Schelle tjiepjes laten ze horen. Ze zien eruit als forse, plompe vinken. Klauterend en hangend zijn ze in de weer met lariks-, sparren- of dennenappels. Hun acrobatische toeren doen denken aan parkieten. Door een verrekijker is te zien dat ze met hun scheve snavels in de kegels wrikken. De kromme snavelpunten van kruisbekken vallen kruiselings over elkaar. Soms wijkt de bovensnavel met zijn punt uit naar rechts, soms de ondersnavel. …
Ze waren één van de eerste planten, die ik als kind herkende: herderstasjes. Zoals meer kruisbloemigen bloeien herderstasjes ook wel in de winter. Niet zo veel als in de zomer, maar er zijn er altijd een paar. …
Ze zijn er momenteel veel, althans meer dan in andere jaren: appelvinken, waarschijnlijk uit Oost-Europa weggetrokken omdat daar te weinig zaden zijn, terwijl die hier misschien wel te vinden zijn. Appelvinken broeden ook in Nederland, in oudere loofbossen, en trekken ’s winters wel tuinen binnen. Nu is die kans groter dan anders dus wie in de buurt van het bos een niet-betegelde tuin heeft en daar pinda’s, vruchten of zaden serveert, maakt kans op deze bijzondere vinken! …
Er ligt een walnoot in mijn tuin, hoewel er geen walnotenboom in de buurt staat. Misschien heeft een overvliegende roek de walnoot laten vallen. Roeken zijn gek op walnoten en ik zie ze soms boven mijn tuin. Ik heb ze ook wel op het gras in mijn tuin zien rondstappen.
In Noord-Nederland komen relatief veel roeken voor. Ze zijn niet geliefd, omdat ze eruitzien als kraaien en omdat ze in kolonies broeden. Onder de kolonies vallen takken en poepjes en klinken schorre kletsverhalen want het zijn praatjesmakers. Ik neem die drie ongemakjes graag voor lief, alles beter dan roekeloosheid! …
Er staan twee jonge eikjes in de bosjes naast mijn tuin, hoewel er geen eik in de buurt staat. Ze zijn vast ontkiemd nadat een Vlaamse gaai ze vorig jaar begroef.
Deze dagen vliegt er regelmatig een gaai over mijn tuin. Nu eens heen, dan weer terug. Kennelijk vindt hij ergens eikels, die hij met een kropvol wegbrengt naar een plek om ze te planten. Kennelijk moet hij voor de plantplek een eindje vliegen, kennelijk is niet elke plek geschikt. Misschien zoekt hij een plek met duidelijke herkenningspunten. Zoals zeerovers hun schat begroeven op een plek die nauwkeurig te omschrijven viel, bijvoorbeeld in een bepaalde hoek met de bergtop, de rotspunt en de boomkruin. Waarna de schat in het jongensboek jaren later toch onvindbaar blijkt, tot de held beseft dat de boom intussen is gegroeid. …
Voor insecten moet je in de winter zoeken tussen gevallen blad, onder stenen, stronken of schors. Op dode bomen knagen keverlarven complete gangenstelsels onder het schors. Letterzetters, klopkevers, boktorren… en waar larven leven, leven beesten die larven lusten. Mezen, goudhaantjes, boomkruipers, heggemussen en winterkoninkjes weten er wel raad mee. Er zijn ook insecten die op keverlarven jagen. Andere keverlarven bijvoorbeeld. Sommige keversoorten hebben larven die hun leven zin geven met het bejagen van andermans larven. En soms zijn er ook volwassen roofkevers die ’s winters actief blijven. …
Ineens leeft mijn tuin weer van de vogels. Kool- en pimpelmezen maken het restje vetbol van vorig jaar soldaat. Een roodborstje pikt de kruimels op die eerst door slakken werden gekaapt. De familie huismus stort zich op de zaden in het voederhuisje en ook de heer en mevrouw Vink zijn terug van weggeweest. De eksters vieren schouder aan schouder hun driejarig huwelijk en de kauwtjes beginnen al mos naar de dakpannen te slepen. Een Vlaamse gaai wipt langs. Verheugend zijn de maar liefst vijf merels die over het gras hippen en in de bladeren wroeten. Nog verheugender vind ik de twee spreeuwen die op de nok zitten te neuriën. …
In November begint het herfstige weer en valt de winterse duisternis, de koude maanden staan voor de deur. Alle reden tot neerslachtigheid, maar laten we ons op de lichtpuntjes richten. November is de maand van woeste wolkenpartijen, van zware buien waarna de zon laag maar fel door de schoongespoelde lucht priemt. De weiden zijn appelgroen, bosranden en rietkragen vlammen rood en geel op.
Tegen het on-, wit- of grijsbewolkte uitspansel steken de vogelzwermen contourrijk af. Wit lichten de buiken van kieviten op in de zonnestralen, zwarte vlekjes vormen de kauwen en spreeuwen tegen de avondhemel. V-formaties ganzen vallen binnen uit het oosten, ze begeven zich ’s morgens naar hun graasgronden en ’s avonds naar hun slaapwateren. …
In november vliegen de zwarte herfstspinners. De forse nachtvlinders zijn met hun bijna zwarte vleugels en hun witte nekkrans heel herkenbaar. Over die vleugels lopen vlekkerige, roomwitte lijnen. Moet je ze wel goed zien, wat ’s nachts niet vanzelf spreekt. Eenmaal gevangen in het licht van een zaklamp is er geen vergissing mogelijk. Als ze er zijn, kunnen ze met vele zijn, en dan komen ze massaal af op kunstlicht. Je vraagt je af: waarom vliegen ze niet overdag, als ze licht zo aantrekkelijk vinden? Verder zijn ze goed aangepast aan het nachtleven, vooral met hun gigantische en zeer gevoelige neuzen. Die neuzen zijn niet echt neuzen, nachtvlinders ruiken met hun wapperende antennes. …
Avond-, dag- en echte koekoeksbloem; ik zie ze alle drie nog in bloei. De echte bloeit roze met slanke, sprietige bloemblaadjes. Dit is waarschijnlijk de mooiste van de drie, maar het zou kunnen dat mijn voorkeur beïnvloed wordt door de groeiplaatsen. Dag- en avondkoekoeksbloemen houden van voedselrijke grond langs bosranden, op oevers en in bermen, terwijl echte koekoeksbloemen liever in bloemrijk grasland staan, een oogstrelende omgeving die in ons van mest doordrenkte land schaars wordt. De dagkoekoeksbloem heeft ook roze bloemblaadjes, maar bredere dan de echte; hij lijkt meer op de avondkoekoeksbloem al bloeit die dan ook wit. …