Van 1985 tot 2024 toog bioloog Jaap de Vlas enkele tot tientallen keren per jaar de kwelders op om daar het ongewervelde bodemleven te beschrijven. Met een deel van zijn bevindingen vulde hij het laatste nummer (35/1) van Twirre, natuur in Fryslân, het blad van de Fryske Feriening foar Fjildbiology (https://fjildbiology.nl/twirre/). Ik ben sinds jaar en dag lid en zo’n Twirre met veertig jaar kwelderonderzoek is daar al reden genoeg voor.

Kwelders zijn een van mijn lievelingslandschappen. De weidsheid, de wind, de geluiden van wulpen en veldleeuweriken, de zilte zeelucht, de geur van zeealsem, de rust… Nou ja, rust als de afwezigheid van mensen dan. Mensen zijn overal, maar op de kwelder worden de witte sneakers modderig, dus daar loopt bijna niemand.

Struinend door de kwelder zie ik eens een kever, of ik jaag een zwerm vliegjes op. Maar hoeveel kruipt, graaft en fladdert er niet op, onder en boven de kwelder?! De Vlas ging ervoor op de knieën op Ameland, Schiermonnikoog, Noard-Fryslân Bûtendyks en Noord-Grunnen boet’ndieks.

In Twirre vat hij dat kwelderleven samen in dertig bladzijden. Over oevergraafkevers, slijkgrascicades, boorvliegen, wolfspinnen en kustzakdragers. Schorzijdebijen zijn de bijen van de kwelder, kustvlekogen de zweefvliegen.

Allerlei motvlindertjes huizen op de kwelder en De Vlas wist zowel die vlinders als hun rupsjes op de foto te krijgen. De alsemkokermot begint zijn leven als mineerder die het blad uitholt, en eindigt in de nazomer in een zelfgemaakt kokertje van ruim een halve centimeter: kokermot die de bloemen en zaden van zeealsem eet. En zo passeren tientallen onooglijke beestjes de revue, waar telkens iets wonderbaarlijks over te vertellen valt.

Het meest verbaast me het leven van kwelderslakken. Op de kwelder kun je, afgezien van muizenoortjes met hun fraaie slakkenhuisjes, twee kleine zeenaaktslakken vinden. Het betreft de kwelderslak van hooguit een centimeter en de nog kleinere schorrenslak. Beide soorten grazen op vochtige plekken algen van de kweldergrond. Die algen vormen groene matten en dat groene danken ze aan bladgroenkorrels. En nu komt het: het bladgroen van de algen blijft in de slak actief, en gaat door met zonneënergie opvangen, waarmee van water en kooldioxide suikers gemaakt worden. Die slakken doen dus aan fotosynthese.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 24 augustus ’26)