Een week van huis en de lente blijkt losgebarsten. ’s Morgens zorgt het aanzwellende koor van roodborstje, heggenmus, winterkoning, koolmees, pimpelmees, merel, zanglijster, vink, groenling, zwartkopje en tjiftjaf voor een aangenaam ontwaken. Tijdens een wandeling door het natuurmonument Kardinge bij Groningen dienen allerlei pas gearriveerde zuiderlingen zich aan. …
Het ochtendlicht schildert een zilvermeeuw oranje. De meeuw is vroeg uit de veren – misschien was hij de meeuw die ik door het open raam goedemorgen hoorde wensen toen ik vanmorgen wakker werd. Die zilvermeeuwen kunnen in het voorjaar een keel opzetten. En in Haarlem broeden ze op de daken, ook op het dak waaronder ik slaap. …
In hun broedkolonies vliegen de aalscholvers af en aan. Ze baltsen en slepen takken de bomen in voor hun nesten. Ze zijn gekleed in vol ornaat: hun wit met gele kelen steken mooi af tegen hun bijna zwarte lijf en de blauwe lucht erachter. Hun poep is wit en kalkt de bomen waarin ze nestelen eveneens wit. Die bomen zijn kaal want ze kunnen niet tegen de overmatige bemesting door de aalscholvers. Zo rollen ze hun eigen broedplaats op. …
Wegens cupidale betrekkingen pendel ik veel tussen Groningen en Haarlem. Per trein kan ik via Lelystad of Amersfoort, via Amsterdam of Leiden. Over Leiden is een omweg, maar scheelt twee overstappen. Met de auto duurt de reis (zonder files) half zo lang als per trein (zonder vertragingen) en kan ik stapels boeken meenemen. Maar die kan ik onderweg niet lezen, zoals in de trein. …
Op de dag dat ik met vogelonderzoeker Willem van Manen een hol van een specht bezocht, kreeg ik een e-mail van Trouwlezeres Ans van Horssen, waarin zij vroeg welke vogels het voormalige spechtennest in haar tuin hadden gekraakt. ‘Is het een koolmezenpaar?? Ze hebben een ‘mooie blauw/zilvergrijze rug en een gele buik’. Op de foto’s stond een boomklever. Er zat ook een foto bij van de bonte specht die uit zijn hol koekeloert. Even dacht ik aan een jonge grote bonte specht, maar het was een kleine bonte, een wel heel leuke broedvogel voor in de tuin – veel bijzonderder dan die boomklever. …
De zanglijster had de hoofdrol en zong uit volle borst in het natuurdagboek van gisteren. Vorig jaar werd het lijsternest in mijn tuin door een kat uitgehaald, met moederlijster en al. Als de zingende lijsterman deze lente een vrouwtje krijgt, weet ik niet hoe ik het nest kan beschermen. Geen kruid is tegen katten gewassen, geen hoge pieptoon houdt ze weg, geen versperring houdt ze tegen. Alleen hoge hekken met schrikdraad zouden werken, maar die zijn vanwege de struiken en bomen niet haalbaar, nog afgezien van hun lelijkheid. Ik wil niet in een vesting wonen en zonder begroeiing is er voor vogels ook weinig te beleven. …
Het is weer tijd een lans te breken voor een essentiële factor in de stadsnatuur: klimop. Aan het snoeien van mijn klimop kom ik maar niet toe. In de nazomer bloeit hij met kleine, gele bloempjes die weliswaar geen opvallende verschijningen zijn, maar een compleet leger van zweefvliegen en bijen van stuifmeel voorzien. Die knip ik niet af. En in nu rijpen de bessen, die zo belangrijk zijn voor vogels. Zeker na zo’n koude nawinter zijn klimopbessen de redding voor menige merel, spreeuw, huismus, zanglijster, Turkse tortel en houtduif. …
Aan de rand van een heideveld ligt een zompige laagte en in die zompige laagte staan lisdodden. Het zijn de planten van vorig jaar en de meeste hebben geen bloemen meer. Enkele bloeiaren zijn nog bezig tot stof te vergaan; of misschien tot as, gezien hun bijnaam sigaar.
De bruine sigaren op de rietachtige stengels van lisdodden zijn vrouwelijke bloeiaren. De mannelijke zijn dunner en zitten erboven, maar daarvoor moet je in de zomer wezen. Dan zijn de vrouwelijke (sig)aren nog lichtbruin. Later worden ze bijna zwart. Althans van de grote lisdodde. De kleine lisdodde verkleurt meer naar groengeel. …
[Recensie] In zijn nieuwste boek beschrijft Koos Dijksterhuis twaalf wandelingen door verschillende Nederlandse landschappen. Hij beschrijft uitgebreid wat hij ziet en doet en is daarmee een erg goede gids. Soms wordt de informatie alleen iets te veel en zou je willen dat je gewoon van de natuur kon genieten.
De Nederlandse natuur is populair. Boswachters doen het goed op twitter en instagram en zijn regelmatig te horen op de radio, we duiken massaal de bioscoop in voor films als De nieuwe wildernis en De wilde stad en het thema van de Boekenweek dit jaar was niet voor niets ‘Natuur’. De boeken over de Nederlandse natuur kunnen dan niet achterblijven. Handboek voor natuurwandelingen is er zo eentje.
Ik ben niet anders gewend dan samen te wandelen. En had aan mijn ouders gidsen van dezelfde kwaliteit als Dijksterhuis. Mijn ouders zijn beiden bioloog en beiden werkten ze jarenlang als docent. Op vakanties wandelden we bijna iedere dag. Mijn moeder speurde met haar haviksogen de lucht af en mijn vader zocht naar amfibieën en reptielen. Ik leerde het verschil tussen hagedissen en salamanders en verwonderde me over de pootloze hazelworm. Nog steeds weten ze me tijdens wandeltochten van alles te vertellen dat ik zelf niet weet. Maar we liepen ook veel in stilte. Omdat je dan het meeste ziet. Terwijl ik het boek van Dijksterhuis lees, wandel ik in gedachten door de prachtige natuur die hij omschrijft, maar dan met een gids die in zijn enthousiasme niet weet wanneer hij beter kan zwijgen.
Het boek bevat ontzettend veel interessante feitjes (“Linnaeus beschreef de otterschelp als eerste en wilde hem Lutaria noemen. Hij schreef per ongeluk Lutraria, wat otter betekent.”), alsook leuke feitjes (“Izabel is een kleur die vaak in vogelboeken voorkomt, om de kleur van een vogel aan te duiden. Het is de kleur van perziken en blozende wangen.”), maar de informatiedichtheid is voor mij iets té hoog. Het zou denk ik een hoop schelen als een deel van de informatie zou zijn afgebeeld in de vorm van foto’s of tekeningen.
Ook zou ik zo graag de wandelingen die erin staan zelf eens maken. Er staan weliswaar routekaartjes aan het begin van ieder hoofdstuk, maar die lezen meer als een schatkaart. In het voorwoord legt Dijksterhuis uit dat dit bewust is gedaan, omdat hij zelf voorgeschreven routes graag aan zijn wandelschoen lapt en dat niemand wil onthouden. Toch zouden die voor de minder ervaren wandelaar best goed van pas kunnen komen.
—
Eerder verschenen op Kennislink
Omdat ik in het Westland een lezing geef over mijn nieuwe boek over natuurwandelen, grijp ik mijn kans op een strandwandeling, en bezoek ik eindelijk de Zandmotor bij Ter Heijde. Dat is een uitstulping van het strand in zee, aangelegd met opgespoten zeezand om de smalle kuststrook te verstevigen.
De Zandmotor ligt er al zes, zeven jaar en intussen leven er schelpdieren en wormen in de bodem. Ik loop langs de waterlijn iedere golf die op- en weer afstroomt laat het zand knisteren en pruttelen van bellen en minifonteinen uit talloze holletjes. …