Op de boot van Schotland naar Jan Mayen en Spitsbergen worden we vergezeld door Noordse stormvogels. Andere vogels houden dat minder lang vol, al deden drieteenmeeuwen hun best. Noordse stormvogels hangen dagenlang achter en om de boot. Ze zweven vlak boven water achter de boot, uit de wind. Dan zwenken ze na een minieme beweging van een vleugel razendsnel omhoog en opzij, om tegen de plotselinge wind in even soepel het schip voorbij te zweven, vlakbij. …
Soms fladderen er piepkleine, lichtbruine vindertjes op, als ik door de tuin banjer. Ze gaan meestal gauw weer zitten, het zijn nachtvlinders. Tegen de avond worden ze actief. Maar hoewel ze het daglicht schuwen, komen ze wel op kunstlicht af. Ze vliegen zomaar naar binnen. Overdag wachten ze roerloos op de avond, hun vleugels gevouwen. Ze lijken een strootje. Hun antennes wijzen naar achteren, hun neus naar voren. Een lange neus is het. …
De slechtvalk heeft zijn positie als broedvogel volledig hersteld. Waren slechtvalken in het Europese laagland uitgeroeid door jacht en DDT, sinds de jaren ’70 klommen deze bliksemsnelle, gespierde binken weer langzaam uit het dal. Vanuit Duitsland werd het Nederlandse laagland heroverd. Aanvankelijk als wintergast, sinds 1990 ook als broedvogel. Het aantal steeg en nu zijn er meer dan honderd broedparen.
Slechtvalken kozen hoge flats en schoorstenen als broedplek. Vogelbeschermers hingen daar nestkasten op. Als vogel van rotswanden is die voorkeur voor stenige hoogten begrijpelijk. Maar in andere landen, en ooit ook in Nederland, broedden slechtvalken regelmatig op de grond en in bomen. …
Nieuw, binnengekomen met stip, snel rijzend in de waarnemingentop: de langpootmug Eutonia barbipes. Afgelopen mei werd de soort voor het eerst sinds ruim een eeuw in Vlaanderen gezien. Op twee plekken zelfs. Toen kwamen in Nederland de insectenfreaks in actie. Wat België kan, kan hier ook. En waarachtig, de ene na de andere Eutonia barbipes diende zich aan. Kennelijk is de langpootmug veel minder afwezig dan gedacht. Er werd alleen niet op gelet.
En zeg nou zelf: let u op soorten langpootmuggen? Kent u mensen die dat doen? …
Op Spitsbergen beklimmen we in een groep een steile berg, door diepe sneeuw. We sjokken in elkaars spoor. Toppen zijn altijd verderweg dan ze lijken. De sneeuw blijkt ook dieper dan gedacht. Soms zak ik er plotseling tot mijn kruis in. Het loopt moeizaam, maar is ongevaarlijk, zolang ik niet val en de helling afroetsj. Herhaaldelijk zie ik hand-afdrukken in de sneeuw en soms de sporen van een uitglijder. Wat als er nu een ijsbeer opdaagt? Het spoor is smal, de mensen voor me klimmen gestaag door, achter me klimmen ook mensen, als ik stop, moeten ze wachten. Ik klim dus ook gestaag door en voel me een schaap in een rij. Bijna bereik ik een sneeuwvrij deel. …
Kent u de witte reus? Nee, geen wasmiddel, het wasmiddel heeft een grotere naamsbekendheid, maar de witte reus bestaat al veel langer. Het is een zweefvlieg.
De witte reus heeft een witte band over zijn voorlijf. Aan dat witte dankt hij ook zijn tweede naam: ivoorzweefvlieg, wat overdreven is, want de vlieg is grotendeels zwart. Voor een zweefvlieg is het een zware jongen, dus dat reus klopt wel.
Zweefvliegen hebben twee vleugels en zijn vliegen die op wespen, bijen of hommels lijken. Wespen, bijen en hommels hebben vier vleugels. Onder mensen heeft het jezelf zijn hoog aanzien, maar onder zweefvliegen heeft het imiteren van andere insecten grote voordelen. Je kunt er afschrikwekkend door worden voor insecteneters en je kunt onopvallend iets stelen uit een bijennest of er je eitjes in leggen. Dat laatste doet de witte reus. …
Een lezer gaf mij er in een brief van langs omdat ik in het natuurdagboek van 18 juli zomaar wat zou roepen over naar de duinen waaiende meststoffen uit landbouwgebied. Lezer vroeg zich af of ik een hekel had aan landbouw. Integendeel, boer is een bewonderenswaardig vak. Het vereist kennis en hard werken.
Maar dat de moderne landbouw gepaard gaat met drijfmest, kunstmest en pesticiden, zal geen boer ontkennen. Via water en lucht komt een deel daarvan terecht in de natuur. Nitraten en fosfaten waaien niet alleen voor de wind de natuur in. Ze dwarrelen door de atmosfeer en als het regent, regent er plantenvoeding mee. Daardoor worden de duinen bemest, al liggen ze aan de westrand van Nederland. …
Toen ik 21 was, moest ik een slooppand uit en kreeg ik een woning met tuintje. Dat vulde ik met wilde planten uit de tuin van mijn ouders en uit het plantsoen. In de tuin van mijn ouders had ik als puber planten gezet, die ik uit het bos had geroofd. Roven mag niet, u moet het thuis niet nadoen, ik zal het ook nooit meer doen, maar dat zeg ik met de kennis van nu.
Toen ging het er heel anders aan toe. Eén van de wilde aanwinsten was moerasandoorn. Die leek een beetje op kattenstaart, maar had lila bloemen, geen roze. Het blad is gekarteld, het lijkt op brandnetelblad. De andoorns verspreidden zich gezwind, evenals andere soorten. Wie zich niet verspreidde, ging vanzelf ten onder, daar raakte ik aan gewend. Een rijtje getrouwen, waaronder moerasandoorn, verhuisde een paar keer mee.
De laatste keer dat moerasandoorn meeverhuisde, kwam er een gelijkend soort op. Rozer dan lila, maar minder roze dan kattenstaart. Een blik in het plantenboek gaf uitsluitsel: bosandoorn. Leuk, nu had ik twee soorten andoorn.
Ik had zelfs ontzettend veel twee soorten andoorn! Ik plukte een bosje voor op tafel. Dochter snuffelde eraan en trok een vies gezicht. Inderdaad, de bloemen stonken. Dat lag aan de bosandoorn. Die rook naar verregende hond, naar natte washand. Bah!
Van de week las ik in de natuurscheurkalender dat bosandoorn als bijnaam stinknetel heeft.
Laatst hoorde ik mensen tussen slokken wijn door filosoferen over het zesde zintuig. Ze bedoelden er iets telepathisch mee. Er wordt tussen slokken wijn door wat afgefilosofeerd. Zien, horen, ruiken, voelen, proeven; vijf zintuigen. Vleermuizen hebben sonar, haaien nemen electriciteit waar. Kanoetstrandlopers leiden met hun snavel uit drukgolfjes af waar schelpen begravenzitten. Al drie zesde zintuigen! En anders is het nlangs wel ontdekt bij walvissen. Vinvissen zwemmen met open mond. Ze scheppen zeewater op en zeven er prooidiertjes uit met hun baleinen. Daarbij gebruiken ze een zintig in hun muil. Dat orgaan is nog maar net ontdekt. Laatst stond het in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. …
Net als zeekoet en alk horen papegaaiduikers bij de alken: noordelijke tegenhangers van de pinguins. Uitstekende zwemmers, matige vliegers en onbeholpen wandelaars. Broeden zeekoeten zij aan zij op smalle richels in loodrechte klippen, papegaaiduikers broeden in holen. Weliswaar op steile kusten, maar toch in holen. Konijnenholen bijvoorbeeld, onder de zoden op de rotsen. Of in spleten in graniet. Zeekoeten zijn groter en hebben lange, scherpe snavels. Samen kunnen ze een muur van dolksnavels richten op wie hun eieren of kuikens belaagt: een grote mantelmeeuw bijvoorbeeld, een grote burgemeester of een grote jager. Dat zijn drie geduchte vijanden langs noordelijke kusten. Ze kunnen volwassen papegaaiduikers naar binnen werken. Grote jagers zijn snelle roofmeeuwen, die andere meeuwen van hun maaltijd beroven. Maar ze jagen ook achter papegaaiduikers aan. Die hebben als wapen niets aan hun kleurige clownssnavel. Veiligheid zoeken ze in holen. …