Op het wereldwijde web van weetjes lees ik dat ‘de vlinder’ een oeroud symbool is van eeuwig leven. Terwijl vlinders doorgaans maar een paar weken of dagen leven. Misschien daarom: met het eeuwige leven bedoelt men de dood. Als rups houden vlinders het langer uit, al verschilt dat per soort. ‘De’ vlinder bestaat evenmin als de bij of het zoogdier.

Ik dacht trouwens dat het eeuwige leven meer iets was voor een witte duif, waarmee de Heilige Geest wel wordt afgebeeld. Duiven zijn ook het symbool van liefde, vrede en vruchtbaarheid. Maar niet van vrijheid.

Is er een symbool van vrijheid? De Amerikaanse zeearend staat misschien voor individuele vrijheid ten koste van anderen. Die arend staat ook voor kracht. Arenden prijken net als leeuwen vaak in nationale heraldiek en niet vanwege hun aaibaarheid. Degenen van wie we vandaag de bevrijding vieren, hadden ook meer met arenden. De Nederlandse leeuw mag dan ooit met het lam geslapen hebben, als volk tonen we liever spierballen. Zou er een vlag of wapen met een konijn bestaan?

Men heeft mij vaak vrije vogel genoemd. Destijds trok ik over de wereld. Sommigen vonden mij eerder een zeeschuimer dan een vogel, al ben ik nooit een goede zwemmer geweest. Een vriend vond dat ik waggelde en snaterde. Hij vermoedde dat ik tijdens het zwemmen mijn hoofd ver boven het water hield. Daarin had hij gelijk. Een eend voldoet echter niet als vrijheidssymbool. Er broeden in Nederland meer gefokte dan wilde.

‘De vogel’ bestaat niet, dus welke vogel is dan vrij? Eén van de beroemdste vogels ter wereld, het geketende puttertje, scoort laag op de vrijheidsschaal. Alle kooi- en volièrevogels vallen af. Zelfs de slechtvalk die voor zijn baas moet jagen, de roofvogels en uilen in vogelshows… nee. Meeuwen dan? Die heeft een haatdragende politieke partij zich al toegeëigend als symbool. In exotische religies worden quetzals, zwanen, ibissen en pauwen vereerd als volmaakte wezens, maar religie pakt voor heilige soorten meestal vrijheidsbeperkend of zelfs dodelijk uit.

Zwaluwen dan? Die maken een vrije indruk, en gierzwaluwen helemaal. Die zijn net in Nederland gearriveerd. Als ze op de grond belanden, kun je ze hun vrijheid geven, zie foto.

(Natuurdagboek Trouw, dinsdag 5 mei ’26)