Koos Dijksterhuis

Op 8 maart noemde ik slakken de kroon der schepping. Ik zou dat nog toelichten.

Bij een aarde die woest en ledig was, stel ik me een oersoep voor waarin eiwitmoleculen groeien door andere moleculen te annexeren. Als ze breken, waarbij beide delen kunnen voortbestaan, dan heb je een eenvoudig soort voortplanting door deling.

Voortplanten kan ook door van het lichaam een deel los te laten, dat zelfstandig doorleeft, of door een (onbevrucht) ei te leggen. Net als celdeling zijn het veel efficiëntere voortplantingssystemen dan geslachtelijke voortplanting. …

Lees Meer Lees Meer

De lente vordert: appels, kersen, meidoorns en vele andere loofbomen botten uit, sleedoorns en krentenboompjes bloeien, pinksterbloemen en dotters bloeien, hazen rammelen, zwartkopjes zingen. De eerste zwaluw bracht geen zomer maar intussen zijn boerenzwaluwen en oeverzwaluwen met vele uit Afrika gearriveerd. Fitissen druppelen binnen en de rest komt op gang: braamsluipers, vliegenvangers, roodstaarten. …

Lees Meer Lees Meer

Nu in bossen, parken en betere tuinen tjiftjaffen zingen, is het broedseizoen geopend. Tjiftjaffen zijn de eerste Afrikanen die in Nederland arriveren. Ze overwinteren rond de Middellandse Zee, en hoeven de Sahara niet over. Fitissen, die sterk op tjiftjaffen lijken, steken de Sahara wel over en komen pas twee of drie weken na de tjiftjaffen aankakken.

Na het horen van de eerste tjiftjaf, die zijn naam roept, wacht ik altijd met gespitste oren op de eerste fitis. Die zingt een riedeltje dat hoog en opgewekt begint, maar laag en een beetje verdrietig eindigt. Eind maart, begin april is er altijd een ochtend waarop ik een fitis hoor, waarna ik er nog dezelfde dag veel meer hoor, alsof de mannetjes gezamenlijk optrokken en ‘s ochtends vroeg hun posities in wilgenkruinen innamen. Daarvandaan zingen ze hun riedel in de hoop dat de na hen arriverende vrouwtjes hun zang en zangplaats verkiezen boven die van de buurman. …

Lees Meer Lees Meer

Sinds 2011 staat de heesterslak op de IUCN-lijst van bedreigde soorten. Hûh, de heesterslak? Die is toch heel algemeen? Misschien had de soort iets te lijden onder concurrentie van de uit het zuiden in slakkengang oprukkende segrijnslak, maar bedreigd? De IUCN zou eens in onze tuin moeten kijken…

Wat blijkt: je kunt die top-zoveel halen met de status Least Concern: niets aan de hand dus. Ja, zo kan ik ook op een rode of andere kleur lijst komen. Toch een pak van mijn hart dat de heesterslak niet bedreigd is. Ik moet bekennen dat ik zo genoeg kreeg van de horden naakt- en segrijnslakken die vrijwel iedere zaailing in mijn tuin soldaat maakten, dat ik overging op biologische ontslakking. De naakt- en segrijnslakken haalde ik met de hand weg. Wat ik met ze deed houd ik voor me, al staat het in mijn schelpenboek Noordkrompen, zee-engelen en koffieboontjes. …

Lees Meer Lees Meer

Een tijd lang heb ik in mijn tuin de zaden van Judaspenningen gestrooid. Nooit resulteerde dat in de groei, laat staan bloei, van deze soort. In onze nieuwe tuin echter staan er twee al weken te bloeien. We prijzen ons daarmee gelukkig.

Het zijn tuinjudaspenningen. Die zijn ooit als tuinbloem kwistig gezaaid als tuinplant. De wilde variant is een soort van Zuid-Europese bergbossen. Er bestaat ook een wilde Judaspenning. Dat is een andere soort; veel kieskeuriger en zeldzamer en niet gangbaar als tuinplant. De wilde wil bijvoorbeeld een kalkrijke bodem en kalkrijke bodems zijn er onder de gestage neerslag van tientallen jaren stikstof niet talrijker op geworden. De tuinjudaspenning echter is een gemakkelijke kostganger en ontkiemt op de meest onwaarschijnlijke plekken; overal eigenlijk, met uitzondering van mijn oude tuin. …

Lees Meer Lees Meer

Het valt me op dat op de website van uw, zichzelf als groen afficherende, dagblad reclames voor vliegreizen staan. Die zijn verleidelijk. Ik zou best zin hebben in een weekje Grieks eiland voor een bedrag waarmee ik in Nederland hooguit een weekend Waddeneiland kan boeken.

Zelf reis ik liever per spoor, maar omdat dat geregel vereist en vijf keer zo duur is als een vliegreis, doe ik het niet vaak. Ik blijf dan maar thuis.

Zolang vliegmaatschappijen en luchthavens met overheidssteun in de lucht gehouden worden, en vliegtuigen belastingvrij tanken, blijft vliegen veel goedkoper dan treinen, en proppen de menigten zich in vliegmachines, hoe hoog de snelheid op het spoor ook wordt opgevoerd. Ik hoorde iemand zeggen dat ze elke maand een weekend naar Spanje vliegt. Zelfs in milieubewuste kringen is een vliegtripje naar de zon heel gebruikelijk. …

Lees Meer Lees Meer

Scholeksters verspreiden zich over het land. In de buurt waar ik woon verschijnen de zwart-witte schoonheden met hun oranjerode snavels altijd begin maart. Ineens klinkt hun opgewonden ‘tepiet!’ weer. Ze verzamelen zich op hun vaste stek langs een plas: de soos. Ze inspecteren grasveldjes en wegbermen op wormen. Wegbermen zijn gevaarlijk terrein maar ik zag een scholekster die via een zebrapad overstak (foto).

De eerste scholeksters gaan al op vrijersvoeten. Die kiezen positie op een plat grinddak. Mensen vernielen veel natuur met verharding, maar grinddaken lijken voldoende op schelpenstrandjes om scholeksters (en visdiefjes) tot broedplaats te dienen. Daar komen bovendien geen katten, honden, auto’s of mensen, behalve de enkele mens die het leven zo slecht verdraagt, dat ie zelfs op een loods de vogels wegjaagt. Elke lente hoor ik daar wel voorbeelden van. De mens is een wonder van vernuft, de mensheid een mislukking. …

Lees Meer Lees Meer

In een natuurdagboek kun je niet om ze heen: tjiftjaffen, één va de eerste wegtrekkers die terugkeren. Meestal arriveren ze rond de derde week van maart uit hun mediterrane overwinteringsgebieden. Maar dit jaar zag ik er 2 maart al een, en nog wel in het hoogste noorden des lands: op Schiermonnikoog. Voor het raam van ons vakantiehuis scharrelde het vogeltje door de nog kale heg.

Nu had ik al een paar meldingen gekregen van lezers die een tjiftjaf hadden gezien. Het komt natuurlijk door het veranderende klimaat, en het zou kunnen dat de tjiffen steeds vroeger hun noordwaartse voorjaarstrek inzetten. Maar dat ligt dan aan het weer (en het voedselaanbod) rond de Middellandse Zee – vogels die op Sicilië of in Algerije overwinteren kunnen voor zover bekend niet de site van het KNMI raadplegen en weten niet hoe warm of droog het in Nederland is. …

Lees Meer Lees Meer

Ieder voorjaar komt het feestelijke moment waarop ik vaststel: hé daar zijn ze weer. Ze zijn één van de gevederde lentebodes: kuifeenden. Deels bivakkeren ze nog op de weidse, open wateren waar ze de winter doorbrachten, maar allengs meer verspreiden ze zich over de kleine binnenwateren en -watertjes.

Eén van die binnenwatertjes is de stadsvijver achter ons huis. Daar zag ik een paar weken geleden het eerste paartje kuifeenden. Of het een liefdespaar was weet ik niet, maar het waren er twee: een donkerbruin vrouwtje en een paarszwart met sneeuwwit mannetje met een geel oog en een blauwe snavel. Ze doken af en toe onder. …

Lees Meer Lees Meer

Onlangs kwam ik op de Veluwe en ik was er nog niet of ik hoorde een raaf. Het was een rollend ‘krrroh’, een diep gekras, mooier dan het gekras van kraaien, alsof de echo er al in besloten zit. Ook in Drenthe, waar ik vaker kom en zelfs ga wonen, hoor en zie ik regelmatig raven – zelfs al twee keer boven ons nieuwe huis! Bij de raaf die ik op de Veluwe zag voegde zich weldra een tweede raaf – de paarvorming is begonnen. Ook spechten en buizerds zijn aan het baltsen. Spechten roffelen hun sprookjesachtige, soms wat unheimlich klinkende zang, en maken een hels kabaal als ze ongewenste indringers wegjagen. Boomleeuweriken zijn druk uit boomtoppen aan het abseilen en boven de hei rond de kathedraal van Radio Kootwijk hoorde en zag ik mijn eerste zingende veldleeuwerik van dit jaar. …

Lees Meer Lees Meer