Bij ons in de tuin zijn hertenzwammen te vinden. Ook buiten de tuin zijn ze te vinden. Ze variëren nogal in formaat en bruintint. De ene hertenzwam vind ik veel mooier dan de andere. De zwam op de foto is vlak voor de nachtvorst gekiekt, maar heeft de vorst aardig doorstaan. Het verval zou ook zonder nachtvorst wel zijn ingetreden, want lang bestaan zwammen doorgaans niet in volle glorie.

Paddenstoelen zijn een soort vruchtlichamen van een uit schimmeldraden bestaand organisme, dat in de bodem, in dood of levend materiaal leeft. Hertenzwammen leven vrijwel alleen op loofhout dat al een tijdje dood is. Op Wikipedia lees ik dat de soort een voorkeur heeft voor dood hout in ‘optimaal verval’. Er valt meer intrigerends over hertenzwammen te lezen. Neem alleen al de met het blote oog nauwelijks zichtbare sporen die de paddenstoel maakt. Dat betreft ‘breed elliptische tot elliptische, soms mediaal ingesnoerde, maar soms ook subglobose, gladde, enigszins dikwandige, inamyloïde sporen’. Ik zie de lezer al begrijpend knikken; interessante kost! Let wel: dit gaat ook nog over de gewone hertenzwam. Noem dat maar gewoon.

Ik ben niet zo fanatiek dat ik onder de microscoop sporen bestudeer, al zijn ze nog zo subgloboos, en zolang dat zo blijft, zal ik nooit alle paddenstoelen leren onderscheiden. Ik vind ze er niet minder mooi door. Paddenstoelen zijn mysterieuze wezens, die een scala chemicaliën weten te produceren, die alleen door zeeschelpen geëvenaard wordt. Zeeschelpen zijn de zwammen van de zee, zwammen zijn de zeeschelpen van het land. Ik neem mijn hoed voor ze af.

Meerdere soorten op dood hout levende zwammen zijn vorstbestending, zoals elvenbankje, gele korstzwam, tonderzwam en tot op zekere hoogte de gewone hertenzwam. Daar hebben ze diverse strategieën voor: een dikke huid, tijdelijk indrogen en na de vorst weer opzwellen, antivries maken.

Maar veel zwammen hebben een voorkeur voor de herfst en voor hen is het seizoen achter de rug, al weet je nooit wie er bij aanhoudend zacht, vochtig weer zijn hoed opzet.

(Natuurdagboek Trouw, woensdag 3 december ’25)