Hoewel het nog geen herfst is, is onder vogels de herfsttrek al weken bezig. Gierzwaluwen bijvoorbeeld zijn in augustus grotendeels afgetaaid. Wespendieven trekken weg en allerlei andere soorten beginnen met hun zuidwaartse diaspora. Vanuit het hogere noorden komen vogels die uitgebroed zijn naar ons toe.

In augustus zag ik witgatjes, bosruiters, oeverlopers, steenlopers, zwarte ruiters en groenpootruiters. Ook een reuzenstern liet zich zien – de stern van formaat zilvermeeuw vloog met een vlammend oranje dolksnavel laag over me. Geen van deze soorten broedt of overwintert bij ons, ze trekken straks verder naar het zuiden.

Andere noorderlingen, zoals ganzen, smienten, koperwieken en kramsvogels, komen iets later maar blijven de hele winter.

Na een paar weken vogelstilte (op boomklevers, boomkruipers, spechten en duiven na) hoorde ik ineens weer tjiftjaffen zingen. De eerste hoorde ik dit jaar in maart. Nu is het de vraag wanneer ik de laatste van deze zangertjes hoor.

De zingende tjiftjaf zal wel een mannetje zijn dat klaar is met jongen opvoeden en nog even territoriaal doet. Tenslotte is het zaak op te vetten voor de trek, en daarbij is concurrentie ongewenst. Het kan ook een Zweedse, Russische of Poolse tjiftjaf zijn op doortrek. Tjiftjaffen doen, als ze tijdens hun najaarstrek even bijkomen op een voedselrijk plekje, soms territoriaal. Als ik geen tjiftjaf maar zijn lookalike de fitis had gehoord, had ik met grotere waarschijnlijkheid op een passant gegokt.

Als je in september of oktober een fitis hoort zingen, is het waarschijnlijk een Scandinavische op doorreis. De bij ons broedende fitissen zijn dan al vertrokken naar de savannes ten zuiden van de Sahara.

Tjiftjaffen vliegen minder ver. Ze kunnen dus later vertrekken. De Middellandse Zee is hun verste bestemming en steeds vaker overbruggen ze de winter in West-Europa, inclusief Nederland. Bij tjiftjaffen in september vind ik het daarom minder duidelijk of het broedvogels of doortrekkers zijn.

Huiszwaluwen zijn nog bezig met hun laatste legsels. Boerenzwaluwen zwermen rond om muggen, vliegen, vliegende mieren en misschien ook wel wespen uit de lucht te happen.

Zwaluwen en zangertjes; geniet er nog maar even van. Daarna is het weer wachten tot maart en april.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 7 september ’26)