Koos Dijksterhuis

In deze krant stonden toen het begon te vriezen opbeurende berichten over vroege lentebloemen, die wel tien graden vorst konden overleven. Het werd min twintig. Ik ben benieuwd of u nog/al/weer narcissen, speenkruid, hoefblad, fluitekruid, judaspenning of andere vroegelingen aantreft. Ah, vroegeling natuurlijk, en kleine veldkers. Het leuke van de verder toch teleurstellende afloop van de korte, maar krachtige winter, is dat de lente des te warmer lijkt. De vorst belemmerde planten en legde veel vogels het zwijgen op, maar duiven koerden onbekommerd door, bosuilen riepen, spechten roffelden. De koolmezen zongen nog wel het meest. Als die het voorjaar eenmaal in hun kop hebben, slaat geen ijs dat er meer uit. …

Lees Meer Lees Meer

Ik heb een Nijlgans gevonden, stijf bevroren, met bloederige staart en gebroken poot. De gans ligt vlak buiten het met angstaanjagende hekwerken omheinde erf van een boerderij. Met erf en boerderij bedoel ik het bedrijfsterrein van beton en staal rond een agrobusiness met huizenhoge landbouwwerktuigen.

De Nijlgans ligt er geconserveerd bij, met gespreide vleugels. Hij ligt op het bevroren gras tussen hek en fietspad. Is hij daar neergegooid? Hij is intact, op zijn achterste na. Dankzij de vorst is het bloed waarschijnlijk snel gestold. Misschien is de vogel door een kat of hond gegrepen, aan zijn belager ontsnapt en verderop aan zijn verwonding bezweken. Misschien ook is de gans aan kou en uitputting gestorven en vervolgens nog even open geknaagd. Of misschien was hij stervende, terwijl hij belaagd werd. Hij probeerde weg te scharrelen, maar het ging niet meer, ze grepen hem van achteren. …

Lees Meer Lees Meer

Tussen de wilde eenden en tamme ganzen die in mijn woonbuurt een klein wak open houden, bevindt zich een Nijlgans. In mijn kindertijd waren Nijlganzen zeldzaam. In Engeland waren de uit Afrika afkomstige vogels ooit uit parken of dierentuinen ontsnapt en verwilderd. Dat begon in Nederland ook. Nu bevolken Nijlganzen onze weilanden en natuurgebieden met duizenden. Overal zijn ze. Ze broeden wel in grote nestkasten, en pikken zelfs wel eens een havikshorst in, hoog in een boom. Ik heb Nijlganzen een hoog wagenwiel op één poot zien bezetten. Dat wiel was neergezet voor ooievaars, maar er zijn meer éénpotige wagenwielen dan ooievaars, dus de hoeveelheid ooievaars zal niet krimpen vanwege Nijlganzen. Ik geloof niet dat andere vogelsoorten qua aantal lijden onder de Nijlgans. …

Lees Meer Lees Meer

Op veel bevroren vijvers en vaarten worden baantjes geveegd. Ook ik toog beslagen ten ijs, met zoon die de smaak te pakken kreeg. Onvermoeibaar blijft hij tot het donker wordt buiten. Als hij met rode neus thuiskomt, verraden zijn witte broek en jas dat hij menige schuiver maakte.

De elfstedentocht zou qua ijs in Groningen al gereden kunnen worden, maar Groningen heeft slechts twee steden. De elfstedentocht is een Friese traditie. Friesland is warmer dan Groningen en dus is het wachten geblazen. De rayonhoofden kijken het nog even aan, voor ze een datum prikken. Dan moet die hele toestand nog georganiseerd worden. Ik denk dat ie wel doorgaat, maar pas als de dooi alweer invalt. Ook dat lijkt traditie. …

Lees Meer Lees Meer

Langs een fietspad door jong bos kwam ik aan een stengel een cocon. Gaatjes verraden dat iets eruit of –in kroop. Zou het een spinnennest zijn? Ik vroeg natuurtalent Jeanette Essink of zij het kende. Ja, zij had het ook eens gevonden, natuurlijk had zij het ook gevonden, wat heeft zij niet gevonden? En ze had het op waarneming.nl gezet. Nee, het was geen spinnennest. Het was een wespennest. Maar wespen zijn er zo verschrikkelijk veel, en ze bevatten de lastigste families. Bladwespen en vooral sluipwespen zijn talrijk in soortenaantal, kunnen onooglijk klein zijn en lijken sprekend op elkaar. Er moeten microscopen en gedetailleerde tabellen met plaatjes aan te pas komen. De vorm van een geslachtsdeeltje, een subtiele kromming in een vleugel-adertje zijn de kenmerken die de doorslag geven. …

Lees Meer Lees Meer

Een geliefd plekje van me is Fransum, een buurtschap in de oude polders van Middag, aan de linkeroever van het Reitdiep. Er staat een huisje (Fransumerweg 1), waar je een kamer kunt huren met uitzicht over de weilanden. Er staat een boerderij, waar van buiten en binnen in geen jaren iets veranderd is, en er staat een kerkje. Het is een van de oudste kerken van Nederland. Het heeft een houten torentje, dat op de nok staat. Dat heet een dakruiter.

We wandelen rond Fransum, ruim zeven kilometer zonder beschutting tegen de ijskoude noordoostenwind. De weilanden zijn vlak en bedekt met een keurige mat van Engels raaigras. Er rent een haas weg, en even later nog een. We zeggen tegen ze: vreest niet! Maar ze geloven of begrijpen ons niet en verspillen hun energie. Wat is het koud! We hebben tientallen kleren aan, van lange onderbroek tot bivakmuts, maar die blootgestelde mondhoek aan de windkant doet pijn van de kou. Het weerhoudt de boer van Fransum er niet van stalmest uit te rijden. Een zwerm kraaien en roeken vindt dat fascinerend. Het grasland van de boer van Fransum is net wat hobbeliger dan wat zich verder aan groen uitstrekt. Op dit weiland hippen kramsvogels, er zijn vast meer wormen dan elders. Ach, ruige stalmest, waar zie en ruik je dat nog? …

Lees Meer Lees Meer

We betreden het eerste het beste duinpad bij Overveen. Op een bordje staat: wisentroute, met een sjabloon van een wisentje. O, laten ze die beesten hier rondlopen?

Eerst moeten we langs een bezoekerscentrum. De duinen van het Kraansvlak horen bij Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Wij zijn de enige bezoekers die even binnen wippen. De andere bezoekers, en er zijn er nogal wat voor een door-de-weekse middag, de andere bezoekers wandelen een van de met kleurenpaaltjes gemarkeerde wisentroutes. De langste wisentroute bedraagt 3,5 kilometer. De mensen willen soms best wandelen, maar het gaat om de koffie of borrel na afloop. Maar goed ook. Wandelaars kunnen niet zonder de natuur, maar de natuur kan prima zonder wandelaars. …

Lees Meer Lees Meer

De eerste uilskuikens zijn uitgebroed. Twee weken geleden trof een vogelaar ze aan bij Soest in een nestkast voor kerkuilen, in een schuur. Kerkuilen kunnen de hele winter broeden, maar voor bosuilen is half januari vroeg. Wel zijn bosuilen in januari gewoonlijk al druk aan het roepen. Dit jaar riepen ze eerder dan anders. Half december liep ik ’s avonds over een plein in Haarlem, toen daar ineens luid en duidelijk een bosuil floot. Ik deed de roep na, maar kreeg er geen sjoege op. Ondanks het open karakter van het plein en het schijnsel van straatlantaarns zag ik hem niet. Hij mij ongetwijfeld wel. …

Lees Meer Lees Meer

De kou legt lijsters, merels en boomkruipers het zwijgen op. Voor ijsvogels en andere viseters zijn het magere dagen. De kikkers die niet op tijd in de modder zijn gekropen, bevriezen in het ijs. Winterkoninkjes en andere zangvogels moeten het heel koud hebben. Denkt u zich in: zo’n klein lichaam, dat een paar keer dag voedsel nodig heeft om op gang te blijven, moet zich een lange winternacht op temperatuur zien te houden. En wat voor temperatuur: het lichaam van vogels is een graad of twee, drie warmer dan die van mensen. Ze zullen proberen de ijzige oostenwind te trotseren in hun jas van opgezette veren, in bosjes en in elkaars gezelschap. De kleinsten kunnen in nestkastjes schuilen. Winterkoninkjes schijnen wel met tientallen tegelijk in nestkasten te slapen, maar zelf heb ik dat nooit gezien. …

Lees Meer Lees Meer

Misschien geven ze een vakantiegevoel, omdat ze in andere mediterrane landen groeien. In Frankrijk zetten platanen terrassen en petanquebaantjes in de schaduw. Onder dichte plataankruinen kan het schemeren, maar het zonlicht kan ook door het groene filter heen dwarrelen. Niet voor niets zijn platanen geliefd als dak-boom, waarbij de kruin als een parasol wordt uitgeleid. Platanen laten zich goed leiden. Ongeleid kunnen ze wel dertig meter hoog worden. …

Lees Meer Lees Meer