Met twaalf Trouwlezers en een medewerker van SNP-Natuurreizen wandel ik over Schiermonnikoog. Op het eiland heeft elke maand zijn eigen charme en de herfst is er geen gekke tijd, want op de Waddeneilanden nazomert het altijd lang door. Bovendien is het vogeltrektijd, groeien er paddestoelen, bloeien de parnassia’s en kleuren de duinen rood van de bessen. …
Als reactie op een natuurdagboek over landschapspijn stuurde beeldend kunstenaar Henk ter Horst uit Assen me een brief met afdrukken van twee van zijn kunstwerken. Hij maakte ze naar eigen zeggen met “pijn en verdriet bij het constateren van de aftakeling van ons ooit mooie landschap”.
Jarenlang had Ter Horst een atelier op een wierde, niet ver van Zoutkamp. Daarvandaan had hij een weids uitzicht. “Een paradijsje”, schrijft hij, “uit het atelier zag ik de hazen in het veld rennen. In het voorjaar de roep van ransuilen in het bosje, de zanglijster in de bomen. ’s Zomers de roep van de kwartels, het zingen van de leeuweriken, vlinders op de bloemen rondom. Zo af en toe ben ik er nog even geweest. Met pijn in het hart. Veel natuur, waar ik zo van genoten heb, is weg. Ik hoef er niet meer heen.” …
Op een akkerdistel tref ik in een moerassig rivierdal een zweefvlieg aan. Dat is op warme zomerdagen niet bijzonder, het is haast nog moeilijker geen zweefvlieg aan te treffen. In dit geval is het een gele veenzweefvlieg, vroeger hoogveenzweefvlieg genoemd. De vlieg komt voor op hoogveen, maar ook op ander veen en zelfs daarbuiten, want venig zou ik de rivierbedding niet noemen, eerder kleiig. Gele veenzweefvliegen kunnen snel en ver vliegen, en duiken soms ver buiten hun zompige leefgebied in bloemrijke tuinen op. Het gele onderscheidt hem van zijn naaste verwant: de donkere veenzweefvlieg. Zijn wetenschappelijke naam silentis is raadselachtiger, want dat betekent stilte, terwijl de gele veenzweefvlieg luidruchtig zoemt. …
In het park lig ik te lezen. Er zijn mieren, maar niet veel en ik ruik geen hondenpoep. Het gras is groen, de lucht is blauw, de zon is warm. De zon is zelfs snikheet, maar in de schaduw is het fris. De grens van beide biedt het beste van twee werelden. De schaduwen worden geworpen door twee lindes, twee haagbeuken, twee platanen en een wilg. De wilg staat het dichtstbij, aan het water.
Ik lees het prachtige, nieuwe boek van Koos van Zomeren: Alle Vogels, een gevaarte van bijna 900 bladzijden. Het is powertraining van de armspieren om dat boek op mijn rug liggend boven me te houden.
Een kwalijk riekend dampje prikkelt mijn neus. Als ik me erop concentreer, ruik ik het niet, maar lezend ruik ik het weer. Het houdt het midden tussen zweetsokken en rotte vis. Achter het boek word ik een korte beweging gewaar. Onder de wilg zie ik het standbeeld van een blauwe reiger. Het beeld stond er net nog niet. Het steekt ineens zijn kop vooruit. De kop blijft vervolgens op zijn plek, terwijl de rest van de reiger bijgetrokken wordt. De beweging geschiedt behoedzaam. Het lijf schuift nog iets verder, alsof het onder de kop door wil. Zo wordt de kop als een katapult gespannen voor de ontlading.
Plotseling schiet de kop schuin naar beneden tussen het gras. Hij komt met smakkende snavel weer boven. Ik zie niets spartelen, de prooi zal wel een insect geweest zijn.
Als ik de camera pak, stapt de reiger opzij – van glurende camera’s is hij niet gediend. Hij hopt van de oever in een geparkeerd bootje, dat niet is afgedekt en vol regenwater staat. Daarin gaat de reiger zich uitgebreid badderen. Ik ruik hem niet meer. Na het bad wiekt de vogel weg over het water.
(Natuurdagboek Trouw maandag 4 sept. 2017)
Het mag dan nog een paar weken zomer heten, in de natuur is de herfst al lang begonnen., De meeste planten zijn uitgebloeid, de meeste vogels uitgebroed. Er bloeien nog planten en er broeden nog vogels, maar ze zijn over hun groeispurt resp. broedpiek heen. Veel vogels trekken reeds zuidwaarts. Insecten hebben hun piek ook achter de rug. De eerste bomen blozen in herfstkleuren, de eerste eikels vallen.
De zon is nog warm, maar staat een stuk lager dan we gewend waren, en het wordt al om half negen donker. Gelukkig kunnen we dankzij de klimaatverandering op zonnige dagen tot in december buiten zitten. In september komen zelfs zwoele avonden in toenemende mate voor en ook los daarvan is september een prachtige maand. …
Boven mijn voordeur zit de hele zomer al een wespennest. De wespen vliegen af en aan. Ze brengen prooien en zoetigheid naar het jonge broed in de spouw. Menigeen zou direct een ongediertebestrijder inschakelen, die gekleed in een hermetisch ruimtepak met spuitbussen in de weer zou gaan. Als ze nou op ooghoogte af en aan zouden vliegen, was het vervelend geworden, al hoef ik alleen maar af en toe in en uit te lopen. Maar de wespen vliegen niet op ooghoogte, ze bewonen een penthouse op ongeveer twintig centimeter boven kruinniveau en vliegen over me heen. De brievenbus zit onderaan; niemand heeft last van de wespen. …
De meidoornbessen zijn rood aan het worden. Er rijpt een feestmaal van bessen voor de trekvogels die in aantocht zijn. De bessen kunnen losse meidoornstruiken of –bomen, maar ook complete hagen en bosranden doen blozen.
De meidoornbessen gaan soms vergezeld door vogelkersen, sleedoornpruimen, lijsterbessen, hazelnoten, kardinaalsmutsen en Gelderse rozenbottels. Gelders roos is helemaal geen roos en draagt geen echte rozenbottels, maar vruchtjes die vogels niet eens zo op prijs stellen. …
De een-na-mooiste specht van Europa vind ik de groene. Hier in bosarm Groningen zie ik bijna nooit groene spechten. Als ik er elders een zie, ben ik blij. Nochtans meende ik er ooit een te horen op Schiermonnikoog, jaren geleden, toen daar op een enkele doortrekker na nog niet eens bonte spechten voorkwamen. …
Op mijn vijftiende bracht ik een weekend door in een roeiboot, dobberend op veenplassen. Ik was met de Christelijke Jeugdbond voor Natuurstudie en zag mijn eerste wouwaapjes, mijn eerste kwak en honderden purperreigers. Ook kwam ik in aanraking met allerlei waterplanten, zoals watereppe, waterscheerling, krabbescheer, kikkerbeet en pijlkruid. De eerste twee heb ik als koppel onthouden, het koppel met de k’s. Als ik krabbescheer zie, denk ik altijd even aan kikkerbeet en andersom. …
In het bos vind ik langs het pad onder beuken en eiken enkele fluweelboleten. Boleten zijn een familie van paddestoelen met een hoog Bommelgehalte. Ze hebben vaak rondborstige stelen en dikke hoeden, waaronder de sporen zich ontwikkelen in buisjes of poriën, en niet tussen plaatjes, zoals bij veel zwammen. Veel boleten verschijnen in juli al, zeker als het een natte juli is, zoals dit jaar. Ze blijven verschijnen tot in de herfst. …