Koos Dijksterhuis

Als ik in Amsterdam ben, en een randstedeling vraagt naar mijn herkomst, reageert men alsof ik een expeditie vanaf de Arctische toendra achter de rug moet hebben. Ik zeg dan dat ik noodrantsoenen meedraag en de ontberingen op de permafrost het hoofd bied.

Meestal tovert dat een glimlachje op het randstedelijke gelaat; men weet ergens wel dat de Noordpool niet vlak buiten de Amsterdamse ringweg begint. De laatste weken echter was de bodem onder onze voeten in ’s lands noordelijke gebiedsdelen permanent bevroren. Als bonus kwam er een laag helder ijs van een halve centimeter over alles te liggen. Vanuit iets warmere wolken was regen gevallen op de vrieskoude grond.

Het leeghalen van de brievenbus was een heikele onderneming en met het uitlaten van de hond tartte ik het noodlot. Zelfs de hond glibberde hier en daar op haar vier poten over het ijs. Ik overwoog het aantrekken van mijn schaatsen, maar dan zul je zien dat er één fataal ijsvrij steentje ligt. …

Lees Meer Lees Meer

Grote zilverreigers staan te boek als zwijgzaam. En het moet gezegd: aan de rauwe, spookachtige kreten van blauwe reigers kunnen ze niet tippen. Als ze nestelen praten grote zilverreigers wel met elkaar, maar verder hoor je inderdaad weinig van ze. Tenzij het kalm weer is en er vlakbij zo’n witte schoonheid opvliegt.

In 1978 broedde het eerste paartje grote zilverreigers in Nederland, een jaar later gevolgd door het eerste paartje kleine zilverreigers. Als piepjonge vogelaar fietste ik erheen vanuit Amersfoort en sliep ik er in een vogelkijkhut, om bij het krieken van de dag gewekt te worden door gillende waterrallen, gakkende grauwe ganzen, zwiepende porseleinhoentjes, krijsende blauwe reigers, snaterende eenden en krassende karekieten. Toch vond ik het er niet lawaaiig, want vogelgeluiden maken min of meer deel uit van de stilte. …

Lees Meer Lees Meer

Ooit was de zwarte els vermoedelijk Nederlands talrijkste boomsoort. Langs bijna iedere sloot verrezen elzen. Ook werden elzensingels aangeplant, als windbrekers, perceelscheiders en houtleveranciers. Elzenhout is zacht en gemakkelijk te bewerken, terwijl het onderwater niet gaat rotten. Het was dus handig voor heipalen. Verder brandt elzenhout uitstekend in de haard – Elsje fiederelsje…

Tegenwoordig liggen elzenhagen lang niet meer zo voordehand. Onderwater gebruiken we kunststof, aan houtbewerking doet bijna niemand meer en fikkie stoken is taboe vanwege klimaatverandering. Hoogovens zijn nog wel toegestaan, maar die branden op steenkool. …

Lees Meer Lees Meer

Een klapekster is geen ekster maar een klauwier. Klauwieren zijn zangvogels die zich gedragen als roofvogels. In de zomer hebben we in Nederland de grauwe klauwier, in de winter de klapekster. Een klapekster heet ekster omdat hij ook zwartwit is, wat hij echter combineert met een grijze kruin, rug en stuit.

Klapeksters zijn tegenwoordig wintergasten uit vooral Scandinavië. In de tweede helft van de twintigste eeuw broedden ze nog bij ons. Hun aantal slonk gestaag tot in 1999 het laatste broedgeval werd vastgesteld. Hun verdwijning komt waarschijnlijk door verlies van leefgebied en prooienaanbod. …

Lees Meer Lees Meer

Kunt u een boomklever en een boomkruiper uit elkaar houden? Beide vogelsoorten leven in bomen en kunnen tegen de stam op klauteren. Daar houden de overeenkomsten op. Ze lijken niet op elkaar, behalve dan in hun naam.

Boomklevers zijn groter, dikker en zwaarder dan boomkruipers. Klevers hebben een lange, rechte, dikke snavel. Kruipers hebben een dun, krom snaveltje. Klevers hebben een grijze rug, een oranje buik en kont en een zwart maskertje. Het enige witte is hun keel. Kruipers zijn wit met bruin. Klevers hangen soms aan de onderkant van een tak en kunnen ook met hun kop naar onder gericht langs een stam afdalen, terwijl kruipers zelden naar beneden kruipen en dan nog in de achteruit. …

Lees Meer Lees Meer

Hond en ik bezoeken het Kuinderbos in de Noordoostpolder. Het is een gemengd bos van ruim twee bij een halve kilometer. Er ligt een pak sneeuw en daarin zijn reeënsporen te zien. Hond begint meteen te snuffelen. Ze steekt haar neus kort in iedere reeënprent.

Ik zeg steeds: ‘hierlangs!’ en daar geeft ze goed gehoor aan. Ze snapt ook wel dat de lange riem niet dwars door een boom gaat. Ze is hier volgens de bordjes welkom, mits aangelijnd. Maar anders hield ik haar ook aan de lijn, want ze zou te veel haar eigen gang gaan…

Daarbij zijn de wandelpaden avontuurlijk genoeg. Ik probeer ieder zijpad dat we inslaan te onthouden maar raak de kluts kwijt. Qua navigatie laat mijn telefoon het afweten. Ik ben toch al meer van het ouderwetse kaartlezen, maar waar vind je nog een actuele detailkaart met behalve alle paden ook hoogspanningsleidingen en hoogtelijnen? …

Lees Meer Lees Meer

Vandaag mogen we nog meedoen aan de tuinvogeltelling. Terwijl ik dit typ zie ik pal voor het raam een merelvrouwtje in de vetbol pikken. Die heb ik op een ijzerdaad gespiest, een ijzerdraad in de leilinde, uit de tijd dat die nog geleid werd. De merel had als voorgangers een merelmannetje, een koolmees, een pimpelmees, een vink en een grote bonte specht.

Die vetbol hangt dus niet. De merels kunnen er vanaf een dikke, besneeuwde tak goed bij. Hoewel de merelman zich niet door hangplekken laat afschrikken – hij fladdert als een kolibrie voor de pot vogelpindakaas aan de gevel.

De koolmees peurt larven uit de buis met vogelvoer. Dat zijn gedroogde maden van zwarte vliegen. Ze lijken op meelwormen maar zijn kalkrijker. We voeren ze aan de kippen, en het wilde tuingevogelte mag meeëten. …

Lees Meer Lees Meer