Meer Lees Meer

Iemand vroeg me of je zeekool kunt eten. Ja, dat kan. Het groeit op de Afsluitdijk. Het heeft lila bloemetjes, leerachtige koolbladeren en het kan goed tegen zout. Dat moet ook wel op de Afsluitdijk, te meer daar de plant vooral aan de wadkant groeit. Zeekool hè, geen meerkool. Hoe moest iemand dat dan bereiden?

Van de culinaire kant van zeekool weet ik niets. Ik ben geen wandelend, zelfs geen kruipend kookboek, voor recepten moet u niet bij mij zijn, ik doe altijd maar wat. Zeekraal eet ik rauw, wilde paddenstoelen bak ik alsof het champignons zijn en zeekool heb ik nog nooit gegeten, laat staan bereid. Gelukkig is daar internet. De kool-achtige bladeren, lees ik, zijn oneetbaar. Je moet de stengels blancheren. Maar in Nederland mag dat niet, want zeekool is beschermd. We dammen één van ’s werelds mooiste zeearmen af en als er dan dijkplanten op de dijk groeien, verklaren we die beschermd. …

Lees Meer Lees Meer

Mijn dochter vroeg of ik muntthee wilde kopen. Dat ligt wel in de kast, zei ik, doelend op een doosje theezakjes. Nee, dat bedoelde ze niet, het moesten van die groene bladeren zijn. Muntthee is een gevierde drank in cafés. Ooit was het een stoffig drankje van bewierookte lieden, nu is het fris en hip. Het wordt getrokken van verse munt, niet van gedroogde, hoewel gedroogde munt sterker smaakt en geurt. Op reis, kamperend en door bossen en bergen sjouwend, dronk ik ook verse muntthee. Ik zou niet zo gauw klinkende munt voor zo’n takje neertellen. Ik zei tegen dochter dat ze ook even de tuin in kon. Daar, bij het water, staat munt. Heus? Ja, met die lila bloemen. Dochter was verrast, zo’n hippe plant in de tuin van die padvinderachtige vader van haar! …

Lees Meer Lees Meer

We wandelen op Schiermonnikoog over een bospad tussen een vochtig berkenbos en een vrij oud dennenbos. Naast het pad ligt een dode duif. Een jonge houtduif is het, onlangs uitgevlogen. Er zitten nog plukjes nestdons op zijn rug, zijn snavel is nog kuikenachtig. Er zit bloed op. Die heeft maar kort geleefd. Hij is ook nog maar kort dood, hij ziet er vers uit. Toch zoemen er al vliegen omheen.

Waar geleefd wordt, vallen doden; alleen de heel snelle, slimme, lenige of anderszins best aangepaste individuen redden het. En zelfs die topatleten gaan een keer dood, soms al heel rap. De natuur is mooi, maar je moet er wat bij drinken. …

Lees Meer Lees Meer

In september gaan de groei en de bloei eruit, maar sommige planten houden dapper vol. Sterker nog: hele grasvelden, bermen, drijken knipogen je toe met kleine paardebloempjes. ’s Morgens openen ze zich massaal. Het zijn geen echte paardebloemen, hoewel ook die een bescheiden nabloei doormaken. Er zijn allerlei paardebloem-achtige bloemen die voor paardebloem worden aangezien. Havikskruid, biggenkruid, leeuwentand, muizenoor, streepzaad… Hun verschillen zijn soms maar klein, ze lijken op elkaar, maar nu zal het vaak vertakte leeuwentand zijn, want dat is een talrijke herfstbloeier. In het gras glanzen overal die kleine, gele zonnetjes. Het gras moet een tijdje geleden gemaaid zijn en niet te zwaar bemest. …

Lees Meer Lees Meer

Vorige week vond ik drie blauwe knopen. Geen knopen voor een jas, maar bloemen. Ze bloeiden nog volop. Heel mooi waren ze, met die bolle, hemelsblauwe bloemen. Ik vond ze op een schraal, zompig graslandje, met kalkrijk en ijzerhoudend kwelwater. Dat kwelwater hebben ze niet per se nodig, maar vinden ze wel prettig. Vochtig, schraal grasland is wel per se nodig. Schraal betekent voedselarm, wat in ons overbekunstmeste land zeldzaam is. Daarom zijn blauwe knopen van algemeen ook schaars geworden. Zoals zoveel ooit algemene planten schaars zijn geworden. …

Lees Meer Lees Meer

Een lezer stuurde mij een brief met foto’s van een gigantische rups, formaat middelvinger. Hij is de derde lezer deze maand die me zo’n rups meldt. De rups is grijsgroen en getooid met een kromme haak op zijn kont en twee rijen vlekjes op zijn rug. Op zijn kop ogen die vlekjes als grote ogen: zwart met daarin een witte, niervormige iris. Altjd eng, ogen, ook al zijn ze nep. Onder een grote foto van ogen houden zakkenrollers zich in, blijjkt uit sociaalpsychologische proeven, hoewel je met zulke proeven nooit weet of ze door een Stapel-achtig typ verzonnen zijn. Maar angstaanjagend ziet deze olifantsrups er beslist uit. Hij kronkelt als een slang en bij benadering trekt ie zijn toch al weinig aaibare snuit in. Dan pompt ie zijn hoofd op, zodat de nepogen je brutaal aanstaren: “Had je wat? Kom maar op!” Je zult hem niet gauw oprapen en dat is precies de bedoeling. Als merel, koekoek en klauwier ook nog van oppikken afzien, is des rupsen missie helemaal geslaagd en kan hij zich onbekommerd tegoed doen aan wilgenroosjes of fuchsia’s. …

Lees Meer Lees Meer

Buizerds zijn hier zomer en winter. In de winter zijn er zelfs meer dan in de zomer. Dan proppen Scandinavische buizerds zich erbij. Geen paaltje, geen bosrand, of je ziet een buizerd. Sommige buizerds zijn gesteld op hun rust en trekken verder. Er trekken dezer dagen en komende weken heel wat buizerds door Nederland. Of beter: over Nederland. Op zonnige middagen kun je ze aan de hemel voorbij zien schuiven. Ze cirkelen omhoog, opgetild door warme, stijgende lucht. Dat heet thermiek en het cirkelen heet schroeven. Van grote hoogte zweven ze dan in de gewenste richting klimeters naar beneden, over een denkbeeldige glijbaan, vandaar dat dat zweefvliegen een glijvlucht heet. …

Lees Meer Lees Meer

Kromzitters zitten helemaal niet krom, integendeel, er zijn nauwelijks nachtvlinders met een zo kaarsrechte houding. Maar hun rupsen willen nog wel ‘ns krom zitten. Die gooien hun kop vaak overdreven ver in hun nek, zodat hun zes voorpootjes omhoog wijzen. Nu hebben de rupsen zich diep in de grond gegraven. Daar verpoppen ze zich in een cocon, en weldra zullen de vlinders de grond uit kruipen. …

Lees Meer Lees Meer