In de winter moeten we het wat planten betreft vooral hebben van hun vormen in tegenlicht. Rietpluimen bijvoorbeeld, tegen een lage zon. Nog mooiere contouren in het uitgebloeide plantenrijk heeft de kaardebol.
Kaardebollen zijn hoge, stekelige planten. Ze bloeien met trosjes lila bloemetjes op eivormige bollen. Daar staat een krans van lange, dunne uitsteeksels omheen, als vingers om een in de hand gehouden ei. …
In de wit berijpte velden vallen me kleine zandhopen op. Molshopen? Nee, door de kijker blijken het hazen te zijn. Mensen willen graag weten hoe de hazen lopen. Hazen kunnen met hun brede, harige achterpoten razendsnel rennen. Zij maken in volle vaart haakse bochten waarmee ze hun belagers soms kunnen ontwijken, maar soms ook een voordeel geven – de vijand kan de hoeken afsnijden. Hazen huppelen meestal, maar kunnen sprongen maken van meer dan drie meter. …
Een zwarte kraai wandelt over het fietspad door de witte weilanden. Hij is alleen. In het weiland zitten wel roeken. Roeken zijn kraaiachtigen die ook zwart zijn en ongeveer even groot als zwarte kraaien. Vergeleken met zwarte kraaien zijn roeken echte gezelligheidsdieren.
Als kraaiachtigen zijn roeken gehaat en veel bejaagd, al zijn ze tegenwoordig officieel beschermd. In het Engels betekent rook zelfs dief. Net als zwarte kraaien worden dode of levende roeken aan hun poten opgehangen om soortgenoten angst aan te jagen. Misschien hopen de vogelbestrijders zo ook wel boze geesten te verdrijven. …
Van het bevroren land hebben veel vogels zich teruggetrokken. Andere verdringen zich rond wakken. Sommige worden des te aanweziger. Wandelend langs de bosrand zie ik het ene roodborstje na het andere tussen de kristallen twijgjes zitten. Op de witte velden vallen kraaien, roeken en buizerds op, maar opvalkampioen is de blauwe reiger. …
De maan in zijn derde kwartier knipoogt door de wolken, die langzaam oranje kleuren. Zoon vertrekt naar school. “Bij eh Groningeh werd eh min 9,5 gradeh vorst eh gemeteh”, hakkelt de nieuwslezeres van Wakker Nederland, die haar wakkere landgenoten voor de derde keer “een hele goede morgen” wenst. Ik schakel haar uit, zet water buiten en kruimel wat brood en klokhuis. Merels hippen over het witte gras.
Ik kleed me warm aan en laat de boel de boel, verzaak mijn plicht en pluk de dag, of toch zeker de hele goede morgen. Ik loop mijn ronde ten oosten van Groningen, een kilometer of twaalf door open terrein. …
Hoewel koning winter zijn vorstigheid serieus begint te nemen, lijkt dat de eksters niet te deren. Vanuit mijn raam zie ik een grote, kale berk. Zijn stam blinkt wit in de winterzon en steekt fel af tegen donkergrijze wolken. Sneeuw! De eksters hippen achter elkaar aan door de kruin en ik kan niet goed zien of er op één plek wat meer berkentwijgjes groeien of dat ze al een begin maken met een nest. …
Paddestoelen zijn er niet alleen in de herfst, maar het hele jaar. Fluweelpootjes zijn echte winterpaddestoelen. Ze groeien op boomstronken en dode loofbomen en daar groeien ze altijd in bundels. Ze hebben hoeden in de oranjebruine tint van honing. Als jonkie zijn hun stelen geel, terwijl die gedurende hun leventje in bruine richting verkleuren. Die stelen hebben een fluweelzacht vachtje. Misschien houdt dat vachtje ze warm. Fluweelpootjes kunnen tegen vorst. …
Paddestoelen worden ook schimmels genoemd. Het is altijd een beetje apart om een beschimmelde paddestoel te zien, een beschimmelde schimmel dus. Maar er zijn ook spinnen etende spinnen, insecten etende insecten, vogels etende(roof)vogels en zoogdieren etende (roof)dieren. Ook mensen eten andere zoogdieren. Kannibalisme is dat niet. Daarbij: ook paddestoelen moeten ergens aan dood gaan.
Een verdwijnende paddestoel gaat trouwens niet dood, maar blijft in de grond of in het materiaal waarop hij groeide in leven als een web van ragfijne draden. Schimmeldraden zo u wilt. Mycelium heet dat, ofwel de zwamvlok. …
Toen ik eens in Zuid-Spanje was, zag ik daar paaltjes en dode planten vol huisjesslakken. Het waren zandslakken. Dat zijn zo’n beetje de meest algemene huisjesslakken langs de Zuid-Europese kusten, van Portugal tot Turkije.
In artikelen kwam ik een verklaring voor dit klimgedrag tegen: in de genadeloze hitte zoeken slakken verkoeling op winderige hoogtes. Ze zouden dat vooral in droge periodes doen. Behalve in de wind zitten ze daar in de volle zon. Ik weet niet of u wel eens genadeloze, Spaanse zomerhitte heeft meegemaakt, maar ik kan u verzekeren dat u dan beter de schaduw kunt opzoeken dan de volle zon. Waarom voor huisjesslakken het omgekeerde zou gelden, begrijp ik niet. In de wind zullen ze bovendien sneller verdrogen dan uit de wind. …
In museum de Fundatie in Zwolle loop ik aan tegen een kleine, doorzichtige koepel met bonsaiboompjes en andere miniaturen erin. Het doet me denken aan Biosfeer, het experiment waarbij werd gepoogd een voor mensen leefbaar ecosysteem te handhaven in een enorme, afgesloten kas. Het is een kunstwerk van de Japanse neo-dadaïst Tetsumi Kudo. Wat is ook alweer het verschil tussen dada- en neo-dadaïsme? …