De eerste keer dat ik bewust reuzenbalsemienen zag, was dertig jaar geleden in de tuin van een wilde tuinman. Ze stonden paars en rozerood te bloeien, hoger dan ik, tussen andere hoge bloemen. Een kleurrijk woud. Ik vond het prachtig en zei: het is dat ik op een bovenwoning woon, maar anders… De tuinman schutterde iets als: het zijn wel woekeraars hoor, je komt er niet meer vanaf.

Later kwam ik ze steeds vaker tegen. Ze zijn geliefd bij honingbijen en bij hommels. Die duiken in de ‘zak’ van de bloem, het onderste kelkblad, drinken daar nectar en vliegen verkwikt weer verder met een dot stuifmeel op hun rug. Pas als al dat stuifmeel uit de bloem is, komt de stempel in zicht en kan een bezoekende hommel met een rug vol andermans stuifmeel de bloem bevruchten. Daarna vormt zich de doos waaruit de zaden als duveltjes tevoorschijn springen.

Als kind kneep ik altijd in de doosjes van klein springzaad, dat achter in de tuin naast de schuur stond. Als die er klaar voor waren, werden daaruit bij aanraking de zaadjes gelanceerd. Groot springzaad doet dat ook, maar komt veel minder voor. Reuzenbalsemienen hebben een veel krachtiger katapult. Maar baas boven baas is de springkomkommer die in Mediterrane streken voorkomt. Die explodeert bij aanraking en schiet dan met grote kracht een salvo zaden weg, die wel een meter kunnen overbruggen.

Best kans dat springkomkommers nog eens een rage en dan massaal geïmporteerd worden. Tenslotte zijn reuzenbalsemienen ook moedwillig naar Nederland gehaald. Ze kwamen van nature voor in Noord-India en Nepal. Bij ons staan de Gelderse Poort en de Biesbosch er vol mee. Ze houden van nattigheid maar zon kan hen weinig schelen. Moerasbossen zijn dus ideaal.

In de omgeving van mijn woonplaats zie ik ze in het Frieseveen, waarvandaan ze allerlei sloten koloniseren. De vegetatie wordt overheerst door reuzenbalsemienen en Japanse duizendknopen op de oevers, en grote waternavels op het water. Alle drie zijn het invasieve exoten die door ons mensen zijn ingevoerd.

Boswachters houden niet van reuzenbalsemienen. Maar je komt er niet meer vanaf. De wilde tuinman had gelijk.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 19 oktober ’26)